biochemie: hoofdstuk 8a celcyclus
1) Waarom de regeling van celdeling en celdood bestuderen?
heel veel ziektes door een verstoorde balans tussen celdeling en celdood
▪ kanker: te veel celdeling en te weinig apoptose
▪ Ziekte van Alzheimer en Parkinson: te veel apoptose van zenuwcellen
▪ AIDS: te veel apoptose van T-cellen
▪ auto-immuunziekten (diabetes en reuma): te weinig apoptose van zelf-reactieve T-cellen
1.1 kanker
in weefsel één bepaalde cel die zich gaat onttrekken aan de gemeenschap van cellen en zich
gaat ontwikkelen tot een kankercellen → deelt wanneer die dat wil, verplaatst zich naar waar die
wil = verstoring van de gedisciplineerde gemeenschap
al de nakomelingen van die cel vormen een kwaadaardige tumor
basiseigenschappen van kankercellen (10):
▪ zelfvoorzienend voor groeisignalen
▪ zijn ongevoelig voor groei remmende signalen
▪ dringen binnen in omliggende weefsels (= invasie) en zaaien uit via de bloedbaan of
lymfe naar andere plaatsen in het lichaam (= metastasis)
▪ kunnen oneindig blijven delen: normaal gezien stopt de groei van één cel na een
bepaalde cel doordat de telomeren van chromosomen telkens korter worden
→ kankercellen hebben een enzym dat die telomeren onderhoudt
▪ angiogenese = induceren zelf de groei van nieuwe bloedvaten voor voedsel en zuurstof
▪ ontsnappen aan apoptosis: normaal een systeem om cellen met teveel beschadigd DNA
te doden → kankercellen volgen dit systeem niet waardoor gevaarlijke mutaties optreden
▪ immuunsysteem ontwijken: eiwitten op membraan van tumorcel die interageert met
immuuncel om die af te zetten
▪ energiehuishouding verandert: andere voedingsmoleculen, anaeroob metabolisme
▪ genoom is onstabiel en muteert constant → beter aan afweersysteem ontsnappen
▪ tumorpromoverende inflammatie: cellen zetten functie van immuuncellen af om hun te
doden, zetten wel processen aan die meer immuuncellen aantrekken = ontsteking
→ immuuncellen secreteren ook stoffen die goed zijn voor tumoren (bv: groeifactor)
mogelijkheden om op elk van de 10
eigenschappen in te werken:
= targeted therapy/doelwittherapie
beste manier om kanker te bestrijden
→ combinatietherapieën
, biochemie: hoofdstuk 8a celcyclus
Hoe wordt een cel een kankercel?
= proces dat vele jaren duurt omdat verwerven van al de 10 eigenschappen vergt een mutatie
➔ heel veel verschillende genen moeten muteren
bv: verlies van p53 zorgt voor zowel angiogenese als resistentie tegen apoptose
ruimtelijke stadia in de tumorontwikkeling
1. beginstadium: tumor heel lokaal, epitheellaag
afgesloten door basaalmembraan
2. op een bepaald moment kan de tumor het
basaalmembraan doordringen = invasie
3. kan in bloedbaan terechtkomen en zo in ander
orgaan terechtkomen = mesastase
onderscheid tussen goedaardig en kwaadaardig gezwel
▪ goedaardig gezwel doorbreekt het basaalmembraan
niet, blijft lokaal groeien en is goed omgeven door
een kapsel, cellen zitten geordend
▪ kwaadaardig gezwel groeit grilliger en dringen
weefsel binnen via basaalmembraan
1.2 ziekte van Parkinson
= te veel afsterven van de dopamine producerende cellen in de substantia nigra van de hersenen
➔ staan in voor controle van motoriek en niet bevend en vlot bewegen
1.3 ziekte van Alzheimer
= te veel afsterven van cellen, ontstaat door een foutieve processing van APP leidend tot een
ophoping van β-amyloid dat apoptosis kan induceren in de zenuwcellen
1.4 AIDS
= te veel afsterven van T4-helperlymfocyten door hiv-virus
1.5 diabetes mellitus = auto-immuunziekten
= te weinig afsterven van immuuncellen die lichaamseigen eiwitten afstoten (van eilandjes van
Langerhans), die immuuncellen worden normaal niet aangemaakt
➔ insulineproducerende cellen doden
1) Waarom de regeling van celdeling en celdood bestuderen?
