DEONTOLOGISCHE ASPECTEN
,
,SITUERING – DEONTOLOGIE ALS
DEEL VAN EEN BEROEPSETHIEK
1. TECHNISCHE EN NORMATIEVE PROFESSIONALITEIT
Een beroep bestaat uit twee componenten. In deze cluster gaan we in op het normatieve
van het beroep. We staan vooral stil bij de vraag of jouw interventies (tussenkomsten)
bijdragen aan een betere wereld – doe je het goede? Beide componenten zijn even
belangrijk: het is belangrijk om tussenkomsten deskundig te onderbouwen, maar ook om
stil te staan bij het waarom van interventies.
1. Doe ik dingen goed?
Technische vaardigheden die je hebt = omgaan met technologische
ontwikkelingen, gespreksvaardigheden, kwalitatieve rapportage, omgaan met
agressie, … dit doe je altijd zo goed mogelijk.
2. Die ik de goede dingen?
Normatief = ethische vragen stellen over (eigen) interventies: dragen ze bij
en op welke manier aan goede orthopedagogie?
Metafoor ‘professional als lantaarnpaal of kampvuur’ (handboek p. 240) = technisch
gezien is iedere professional een lantaarnpaal. je betreed dan paden die belicht worden
door lantaars, hierdoor weet je je weg. Jij loopt samen als professional met de cliënt het
pad af, en kan via lantaarns de weg wijzen.
samen door het moeras = In een moeras is de weg onduidelijk, hier zit je wel samen met
je cliënt in. Het is een metafoor voor een etisch probleem, en hebt dus geen pasklare
oplossing. Je moet wat zoeken waar je naartoe moet. Als professional ben je dan een
kampvuur. Je gaat er dan rond zitten met je cliënt en kijkt waar je naartoe gaat.
1.1 HET GOEDE DOEN (INTEGER HANDELEN)
Integrity is doing the right thing even if no one is watching (C.S. Lewis)
Als je ooit in de verleiding komt om te zoeken naar goedkeuring van buitenaf, realiseer je
dan dat je je integriteit hebt gecompromitteerd (= in gevaar gebracht). Als je een getuige
nodig hebt, wees die dan zelf (Epictetus) je doet geen dingen omdat je verplicht wordt
door de ander, maar omdat het het goede is om te handelen. Deze dingen dus ook doen
wanneer de ander dat niet doet = integer handelen
De citaten geven de aspecten weer van integriteit = integriteit is het goede doen en of
iets goed is, moet je zelf vooral autonoom beslissen. Dat wil zeggen dat we niet goed
doen omwille van de goedkeuring van anderen (dit is heteronoom), maar omdat het
goed is het goede te doen. De vraag is hoe we weten wat goed is? Dit gaat over onze
moraal, onze waarden en normen: waar halen we die?
Hoe weten we wat goed en kwaad is? Opvoeding, wetten en regels, school, eigen
referentiekader (waarden en normen), werk, socialisatie. We leren het via trial and error.
1.2 VERWISSELBAARHEIDSGEDACHTE
, De verwisselbaarheidsgedachte of het principe van gelijkheid is een belangrijke
toetssteen binnen de normatieve ethiek en bepaalt of een theorie ethisch is.
Verwisselbaarheid houdt in dat men, bij het innemen van een standpunt, de eigen
belangen niet meer gewicht toekent dan de belangen van anderen. De eigen rol in een
moreel standpunt moet op een of andere manier verwisselbaar zijn met de rol van
anderen. Zo mag ik mijzelf niet anders behandelen dan de anderen en de anderen
onderling niet verschillend van elkaar – tenzij daar voldoende gronden voor bestaan.
In essentie komt het erop neer dat een oordeel pas moreel of ethisch is, als het een
handelen uit eigenbelang en egoïsme overstijgt.
De verwisselbaarheidsgedachte geeft dus een antwoord op de vraag naar de ethische
aanvaardbaarheid van een handeling. Maar dan nog zijn er verschillende antwoorden
mogelijk op de vraag die daarop volgt, namelijk, of die ethisch aanvaardbare handeling
ook ‘moreel juist’ of ‘goed’ is.
Bijvoorbeeld: stel dat we een verjaardagstaart willen verdelen onder een aantal mensen,
dan kunnen we die taart verdelen volgens verschillende principes. De meest duidelijke
‘verwisselbaarheid’ is dat we de taart in gelijke stukken verdelen, zodat iedereen
evenveel krijgt. We kunnen ook een principe afspreken, bijvoorbeeld een verdeling
volgens behoefte: wie meer honger heeft, krijgt een groter stuk. Er is een ongelijke
verdeling, maar we houden daarbij alsnog evenveel rekening met iedereens belangen.
