DEEL 3: HUMANISTISCH-EXPERIËNTIËLE
EN EXISTENTIËLE BENADERING
LES 1: INTRODUCTIE
1: THE THIRD FORCE / DE DERDE KRACHT
• De humanistische beweging binnen de psychologie → in begin van psychologie waren er 2 grote
velden/strekkingen (nl. psychoanalyse (Freud) en behaviorisme (Skinner)), maar ook groep van mensen
die zich hier niet bij aansloot
o De humanistische beweging = een reactie binnen de psychologie tegen een te eenzijdige
mechanistische benadering van de mens (nl. tegen psychoanalyse van Freud en behaviorisme
van Skinner)
o Historische situering
▪ Humanisme; Michel de Montaigne (1533-1592), beleving
• Uitvinder assays, één van de eerste mensen die eens ging stilstaan bij het leven
(vb. verdriet, de dood, …)
▪ William James (1842-1910): emotie, bewustzijn,…
• Boek rond religieuze experiences (The Varieties of Religious Experience)
• In connectie met Russell (fenomenologie uitgevonden)
▪ Külpe & Bühler (1908): holistische benadering
▪ USA vanaf 1920 en ‘30: Rank, Taft, Rogers, Maslow, Bühler, Allport, Perls… → de
eigenlijke humanistische psycholoog zoals we die de dag van vandaag kennen
• Een ontgoocheling in een psychologie die zich beperkt tot het meetbare of verklaarbare…
o Charlotte Bühler (1893-1974) vertelt over haar ervaring als studente psychologie: “The main
question that I was interested in was, ‘what is human life about’? I thought that psychology would
give me that answer.”
o “I remember the sarcastic words of the psychology teacher: ‘Psychology does not tell you about
life. It just tells you about sensory reactions to stimuli and about learning’. I remember thinking or
murmuring: Well, if it’s not, I will make it a study of human life”.
o Vertelt over humanistische beweging → “We were a few thinly spread individuals who were
restive about the prevailing trends in psychology, which were mainly experimental-structural and
behavioristic or psychoanalytic. Some of us felt that these directions did not lead to an adequate
understanding of the human being’s unique humanness.” (Bühler, 1973)
o “With psychology we should be able to find out how to live life, what we are living for, and how to
relate to other persons in life’ (Bühler, 1979, p. 7-8).
• Door de publicaties van Bühler, Maslow, Rogers en anderen ontstond een groep van psychologen en
therapeuten die bekommerd waren om de persoon en het menselijke op zich terug centraal in de
psychologie te stellen
o We moeten opletten met mensen te begrijpen vanuit theorieën die altijd tekortschieten
o Alle theorie schiet te kort op het moment dat er een individu voor je zit, omdat je het individu
nooit alleen kan begrijpen vanuit de theorie
o Therapie en begeleiding = afstemmen op het nu, mee in beweging zijn
Werd na het behaviorisme en de psychoanalyse de third force genoemd; de humanistische psychologie
dus
o De derde, na het behaviorisme en psychoanalytische → daarom de third force
1
,ONDERZOEKSDOMEINEN / AANDACHTSPUNTEN
Typische onderzoeksdomeinen of aandachtspunten in therapie binnen deze beweging:
• Het belichaamde (beleving, emotie, gevoel, felt senses)
o Sterke klemtoon op het lichaam
o Heel rechtstreeks werken met emoties (niet denkpatronen aanpassen om emoties te
veranderen, maar met emoties werken rechtstreeks om zo denkpatronen te veranderen)
o Ons lichaam vertelt ons soms meer dan wat we in ons hoofd hebben, ons lichaam zegt ons als
