Inleiding
1.1 de bedoeling van de studie van romeins
recht
1.1.1 Ontwikkeling van een historisch bewustzijn
- Recht is geen statisch gegeven, Het recht is dynamisch, het evolueert
dag na dag
- Ons recht is niet het enige recht en ook niet direct het juiste
- Rechtsgeschiedenis kan kritische functie vervullen => als vandaag
een rechtsregel ter discussie staat is het zinvol in de geschiedenis te
duiken op zoek naar de oorspronkelijke doelstellingen van die
rechtsregel
1.1.2 RR als component van het universitaire denken
Hoe gingen middeleeuwse en moderne juristen met de antieke romeinse
teksten (rechtsboeken van keizer Justinianus) aan de slag?
- Eerste universiteiten => einde 11e eeuw begin 12e eeuw
- 4 oude culturen tezamen
1. Romeins juridisch-maatschappelijk denken (romanitas)
2. Joods-christelijke theologie (christianitas)
3. Griekse filosofisch-wetenschappelijk denken
4. Wiskundige oosters denken
- In 11e eeuw romanitas en christianitas versmolten tot latinitas
Griekse filosofisch wetenschappelijk denken
Boëthuis ( 5e en 6e eeuw)
Italiaan
Na val WRR had hij zich toegelegd op de studie van de Griekse
filosofie
Noord-italie onder macht van Theodorik de grote en wou geen
Griekse invloed in zijn rijk
Griekse filosofie werd zijn dood
Griekse filosofie bereikt toch het westen via heel andere weg (13e
eeuw)
Al-Kindi (9e eeuw) en Al-Farabi (9-10e eeuw)
Bangdad
Vertaalden griekse filosofische teksten naar arabisch
Avicenna (10-11e eeuw)
1
, Teksten bereken het Perzische rijk
Noteerde commentaren
Averroes (12e eeuw) en Maimonides (12-13e eeuw)
Ontwikkelden zelf hun eigen theorieën in het Arabisch op basis van
die Aristotelische teksten
Andalusië
Maimonides kwam daar terecht door vluchten
Albertus de grote en Thomas van Aquino
In 13e eeuw werden de Arabische teksten naar latijn vertaald
Zo kwam het terecht in West-Europa
Aryabhata (5-6e eeuw) en Al-Chwarizmi (9de eeuw)
Belangrijke rol in wiskundig denken
Wiskundige beginselen werden ook van Arabisch naar Latijns
vertaald
Val van Constantinopel (1453) zorgde voor grote receptiegolf vanuit
de wiskunde door dat Grieken naar Europa moesten vluchten
1.1.3 belang van gedeelde historische wortels van
het Europese continent
In alle gebieden van het oude rijk heeft men dezelfde romeinse recht
willen behouden of herstellen ook buiten het rijk was er aandacht voor
receptie(overnemen) van het romeins recht
Daardoor verkregen het westen en Grieks-romeinse rijk een zeker ius
commune = gemeenschappelijk recht
Die receptie is variant van acculturatie => om eigen overlevingskansen te
verhogen neemt iedereen gedragspatronen over
Invloed van gedeelde wortels tot vandaag
Na val WRR bleven romeinse elementen
15e en 16e eeuw
- Vorsten streefden naar centralisatie naar romeins model
- Om particularisme te bestrijden deden ze beroep op juristen die aan de
universiteit geschoold waren => nieuwe golf van receptie en een ius
commune dat werd ondersteund door vorstelijke rechtbanken =>
werden dragers van het vorstelijke absolutisme (16e eeuw)
17e eeuw
2
,- Juristen counterden het absolutisme en nationalisme door de
ontwikkeling van natuurrecht
18e eeuw
- Privaatrecht in burgerlijke wetboeken vastgelegd
19e eeuw
- Duitse juristen zochten naar een burgerlijk recht dat gemeenschappelijk
was voor alle gewesten => romeins recht is daarbij belangrijke bron
Het romeinse recht wordt overal in Europa onderwezen en zelf erbuiten
Fetha nagast = tekst uit de 15de eeuw waarin het romeinse recht ook
in Ethiopië werd ingevoerd
Men wou onderhandelen met het westen daardoor introductie met
frans en Duitse burgerlijk recht, Er is dus ook invloed van het
romeins recht in het Japans recht
China, Sterke link met Leuven door jean tchéo nang die doctoreerde
in leuven
Vertaalde nederlands naar chinees en als standaard handboek
gehouden
Congo, vooral door kolonisatie, 1954 stichting Lovanium, RR
verplicht gegeven
1.1.4 Structuur en basisbeginselen
Vroeger ‘instituen (van romeins recht)’ genoemd, instituten van Gaius en
Justinianus => inspireerde de code civil van napoleon, kennismaking met
jurische privaatrechtelijke begrippen
1.2 romeins recht als wetenschap
1.2.1 een juridische wetenschap
Aan de Leuvense rechtsfaculteit werd van 1425 tot 1797 enkel romeins
recht onderwezen
RR en kerkelijk recht samen stond bekend als het Europese
gemeenschappelijke recht = ius commune
Soms ook geschreven recht genoemd = ius scriptum
Werd ook in de rechtspraktijk aangewend
Wie RR onderzoekt doet aan juridisch grondslagenonderzoek
In de middeleeuwen en nieuwe tijden werd het Romeins recht
herontdekt en gebruikt om het recht van die tijd vorm te geven.