Zelfs een proportionele verdeling waarbij de jarige een groter stuk krijgt dan de rest,
voldoet aan de verwisselbaarheidsgedachte: we hanteren voor volgende
verjaardagstaarten dezelfde regel, dus iedere jarige krijgt op termijn een groter stuk van
de taart. Een verdeling waarbij de oudsten of de sterksten het meeste krijgen en de
jongsten of de zwaksten het minst, is dan weer een situatie waarbij niet voldaan wordt
aan de verwisselbaarheidsgedachte. Er is immers geen enkele reden voor een dergelijke
ongelijke verdeling: de argumentatie dat oud of sterk zijn recht geeft op een groter deel
van de taart kan immers niet gehanteerd worden door de jongsten of zwaksten of
omgekeerd.
1.3 HOE WETEN WE WAT GOED IS…
Pluralisme binnen samenleving
Nietzsche (filosoof) zei ooit = ‘God is dood’. Onze hedendaagse samenleving heeft niet
langer een collectief verhaal van waarden en normen. Individuen bepalen hun eigen
zingeving, wat leidt tot een diversiteit in de samenleving en een pluralisme (een
diversiteit aan waarden en normen). Soms wordt het acroniem VUCA gebruikt – de
samenleving is ‘volatile, uncertain, complex and ambiguous’
Moraliteit (waarden en normen) via socialisatie, trial and error
1. Waarde = nastrevenswaardig ideaal, abstract idee – norm: vertaling van een
waarde in een gedragsregel.
2. Socialisatie = het proces van leren samenleven. Er zijn drie vormen van
socialisatie: primaire, secundaire en tertiaire socialisatie.
Primaire socialisatie = tussen mensen die direct met elkaar verbonden zijn, zoals het
gezin en vrienden. Dat zijn dus groepen waarin de leden een persoonlijke en emotionele
band met elkaar hebben. In deze groepen vindt socialisatie in informele sfeer plaats, de
regels staan niet op papier.
,
,SITUERING – DEONTOLOGIE ALS
DEEL VAN EEN BEROEPSETHIEK
1. TECHNISCHE EN NORMATIEVE PROFESSIONALITEIT
Een beroep bestaat uit twee componenten. In deze cluster gaan we in op het normatieve
van het beroep. We staan vooral stil bij de vraag of jouw interventies (tussenkomsten)
bijdragen aan een betere wereld – doe je het goede? Beide componenten zijn even
belangrijk: het is belangrijk om tussenkomsten deskundig te onderbouwen, maar ook om
stil te staan bij het waarom van interventies.
1. Doe ik dingen goed?
Technische vaardigheden die je hebt = omgaan met technologische
ontwikkelingen, gespreksvaardigheden, kwalitatieve rapportage, omgaan met
agressie, … dit doe je altijd zo goed mogelijk.
2. Die ik de goede dingen?
Normatief = ethische vragen stellen over (eigen) interventies: dragen ze bij
en op welke manier aan goede orthopedagogie?
Metafoor ‘professional als lantaarnpaal of kampvuur’ (handboek p. 240) = technisch
gezien is iedere professional een lantaarnpaal. je betreed dan paden die belicht worden
door lantaars, hierdoor weet je je weg. Jij loopt samen als professional met de cliënt het
pad af, en kan via lantaarns de weg wijzen.
samen door het moeras = In een moeras is de weg onduidelijk, hier zit je wel samen met
je cliënt in. Het is een metafoor voor een etisch probleem, en hebt dus geen pasklare
oplossing. Je moet wat zoeken waar je naartoe moet. Als professional ben je dan een
kampvuur. Je gaat er dan rond zitten met je cliënt en kijkt waar je naartoe gaat.