het genoeg is, …
o Felt sense = gevoel/betekenis is iets dat je merkt (vb. druk op borst, steen in maag), dit zijn geen
emoties maar betekenisvolle gewaarwordingen, en als we hierop ingaan krijgen we rijkere info →
vb. je komt ergens binnen en voelt iets maar weet niet goed wat, interessant om hierop in te gaan,
hier interventies rond gaan doen
• Betekenis, levensdoelen en andere existentiële thema’s
• Talenten, mogelijkheden, naast wat moeilijk loopt
o Mogelijkheden: een persoon is meer dan de klacht, er is altijd een stuk van iemand die wil
meewerken → mens als bestaande uit verschillende elementen/delen, er is een wil om te
verbeteren en engagement, er is nog hoop (vb. “het stopt hier voor mij”, toont zelfs hoop in het
feit dat ze het zeggen; ik wil wel nog leven, maar niet meer op deze manier)
o Werken met sterke kanten van de mens → vb. depressie: niet ALTIJD depressief, die positieve
momenten analyseren en groter proberen maken
• Groei, zelf-actualisatie, zelf-integratie, zelf-inzicht
o Zelf-actualisatie = helpen de potentie van de persoon te verwezenlijken
• Relatie, persoonlijke aanwezigheid, presence, authenticiteit, empathie, echtheid
o We zijn relationele wezens → relaties met elkaar, met onszelf, met ons lichaam, met
overledenen, …
o “we zijn voortdurend in interactie”
o Ook veel aandacht voor therapeutische relatie, en ziet dit als één van de grote bronnen van
therapie zelf → dus authenticiteit, echtheid, …
• Het niet-weten, intuïtie, spiritualiteit, het transcendente
o We kunnen dingen aanbieden, …maar je weet niet of het effect zal hebben
o Je kan een uitgewerkt therapeutisch protocol hebben, je kan dit aanbieden maar je weet niet wat
het proces is
o Je kent de cliënt niet, en je kan van gepaste mate gebruik maken van je intuïtie (felt sense, dingen
aanvoelen) → dus een plaats voor intuïtie in de hulpverlening, alleen voorzichtig mee omgaan
o Spiritualiteit en transcendente ervaringen → geen taboe op bepaalde ervaringen, alles moet in
therapie kunnen besproken worden
• Mede-menselijkheid (‘humanity’), uniciteit en keuze
o Dit is de kern
o Je bent als medemens aanwezig (je bent wel psycholoog, je hebt je diploma, maar vooral mens)
INVLOED OP BEPAALDE THEORIEËN
• Zowel de humanistische als de existentiële psychologie heeft een duidelijke invloed op bepaalde
theorieën die op het eerste gezicht op zich lijken te staan, zoals o.a. :
o De Positieve Psychologie
o De Self-Determination Theory
o De Terror Management Theory
o Non-Violence Communication
2
, o …
Dit zijn de erfgenamen van de humanistische stroming, komen er allemaal uit voort
DE POSITIEVE PSYCHOLOGIE
• Je ziet het weerspiegelt in de omschrijving van de positieve psychologie door haar grondleggers (Seligman
& Csikszntmihalyi, 2000):
o “Psychology is not just the study of pathology, weakness and damage, it’s also the study of
strength and virtue. Treatment is not just fixing what is broken; it is nurturing what is best.
Psychology is not just a branch of medicine concerned with illness or health; it is much larger. It
is about work, education, insight, love, growth and play.”
2: MASLOW EN KAUFMAN – EEN VOORBEELD
ABRAHAM MASLOW
• 1908-1970
o Eén van de belangrijkste grondleggers van de humanistische psychologie
o Vroeg zich af: wat is nu eigenlijk psychische gezondheid? Wat heeft iemand nodig om zich
helemaal te ontplooien?