Er ontstonden 2 benaderingen
3
, 1. Applicative legal history => romeins recht gebruiken om
actuele problemen op te lossen en het recht te verbeteren
2. Contemplative legal history => romeins recht bestuderen om
het oude rechtssysteem zelf te begrijpen
Guillaume Durand (1230–1296)
- Franse priester en procesrechtspecialist
- Schreef de spiegel van het recht = samenvatting RR voor pauselijke
rechtbank
- Hanteerde RR om recht van 13e eeuw vorm te geven
Bartolus de Saxoferrato (1313–1357)
- Hoogleraar RR italiaanse universiteit
- Gebruikte RR om adviezen te geven bv omgaan met pest
- Past RR toe op problemen van eigen tijd
Hugo de Groot (Hugo Grotius, 1583–1645)
- Nederlandse jurist, wonderkind (17 afgestudeerd)
- Schreef over het recht van oorlog en vrede
- Onderzocht wnr oorlog gerechtvaardigd is en wat wel/niet is toegelaten
- Ontwikkelde internationaal recht op basis van RR
Humanisten (15e en 16e eeuw)
Wilden het recht van het oude rome beter leren kennen, terug naar
de bronnen
Zij gingen teksten reconstrueren
Reactie
vernunftrecht = recht van rede => verlichte denkers
Afhankelijk van tijd,ruimte en volk
Willen tot een universeel rechtssysteem komen
Tegenreactie
Friedrich Carl von Savigny
Hij vond dat het recht wel in context gezet moest worden, richtte
historische school op
1.2.2 de klassieke filologie
Tot rond 1800 werden zo goed als alle juridische teksten en commentaren
in onze streken in het Latijns geschreven. Grieks voor invloed uit
Constantinopel te bekijken en nog andere talen bv koptische schrift
4
1.1 de bedoeling van de studie van romeins
recht
1.1.1 Ontwikkeling van een historisch bewustzijn
- Recht is geen statisch gegeven, Het recht is dynamisch, het evolueert
dag na dag
- Ons recht is niet het enige recht en ook niet direct het juiste
- Rechtsgeschiedenis kan kritische functie vervullen => als vandaag
een rechtsregel ter discussie staat is het zinvol in de geschiedenis te
duiken op zoek naar de oorspronkelijke doelstellingen van die
rechtsregel
1.1.2 RR als component van het universitaire denken
Hoe gingen middeleeuwse en moderne juristen met de antieke romeinse
teksten (rechtsboeken van keizer Justinianus) aan de slag?
- Eerste universiteiten => einde 11e eeuw begin 12e eeuw
- 4 oude culturen tezamen
1. Romeins juridisch-maatschappelijk denken (romanitas)
2. Joods-christelijke theologie (christianitas)
3. Griekse filosofisch-wetenschappelijk denken
4. Wiskundige oosters denken
- In 11e eeuw romanitas en christianitas versmolten tot latinitas
Griekse filosofisch wetenschappelijk denken
Boëthuis ( 5e en 6e eeuw)
Italiaan
Na val WRR had hij zich toegelegd op de studie van de Griekse
filosofie
Noord-italie onder macht van Theodorik de grote en wou geen
Griekse invloed in zijn rijk
Griekse filosofie werd zijn dood
Griekse filosofie bereikt toch het westen via heel andere weg (13e
eeuw)
Al-Kindi (9e eeuw) en Al-Farabi (9-10e eeuw)
Bangdad
Vertaalden griekse filosofische teksten naar arabisch
Avicenna (10-11e eeuw)
1
, Teksten bereken het Perzische rijk
Noteerde commentaren
Averroes (12e eeuw) en Maimonides (12-13e eeuw)
Ontwikkelden zelf hun eigen theorieën in het Arabisch op basis van
die Aristotelische teksten
Andalusië
Maimonides kwam daar terecht door vluchten
Albertus de grote en Thomas van Aquino
In 13e eeuw werden de Arabische teksten naar latijn vertaald
Zo kwam het terecht in West-Europa
Aryabhata (5-6e eeuw) en Al-Chwarizmi (9de eeuw)
Belangrijke rol in wiskundig denken
Wiskundige beginselen werden ook van Arabisch naar Latijns
vertaald
Val van Constantinopel (1453) zorgde voor grote receptiegolf vanuit
de wiskunde door dat Grieken naar Europa moesten vluchten
1.1.3 belang van gedeelde historische wortels van
het Europese continent
In alle gebieden van het oude rijk heeft men dezelfde romeinse recht
willen behouden of herstellen ook buiten het rijk was er aandacht voor