heel veel ziektes door een verstoorde balans tussen celdeling en celdood
▪ kanker: te veel celdeling en te weinig apoptose
▪ Ziekte van Alzheimer en Parkinson: te veel apoptose van zenuwcellen
▪ AIDS: te veel apoptose van T-cellen
▪ auto-immuunziekten (diabetes en reuma): te weinig apoptose van zelf-reactieve T-cellen
1.1 kanker
in weefsel één bepaalde cel die zich gaat onttrekken aan de gemeenschap van cellen en zich
gaat ontwikkelen tot een kankercellen → deelt wanneer die dat wil, verplaatst zich naar waar die
wil = verstoring van de gedisciplineerde gemeenschap
al de nakomelingen van die cel vormen een kwaadaardige tumor
basiseigenschappen van kankercellen (10):
▪ zelfvoorzienend voor groeisignalen
▪ zijn ongevoelig voor groei remmende signalen
▪ dringen binnen in omliggende weefsels (= invasie) en zaaien uit via de bloedbaan of
lymfe naar andere plaatsen in het lichaam (= metastasis)
▪ kunnen oneindig blijven delen: normaal gezien stopt de groei van één cel na een
bepaalde cel doordat de telomeren van chromosomen telkens korter worden
→ kankercellen hebben een enzym dat die telomeren onderhoudt
▪ angiogenese = induceren zelf de groei van nieuwe bloedvaten voor voedsel en zuurstof
▪ ontsnappen aan apoptosis: normaal een systeem om cellen met teveel beschadigd DNA
te doden → kankercellen volgen dit systeem niet waardoor gevaarlijke mutaties optreden
▪ immuunsysteem ontwijken: eiwitten op membraan van tumorcel die interageert met
immuuncel om die af te zetten
▪ energiehuishouding verandert: andere voedingsmoleculen, anaeroob metabolisme
▪ genoom is onstabiel en muteert constant → beter aan afweersysteem ontsnappen
▪ tumorpromoverende inflammatie: cellen zetten functie van immuuncellen af om hun te
doden, zetten wel processen aan die meer immuuncellen aantrekken = ontsteking
→ immuuncellen secreteren ook stoffen die goed zijn voor tumoren (bv: groeifactor)
mogelijkheden om op elk van de 10
eigenschappen in te werken:
= targeted therapy/doelwittherapie
beste manier om kanker te bestrijden
→ combinatietherapieën
, biochemie: hoofdstuk 8a celcyclus
Hoe wordt een cel een kankercel?
= proces dat vele jaren duurt omdat verwerven van al de 10 eigenschappen vergt een mutatie
➔ heel veel verschillende genen moeten muteren
bv: verlies van p53 zorgt voor zowel angiogenese als resistentie tegen apoptose
ruimtelijke stadia in de tumorontwikkeling
1. beginstadium: tumor heel lokaal, epitheellaag
afgesloten door basaalmembraan
2. op een bepaald moment kan de tumor het
basaalmembraan doordringen = invasie
3. kan in bloedbaan terechtkomen en zo in ander
orgaan terechtkomen = mesastase
onderscheid tussen goedaardig en kwaadaardig gezwel
▪ goedaardig gezwel doorbreekt het basaalmembraan
niet, blijft lokaal groeien en is goed omgeven door
een kapsel, cellen zitten geordend
▪ kwaadaardig gezwel groeit grilliger en dringen
weefsel binnen via basaalmembraan
1.2 ziekte van Parkinson
= te veel afsterven van de dopamine producerende cellen in de substantia nigra van de hersenen
➔ staan in voor controle van motoriek en niet bevend en vlot bewegen
1.3 ziekte van Alzheimer
= te veel afsterven van cellen, ontstaat door een foutieve processing van APP leidend tot een
ophoping van β-amyloid dat apoptosis kan induceren in de zenuwcellen
1.4 AIDS
= te veel afsterven van T4-helperlymfocyten door hiv-virus
1.5 diabetes mellitus = auto-immuunziekten
= te weinig afsterven van immuuncellen die lichaamseigen eiwitten afstoten (van eilandjes van
Langerhans), die immuuncellen worden normaal niet aangemaakt
➔ insulineproducerende cellen doden