▪ Wat maakt dat iemand psychisch gezond is? Wat maakt dat iemand heel goed in zijn vel
zit of net niet?
o Doorbrak daarmee toenmalige taboes door zich te interesseren in positief menselijke
kenmerken
• Vond op zijn vraag geen antwoorden in de toenmalige psychoanalyse of ‘academische psychologie’
o Was een experimenteel psycholoog → ging zelf dan maar onderzoek doen als ze geen
antwoorden waren op zijn vragen
• Studie van ‘succesvolle mensen’ of situaties waarin we voorbij onszelf groeien = peak experiences
o Peak experiences = situaties waarin je jezelf overstijgt, of situaties die jou overstijgen (vb. berg
opgeklommen, diploma halen) → wat behalen mensen in deze momenten? Kunnen we mensen
helpen meer van deze momenten te ervaren?
o Wat zijn hun kenmerken?
o Wat hebben wij nodig om onszelf helemaal te ontplooien?
BEHOEFTE AAN VEILIGHEID EN GROEI
• Maslow: we hebben als mens zowel de behoefte aan veiligheid (deficiency needs D-needs) als aan groei
(Being; B-needs)
• Vijf basisbehoeftes (géén piramide → hij maakte een lijst van behoeftes, maar geen piramide. Het is een
arbeidspsycholoog die hier later een piramide van gemaakt heeft)
o Deficiency needs (D-needs)
▪ D: Fysiologische behoeftes (water, voedsel, warmte)
▪ D: Veiligheid (bio-psychosociale veiligheid, stabiliteit,…) → dit wordt bijvoorbeeld
beperkt in Oekraïne door de oorlog
▪ D: ‘Belonging’ – liefde → Belonging = gevoel hebben ergens toe te behoren, liefde krijgen
(vb. emotioneel / fysiek geweld of verwaarlozing)
▪ D: Zelf-waardering = gevoel ertoe te doen, belangrijk zijn
o Being needs (B-needs)
▪ B: Zelf-actualisatie
3
, Veiligheid (D-needs)
• Als onze behoefte aan veiligheid stelselmatig niet kan vervuld worden, ontstaat er een leven gebaseerd
op angst of onveiligheid
o → Insecurity-cycle = je zit in patroon gebaseerd op onzekerheid (angst en onveiligheid) waar je
moeilijk uit geraakt
▪ Emotionele en relationele problemen
▪ Criminaliteit
▪ …
o → Mensen zijn daarom niet in se ‘slecht’; het zijn deze basale onveiligheids-ervaringen die hun
leven in een bepaalde richting duwen
Groei (B-needs)
• Mensen hebben echter ook nood aan groei, zelf-onplooiing, zelf-actualisatie, boven zichzelf uitstijgen
(zelf-transcendentie)
o Mensen willen iemand zijn en worden
o Een betekenisvol leven hebben
o Iets bijdragen
o → Hier niet aan kunnen voldoen kan eveneens leed veroorzaken
• Vb. man één van de langstlevende verslaafde, jarenlange criminaliteit, … → in ontwenning: alle emoties
kwamen naar boven
o Drugs vaak een emotieregulatie via middelen
o Dit viel weg bij ontwenning → dan zit je vaak plots met al je emoties, en dan moet je er maar mee
omgaan
KAUFMAN (2020)
• Een geactualiseerde versie door Scott Barry Kaufman (2020) gebaseerd op:
o Humanistisch mensbeeld en het hele oeuvre van Maslow (ook onuitgegeven werk) → alle
geschriften van Maslow gelezen
o Afgestemd op hedendaags psychologisch onderzoek
o Nieuwe metafoor, zonder hiërarchie, maar wel meer proces-
georiënteerd
• Het nieuwe metafoor waar hij mee kwam was de boot
o Dingen herschikt vanuit wat we weten uit de positieve psychologie
o Boot → als je planken los zijn van je boot, ga je niet ver varen, maar als je
geen zeil hebt ook niet (je hebt dus de 2 nodig)
▪ Elke plank van de boot biedt bescherming/veiligheid tegen de
golven
▪ Een zeil hebben = weten wie je wil zijn en wat je wil betekenen → maar als planken niet
in orde zijn geraak je niet ver, dus moet je hieraan werken
• Je kan je tocht (het proces van je levensweg) niet aangaan zonder het
schip zelf→ het schip van dichter gaan bekijken
o Security
▪ Safety
▪ Connection
▪ Self-esteem
4
EN EXISTENTIËLE BENADERING
LES 1: INTRODUCTIE
1: THE THIRD FORCE / DE DERDE KRACHT