receptie(overnemen) van het romeins recht
Daardoor verkregen het westen en Grieks-romeinse rijk een zeker ius
commune = gemeenschappelijk recht
Die receptie is variant van acculturatie => om eigen overlevingskansen te
verhogen neemt iedereen gedragspatronen over
Invloed van gedeelde wortels tot vandaag
Na val WRR bleven romeinse elementen
15e en 16e eeuw
- Vorsten streefden naar centralisatie naar romeins model
- Om particularisme te bestrijden deden ze beroep op juristen die aan de
universiteit geschoold waren => nieuwe golf van receptie en een ius
commune dat werd ondersteund door vorstelijke rechtbanken =>
werden dragers van het vorstelijke absolutisme (16e eeuw)
17e eeuw
2
,- Juristen counterden het absolutisme en nationalisme door de
ontwikkeling van natuurrecht
18e eeuw
- Privaatrecht in burgerlijke wetboeken vastgelegd
19e eeuw
- Duitse juristen zochten naar een burgerlijk recht dat gemeenschappelijk
was voor alle gewesten => romeins recht is daarbij belangrijke bron
Het romeinse recht wordt overal in Europa onderwezen en zelf erbuiten
Fetha nagast = tekst uit de 15de eeuw waarin het romeinse recht ook
in Ethiopië werd ingevoerd
Men wou onderhandelen met het westen daardoor introductie met
frans en Duitse burgerlijk recht, Er is dus ook invloed van het
romeins recht in het Japans recht
China, Sterke link met Leuven door jean tchéo nang die doctoreerde
in leuven
Vertaalde nederlands naar chinees en als standaard handboek
gehouden
Congo, vooral door kolonisatie, 1954 stichting Lovanium, RR
verplicht gegeven
1.1.4 Structuur en basisbeginselen
Vroeger ‘instituen (van romeins recht)’ genoemd, instituten van Gaius en
Justinianus => inspireerde de code civil van napoleon, kennismaking met
jurische privaatrechtelijke begrippen
1.2 romeins recht als wetenschap
1.2.1 een juridische wetenschap
Aan de Leuvense rechtsfaculteit werd van 1425 tot 1797 enkel romeins
recht onderwezen
RR en kerkelijk recht samen stond bekend als het Europese
gemeenschappelijke recht = ius commune
Soms ook geschreven recht genoemd = ius scriptum
Werd ook in de rechtspraktijk aangewend
Wie RR onderzoekt doet aan juridisch grondslagenonderzoek
In de middeleeuwen en nieuwe tijden werd het Romeins recht
herontdekt en gebruikt om het recht van die tijd vorm te geven.
Er ontstonden 2 benaderingen
3
, 1. Applicative legal history => romeins recht gebruiken om
actuele problemen op te lossen en het recht te verbeteren
2. Contemplative legal history => romeins recht bestuderen om
het oude rechtssysteem zelf te begrijpen
Guillaume Durand (1230–1296)
- Franse priester en procesrechtspecialist
- Schreef de spiegel van het recht = samenvatting RR voor pauselijke
rechtbank
- Hanteerde RR om recht van 13e eeuw vorm te geven
Bartolus de Saxoferrato (1313–1357)
- Hoogleraar RR italiaanse universiteit
- Gebruikte RR om adviezen te geven bv omgaan met pest
- Past RR toe op problemen van eigen tijd
Hugo de Groot (Hugo Grotius, 1583–1645)
- Nederlandse jurist, wonderkind (17 afgestudeerd)
- Schreef over het recht van oorlog en vrede
- Onderzocht wnr oorlog gerechtvaardigd is en wat wel/niet is toegelaten
- Ontwikkelde internationaal recht op basis van RR
Humanisten (15e en 16e eeuw)
Wilden het recht van het oude rome beter leren kennen, terug naar
de bronnen
Zij gingen teksten reconstrueren
Reactie
vernunftrecht = recht van rede => verlichte denkers
Afhankelijk van tijd,ruimte en volk
Willen tot een universeel rechtssysteem komen
Tegenreactie
Friedrich Carl von Savigny
Hij vond dat het recht wel in context gezet moest worden, richtte
historische school op
1.2.2 de klassieke filologie
Tot rond 1800 werden zo goed als alle juridische teksten en commentaren
in onze streken in het Latijns geschreven. Grieks voor invloed uit
Constantinopel te bekijken en nog andere talen bv koptische schrift
4