1.1 HET GOEDE DOEN (INTEGER HANDELEN)
Integrity is doing the right thing even if no one is watching (C.S. Lewis)
Als je ooit in de verleiding komt om te zoeken naar goedkeuring van buitenaf, realiseer je
dan dat je je integriteit hebt gecompromitteerd (= in gevaar gebracht). Als je een getuige
nodig hebt, wees die dan zelf (Epictetus) je doet geen dingen omdat je verplicht wordt
door de ander, maar omdat het het goede is om te handelen. Deze dingen dus ook doen
wanneer de ander dat niet doet = integer handelen
De citaten geven de aspecten weer van integriteit = integriteit is het goede doen en of
iets goed is, moet je zelf vooral autonoom beslissen. Dat wil zeggen dat we niet goed
doen omwille van de goedkeuring van anderen (dit is heteronoom), maar omdat het
goed is het goede te doen. De vraag is hoe we weten wat goed is? Dit gaat over onze
moraal, onze waarden en normen: waar halen we die?
Hoe weten we wat goed en kwaad is? Opvoeding, wetten en regels, school, eigen
referentiekader (waarden en normen), werk, socialisatie. We leren het via trial and error.
1.2 VERWISSELBAARHEIDSGEDACHTE
, De verwisselbaarheidsgedachte of het principe van gelijkheid is een belangrijke
toetssteen binnen de normatieve ethiek en bepaalt of een theorie ethisch is.
Verwisselbaarheid houdt in dat men, bij het innemen van een standpunt, de eigen
belangen niet meer gewicht toekent dan de belangen van anderen. De eigen rol in een
moreel standpunt moet op een of andere manier verwisselbaar zijn met de rol van
anderen. Zo mag ik mijzelf niet anders behandelen dan de anderen en de anderen
onderling niet verschillend van elkaar – tenzij daar voldoende gronden voor bestaan.
In essentie komt het erop neer dat een oordeel pas moreel of ethisch is, als het een
handelen uit eigenbelang en egoïsme overstijgt.
De verwisselbaarheidsgedachte geeft dus een antwoord op de vraag naar de ethische
aanvaardbaarheid van een handeling. Maar dan nog zijn er verschillende antwoorden
mogelijk op de vraag die daarop volgt, namelijk, of die ethisch aanvaardbare handeling
ook ‘moreel juist’ of ‘goed’ is.
Bijvoorbeeld: stel dat we een verjaardagstaart willen verdelen onder een aantal mensen,
dan kunnen we die taart verdelen volgens verschillende principes. De meest duidelijke
‘verwisselbaarheid’ is dat we de taart in gelijke stukken verdelen, zodat iedereen
evenveel krijgt. We kunnen ook een principe afspreken, bijvoorbeeld een verdeling
volgens behoefte: wie meer honger heeft, krijgt een groter stuk. Er is een ongelijke
verdeling, maar we houden daarbij alsnog evenveel rekening met iedereens belangen.
Zelfs een proportionele verdeling waarbij de jarige een groter stuk krijgt dan de rest,
voldoet aan de verwisselbaarheidsgedachte: we hanteren voor volgende
verjaardagstaarten dezelfde regel, dus iedere jarige krijgt op termijn een groter stuk van
de taart. Een verdeling waarbij de oudsten of de sterksten het meeste krijgen en de
jongsten of de zwaksten het minst, is dan weer een situatie waarbij niet voldaan wordt
aan de verwisselbaarheidsgedachte. Er is immers geen enkele reden voor een dergelijke
ongelijke verdeling: de argumentatie dat oud of sterk zijn recht geeft op een groter deel
van de taart kan immers niet gehanteerd worden door de jongsten of zwaksten of
omgekeerd.
1.3 HOE WETEN WE WAT GOED IS…
Pluralisme binnen samenleving
Nietzsche (filosoof) zei ooit = ‘God is dood’. Onze hedendaagse samenleving heeft niet
langer een collectief verhaal van waarden en normen. Individuen bepalen hun eigen
zingeving, wat leidt tot een diversiteit in de samenleving en een pluralisme (een
diversiteit aan waarden en normen). Soms wordt het acroniem VUCA gebruikt – de
samenleving is ‘volatile, uncertain, complex and ambiguous’
Moraliteit (waarden en normen) via socialisatie, trial and error
1. Waarde = nastrevenswaardig ideaal, abstract idee – norm: vertaling van een
waarde in een gedragsregel.
2. Socialisatie = het proces van leren samenleven. Er zijn drie vormen van
socialisatie: primaire, secundaire en tertiaire socialisatie.
Primaire socialisatie = tussen mensen die direct met elkaar verbonden zijn, zoals het
gezin en vrienden. Dat zijn dus groepen waarin de leden een persoonlijke en emotionele
band met elkaar hebben. In deze groepen vindt socialisatie in informele sfeer plaats, de
regels staan niet op papier.