• De humanistische beweging binnen de psychologie → in begin van psychologie waren er 2 grote
velden/strekkingen (nl. psychoanalyse (Freud) en behaviorisme (Skinner)), maar ook groep van mensen
die zich hier niet bij aansloot
o De humanistische beweging = een reactie binnen de psychologie tegen een te eenzijdige
mechanistische benadering van de mens (nl. tegen psychoanalyse van Freud en behaviorisme
van Skinner)
o Historische situering
▪ Humanisme; Michel de Montaigne (1533-1592), beleving
• Uitvinder assays, één van de eerste mensen die eens ging stilstaan bij het leven
(vb. verdriet, de dood, …)
▪ William James (1842-1910): emotie, bewustzijn,…
• Boek rond religieuze experiences (The Varieties of Religious Experience)
• In connectie met Russell (fenomenologie uitgevonden)
▪ Külpe & Bühler (1908): holistische benadering
▪ USA vanaf 1920 en ‘30: Rank, Taft, Rogers, Maslow, Bühler, Allport, Perls… → de
eigenlijke humanistische psycholoog zoals we die de dag van vandaag kennen
• Een ontgoocheling in een psychologie die zich beperkt tot het meetbare of verklaarbare…
o Charlotte Bühler (1893-1974) vertelt over haar ervaring als studente psychologie: “The main
question that I was interested in was, ‘what is human life about’? I thought that psychology would
give me that answer.”
o “I remember the sarcastic words of the psychology teacher: ‘Psychology does not tell you about
life. It just tells you about sensory reactions to stimuli and about learning’. I remember thinking or
murmuring: Well, if it’s not, I will make it a study of human life”.
o Vertelt over humanistische beweging → “We were a few thinly spread individuals who were
restive about the prevailing trends in psychology, which were mainly experimental-structural and
behavioristic or psychoanalytic. Some of us felt that these directions did not lead to an adequate
understanding of the human being’s unique humanness.” (Bühler, 1973)
o “With psychology we should be able to find out how to live life, what we are living for, and how to
relate to other persons in life’ (Bühler, 1979, p. 7-8).
• Door de publicaties van Bühler, Maslow, Rogers en anderen ontstond een groep van psychologen en
therapeuten die bekommerd waren om de persoon en het menselijke op zich terug centraal in de
psychologie te stellen
o We moeten opletten met mensen te begrijpen vanuit theorieën die altijd tekortschieten
o Alle theorie schiet te kort op het moment dat er een individu voor je zit, omdat je het individu
nooit alleen kan begrijpen vanuit de theorie
o Therapie en begeleiding = afstemmen op het nu, mee in beweging zijn
Werd na het behaviorisme en de psychoanalyse de third force genoemd; de humanistische psychologie
dus
o De derde, na het behaviorisme en psychoanalytische → daarom de third force
1
,ONDERZOEKSDOMEINEN / AANDACHTSPUNTEN
Typische onderzoeksdomeinen of aandachtspunten in therapie binnen deze beweging:
• Het belichaamde (beleving, emotie, gevoel, felt senses)
o Sterke klemtoon op het lichaam
o Heel rechtstreeks werken met emoties (niet denkpatronen aanpassen om emoties te
veranderen, maar met emoties werken rechtstreeks om zo denkpatronen te veranderen)
o Ons lichaam vertelt ons soms meer dan wat we in ons hoofd hebben, ons lichaam zegt ons als
het genoeg is, …
o Felt sense = gevoel/betekenis is iets dat je merkt (vb. druk op borst, steen in maag), dit zijn geen
emoties maar betekenisvolle gewaarwordingen, en als we hierop ingaan krijgen we rijkere info →
vb. je komt ergens binnen en voelt iets maar weet niet goed wat, interessant om hierop in te gaan,
hier interventies rond gaan doen
• Betekenis, levensdoelen en andere existentiële thema’s
• Talenten, mogelijkheden, naast wat moeilijk loopt
