,I. Introductie en gids tot het recht van de Europese Unie en haar studie.................................4
1. Het primaire recht van de EU.............................................................................................4
2. Het afgeleide recht van de EU............................................................................................4
3. Lokaliseren en bestuderen van EU-recht...........................................................................5
II. Beginselen van Europees Unierecht.......................................................................................6
4. Constitutieve beginselen....................................................................................................6
5. Waarden, fundamentele rechten en de constitutionele identiteit....................................7
III. Beginselen inzake de betrekkingen tussen de Europese Unie, de lidstaten en particuliere
partijen.......................................................................................................................................8
1. De autonomie van het Unierecht tussen Unie, lidstaten en particulieren........................8
2. Het beginsel van loyale samenwerking............................................................................11
3. De doorwerking van het internationaal recht..................................................................11
4. Gevolgen van de doorwerking van EU-recht voor het nationale procesrecht.................12
5. De volle werking van het EU-recht in de nationale rechtsordes van de lidstaten...........13
IV. Het institutionele kader van de Europese Unie...................................................................15
1. Het Europees Parlement..................................................................................................15
2. De Europese Raad............................................................................................................16
3. De Raad van de Europese Unie........................................................................................17
4. De Europese Commissie...................................................................................................18
5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie......................................................................19
6. De Europese Centrale Bank..............................................................................................20
7. De Europese Rekenkamer................................................................................................21
8. Organen, instanties en agentschappen van de Unie........................................................22
V. Besluitvormingsprocedures in de Europese Unie................................................................23
1. De noodzaak van wetgeving en beleidsvorming in de Europese Unie.............................23
2. Wie neemt de beslissingen in de Europese Unie?...........................................................24
3. Wetgeving en beleidsvorming in het kader van de Europese Unie.................................25
4. Wetgeving en beleidsvorming op basis van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie......................................................................................................................26
5. EU-wetgeving in de praktijk..............................................................................................27
VI. Rechtsbescherming in de Europese Unie............................................................................28
, 6. Procedures voor het Hof van Justitie en het Gerecht......................................................28
7. Vorderingen bij de rechterlijke instanties van de lidstaten..............................................29
VII. Marktintegratiebeleid........................................................................................................30
1. Marktintegratie.................................................................................................................30
2. Het creëren van een interne markt..................................................................................30
3. Positieve integratie door harmonisatie............................................................................31
4. Gevolgen van harmonisatie..............................................................................................32
5. Harmonisatie-technieken.................................................................................................33
6. Het beoordelingskader van nationale maatregelen na harmonisatie..............................34
VIII. Vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal.............................................35
1. De reikwijdte van de fundamentele vrijheden.................................................................35
2. Vrij verkeer van goederen: tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen.............................36
3. Vrij verkeer van personen.................................................................................................37
4. Vrij verkeer van diensten..................................................................................................38
5. Vrij verkeer van kapitaal...................................................................................................40
IX. De mededingingsregels.......................................................................................................41
1. Artikel 101 VWEU: het kartelverbod................................................................................41
2. Artikel 102 VWEU: het verbod op misbruik van machtspositie.......................................42
3. Handhaving van de artikelen 101 en 102 VWEU..............................................................43
4. De Concentratiecontroleverordening...............................................................................44
5. Overheidsingrijpen in de markt........................................................................................45
6. Toezicht op staatssteun....................................................................................................46
7. Economische coördinatie.................................................................................................47
8. Monetaire Unie................................................................................................................48
9. Voorwaarden voor toetreding tot de eurozone...............................................................48
XI. Het externe beleid van de Europese Unie...........................................................................50
1. Extern beleid op basis van het Werkingsverdrag.............................................................50
2. De inhoud van het externe beleid op grond van het Werkingsverdrag...........................51
XII. Het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.................................................53
3. EU-uitbreiding..................................................................................................................54
XIII. De ontwikkeling van de Europese integratie.....................................................................55
4. Economische integratie....................................................................................................55
, 5. Juridische integratie.........................................................................................................56
6. Politieke integratie............................................................................................................56
7. Chronologisch overzicht van de Europese integratie.......................................................57
Oefentoets 45 vragen en antwoorden.....................................................................................59
Top 10 leerdoelen.....................................................................................................................70
Top 20 kernbegrippen..............................................................................................................71
Tentamen checklist...................................................................................................................73
I. Introductie en gids tot het recht van de Europese Unie en haar studie
1. Het primaire recht van de EU
De kern van het primaire recht bestaat uit:
het VEU: institutionele structuur, waarden, beginselen en algemene doelstellingen;
het VWEU: bevoegdheden, beleidsterreinen en werking van de interne markt;
protocollen en bijlagen: juridisch bindende aanvullingen op de verdragen;
het Handvest van de grondrechten: heeft dezelfde juridische waarde als de verdragen;
algemene rechtsbeginselen: mede ontwikkeld en geconcretiseerd in de rechtspraak van het
Hof van Justitie.
Het primaire recht berust op de bevoegdheidstoedeling: de Unie kan uitsluitend handelen binnen de
bevoegdheden die de lidstaten haar bij de verdragen hebben toegekend.
2. Het afgeleide recht van de EU
Het afgeleide of secundaire Unierecht bestaat uit rechtsinstrumenten die de EU-instellingen op grond
van de verdragen vaststellen. Het secundaire recht mag de grenzen van het primaire recht en de
toegekende bevoegdheden niet overschrijden.