o Mogelijkheden: een persoon is meer dan de klacht, er is altijd een stuk van iemand die wil
meewerken → mens als bestaande uit verschillende elementen/delen, er is een wil om te
verbeteren en engagement, er is nog hoop (vb. “het stopt hier voor mij”, toont zelfs hoop in het
feit dat ze het zeggen; ik wil wel nog leven, maar niet meer op deze manier)
o Werken met sterke kanten van de mens → vb. depressie: niet ALTIJD depressief, die positieve
momenten analyseren en groter proberen maken
• Groei, zelf-actualisatie, zelf-integratie, zelf-inzicht
o Zelf-actualisatie = helpen de potentie van de persoon te verwezenlijken
• Relatie, persoonlijke aanwezigheid, presence, authenticiteit, empathie, echtheid
o We zijn relationele wezens → relaties met elkaar, met onszelf, met ons lichaam, met
overledenen, …
o “we zijn voortdurend in interactie”
o Ook veel aandacht voor therapeutische relatie, en ziet dit als één van de grote bronnen van
therapie zelf → dus authenticiteit, echtheid, …
• Het niet-weten, intuïtie, spiritualiteit, het transcendente
o We kunnen dingen aanbieden, …maar je weet niet of het effect zal hebben
o Je kan een uitgewerkt therapeutisch protocol hebben, je kan dit aanbieden maar je weet niet wat
het proces is
o Je kent de cliënt niet, en je kan van gepaste mate gebruik maken van je intuïtie (felt sense, dingen
aanvoelen) → dus een plaats voor intuïtie in de hulpverlening, alleen voorzichtig mee omgaan
o Spiritualiteit en transcendente ervaringen → geen taboe op bepaalde ervaringen, alles moet in
therapie kunnen besproken worden
• Mede-menselijkheid (‘humanity’), uniciteit en keuze
o Dit is de kern
o Je bent als medemens aanwezig (je bent wel psycholoog, je hebt je diploma, maar vooral mens)
INVLOED OP BEPAALDE THEORIEËN
• Zowel de humanistische als de existentiële psychologie heeft een duidelijke invloed op bepaalde
theorieën die op het eerste gezicht op zich lijken te staan, zoals o.a. :
o De Positieve Psychologie
o De Self-Determination Theory
o De Terror Management Theory
o Non-Violence Communication
2
, o …
Dit zijn de erfgenamen van de humanistische stroming, komen er allemaal uit voort
DE POSITIEVE PSYCHOLOGIE
• Je ziet het weerspiegelt in de omschrijving van de positieve psychologie door haar grondleggers (Seligman
& Csikszntmihalyi, 2000):
o “Psychology is not just the study of pathology, weakness and damage, it’s also the study of
strength and virtue. Treatment is not just fixing what is broken; it is nurturing what is best.
Psychology is not just a branch of medicine concerned with illness or health; it is much larger. It
is about work, education, insight, love, growth and play.”
2: MASLOW EN KAUFMAN – EEN VOORBEELD
ABRAHAM MASLOW
• 1908-1970
o Eén van de belangrijkste grondleggers van de humanistische psychologie
o Vroeg zich af: wat is nu eigenlijk psychische gezondheid? Wat heeft iemand nodig om zich
helemaal te ontplooien?
▪ Wat maakt dat iemand psychisch gezond is? Wat maakt dat iemand heel goed in zijn vel
zit of net niet?
o Doorbrak daarmee toenmalige taboes door zich te interesseren in positief menselijke
kenmerken
• Vond op zijn vraag geen antwoorden in de toenmalige psychoanalyse of ‘academische psychologie’
o Was een experimenteel psycholoog → ging zelf dan maar onderzoek doen als ze geen
antwoorden waren op zijn vragen
• Studie van ‘succesvolle mensen’ of situaties waarin we voorbij onszelf groeien = peak experiences
o Peak experiences = situaties waarin je jezelf overstijgt, of situaties die jou overstijgen (vb. berg
opgeklommen, diploma halen) → wat behalen mensen in deze momenten? Kunnen we mensen
helpen meer van deze momenten te ervaren?
o Wat zijn hun kenmerken?
o Wat hebben wij nodig om onszelf helemaal te ontplooien?