Artikel 288 VWEU onderscheidt vijf belangrijke rechtsinstrumenten:
Verordening
algemeen verbindend;
verbindend in al haar onderdelen;
1. Het primaire recht van de EU.............................................................................................4
2. Het afgeleide recht van de EU............................................................................................4
3. Lokaliseren en bestuderen van EU-recht...........................................................................5
II. Beginselen van Europees Unierecht.......................................................................................6
4. Constitutieve beginselen....................................................................................................6
5. Waarden, fundamentele rechten en de constitutionele identiteit....................................7
III. Beginselen inzake de betrekkingen tussen de Europese Unie, de lidstaten en particuliere
partijen.......................................................................................................................................8
1. De autonomie van het Unierecht tussen Unie, lidstaten en particulieren........................8
2. Het beginsel van loyale samenwerking............................................................................11
3. De doorwerking van het internationaal recht..................................................................11
4. Gevolgen van de doorwerking van EU-recht voor het nationale procesrecht.................12
5. De volle werking van het EU-recht in de nationale rechtsordes van de lidstaten...........13
IV. Het institutionele kader van de Europese Unie...................................................................15
1. Het Europees Parlement..................................................................................................15
2. De Europese Raad............................................................................................................16
3. De Raad van de Europese Unie........................................................................................17
4. De Europese Commissie...................................................................................................18
5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie......................................................................19
6. De Europese Centrale Bank..............................................................................................20
7. De Europese Rekenkamer................................................................................................21
8. Organen, instanties en agentschappen van de Unie........................................................22
V. Besluitvormingsprocedures in de Europese Unie................................................................23
1. De noodzaak van wetgeving en beleidsvorming in de Europese Unie.............................23
2. Wie neemt de beslissingen in de Europese Unie?...........................................................24
3. Wetgeving en beleidsvorming in het kader van de Europese Unie.................................25
4. Wetgeving en beleidsvorming op basis van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie......................................................................................................................26
5. EU-wetgeving in de praktijk..............................................................................................27
VI. Rechtsbescherming in de Europese Unie............................................................................28
, 6. Procedures voor het Hof van Justitie en het Gerecht......................................................28
7. Vorderingen bij de rechterlijke instanties van de lidstaten..............................................29
VII. Marktintegratiebeleid........................................................................................................30
1. Marktintegratie.................................................................................................................30
2. Het creëren van een interne markt..................................................................................30
3. Positieve integratie door harmonisatie............................................................................31
4. Gevolgen van harmonisatie..............................................................................................32
5. Harmonisatie-technieken.................................................................................................33
6. Het beoordelingskader van nationale maatregelen na harmonisatie..............................34
VIII. Vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal.............................................35
1. De reikwijdte van de fundamentele vrijheden.................................................................35
2. Vrij verkeer van goederen: tarifaire en niet-tarifaire belemmeringen.............................36
3. Vrij verkeer van personen.................................................................................................37
4. Vrij verkeer van diensten..................................................................................................38
5. Vrij verkeer van kapitaal...................................................................................................40
IX. De mededingingsregels.......................................................................................................41
1. Artikel 101 VWEU: het kartelverbod................................................................................41
2. Artikel 102 VWEU: het verbod op misbruik van machtspositie.......................................42
3. Handhaving van de artikelen 101 en 102 VWEU..............................................................43
4. De Concentratiecontroleverordening...............................................................................44
5. Overheidsingrijpen in de markt........................................................................................45
6. Toezicht op staatssteun....................................................................................................46
7. Economische coördinatie.................................................................................................47
8. Monetaire Unie................................................................................................................48
9. Voorwaarden voor toetreding tot de eurozone...............................................................48
XI. Het externe beleid van de Europese Unie...........................................................................50
1. Extern beleid op basis van het Werkingsverdrag.............................................................50
2. De inhoud van het externe beleid op grond van het Werkingsverdrag...........................51
XII. Het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.................................................53
3. EU-uitbreiding..................................................................................................................54
XIII. De ontwikkeling van de Europese integratie.....................................................................55
4. Economische integratie....................................................................................................55
, 5. Juridische integratie.........................................................................................................56
6. Politieke integratie............................................................................................................56
7. Chronologisch overzicht van de Europese integratie.......................................................57
Oefentoets 45 vragen en antwoorden.....................................................................................59
Top 10 leerdoelen.....................................................................................................................70
Top 20 kernbegrippen..............................................................................................................71
Tentamen checklist...................................................................................................................73
I. Introductie en gids tot het recht van de Europese Unie en haar studie
1. Het primaire recht van de EU
De kern van het primaire recht bestaat uit:
het VEU: institutionele structuur, waarden, beginselen en algemene doelstellingen;
het VWEU: bevoegdheden, beleidsterreinen en werking van de interne markt;
protocollen en bijlagen: juridisch bindende aanvullingen op de verdragen;
het Handvest van de grondrechten: heeft dezelfde juridische waarde als de verdragen;
algemene rechtsbeginselen: mede ontwikkeld en geconcretiseerd in de rechtspraak van het
Hof van Justitie.
Het primaire recht berust op de bevoegdheidstoedeling: de Unie kan uitsluitend handelen binnen de
bevoegdheden die de lidstaten haar bij de verdragen hebben toegekend.
2. Het afgeleide recht van de EU
Het afgeleide of secundaire Unierecht bestaat uit rechtsinstrumenten die de EU-instellingen op grond
van de verdragen vaststellen. Het secundaire recht mag de grenzen van het primaire recht en de
toegekende bevoegdheden niet overschrijden.
Artikel 288 VWEU onderscheidt vijf belangrijke rechtsinstrumenten:
Verordening
algemeen verbindend;
verbindend in al haar onderdelen;