BEHOEFTE AAN VEILIGHEID EN GROEI
• Maslow: we hebben als mens zowel de behoefte aan veiligheid (deficiency needs D-needs) als aan groei
(Being; B-needs)
• Vijf basisbehoeftes (géén piramide → hij maakte een lijst van behoeftes, maar geen piramide. Het is een
arbeidspsycholoog die hier later een piramide van gemaakt heeft)
o Deficiency needs (D-needs)
▪ D: Fysiologische behoeftes (water, voedsel, warmte)
▪ D: Veiligheid (bio-psychosociale veiligheid, stabiliteit,…) → dit wordt bijvoorbeeld
beperkt in Oekraïne door de oorlog
▪ D: ‘Belonging’ – liefde → Belonging = gevoel hebben ergens toe te behoren, liefde krijgen
(vb. emotioneel / fysiek geweld of verwaarlozing)
▪ D: Zelf-waardering = gevoel ertoe te doen, belangrijk zijn
o Being needs (B-needs)
▪ B: Zelf-actualisatie
3
, Veiligheid (D-needs)
• Als onze behoefte aan veiligheid stelselmatig niet kan vervuld worden, ontstaat er een leven gebaseerd
op angst of onveiligheid
o → Insecurity-cycle = je zit in patroon gebaseerd op onzekerheid (angst en onveiligheid) waar je
moeilijk uit geraakt
▪ Emotionele en relationele problemen
▪ Criminaliteit
▪ …
o → Mensen zijn daarom niet in se ‘slecht’; het zijn deze basale onveiligheids-ervaringen die hun
leven in een bepaalde richting duwen
Groei (B-needs)
• Mensen hebben echter ook nood aan groei, zelf-onplooiing, zelf-actualisatie, boven zichzelf uitstijgen
(zelf-transcendentie)
o Mensen willen iemand zijn en worden
o Een betekenisvol leven hebben
o Iets bijdragen
o → Hier niet aan kunnen voldoen kan eveneens leed veroorzaken
• Vb. man één van de langstlevende verslaafde, jarenlange criminaliteit, … → in ontwenning: alle emoties
kwamen naar boven
o Drugs vaak een emotieregulatie via middelen
o Dit viel weg bij ontwenning → dan zit je vaak plots met al je emoties, en dan moet je er maar mee
omgaan
KAUFMAN (2020)
• Een geactualiseerde versie door Scott Barry Kaufman (2020) gebaseerd op:
o Humanistisch mensbeeld en het hele oeuvre van Maslow (ook onuitgegeven werk) → alle
geschriften van Maslow gelezen
o Afgestemd op hedendaags psychologisch onderzoek
o Nieuwe metafoor, zonder hiërarchie, maar wel meer proces-
georiënteerd
• Het nieuwe metafoor waar hij mee kwam was de boot
o Dingen herschikt vanuit wat we weten uit de positieve psychologie
o Boot → als je planken los zijn van je boot, ga je niet ver varen, maar als je
geen zeil hebt ook niet (je hebt dus de 2 nodig)
▪ Elke plank van de boot biedt bescherming/veiligheid tegen de
golven
▪ Een zeil hebben = weten wie je wil zijn en wat je wil betekenen → maar als planken niet
in orde zijn geraak je niet ver, dus moet je hieraan werken
• Je kan je tocht (het proces van je levensweg) niet aangaan zonder het
schip zelf→ het schip van dichter gaan bekijken
o Security
▪ Safety
▪ Connection
▪ Self-esteem
4
