Samenvatting Strafrecht en jeugdrecht - HoGent RE1

STRAFRECHT EN JEUGDRECHT


STRAFRECHT
DEEL 1: DE STRAFWET

1. WAT IS STRAFRECHT?


1.1. WAT IS STRAFRECHT?
- Publiek recht
- Strafbare gedragingen
- Onder bepaalde voorwaarden
- In bepaalde omstandigheden
- Tegenover welke personen
- Sancties en/of maatregelen
- Publiekrechtelijke organen


1.2. WELKE GEDRAGINGEN ZIJN STRAFBAAR?
- Actieve gedragingen ‘iets wel doen’
o Slagen en verwondingen
o Diefstal
o Verkeer
o Oplichting
o Terroristische misdrijven
o Bedreiging
o Stalking
- Passieve gedragingen ‘iets niet doen’
o Schuldig verzuim (= nalaten om te helpen)
- Strafbaar door het ongewilde gevolg
o Je rijd door het rood, en daardoor ontstaat er een ongeluk waarbij een
persoon overlijdt
o Onopzettelijke doodslag
o Onopzettelijke slagen en verwondingen


1.3. ONDER WELKE VOORWAARDEN?
- Bepalingen in de wet
o De voorwaarden die in de wet worden beschreven


1.4. IN WELKE OMSTANDIGHEDEN
- Al dan niet strafbaar
- Zwaarder of minder zwaar strafbaar
- Verzwarende factoren:
o Dader is een bloedverwant
o Slachtoffer is een minderjarige
o Gepleegd op een persoon met een maatschappelijke functie
o Gepleegd door twee of meerdere personen gezamenlijk
o Met behulp van een wapen



- Andere omstandigheden die de zwaarte van de straf mee bepalen

1

, STRAFRECHT EN JEUGDRECHT


o Rechtvaardigheidsgronden
o Verschoningsgronden
o Poging


1.5. TEGENOVER WELKE PERSONEN
- Belang hoedanigheid
o Dader, slachtoffer, maatschappelijke of openbare functies (art. 79 Sw.)
- Voorbeeld: foltering door een agent wordt zwaarder bestraft dan foltering door
een burger


1.6. SANCTIES EN/OF MAATREGELEN
- Evolutief
o Naargelang maatschappelijke evoluties
o Van repressief (wraak, leed opleggen) naar preventie en herstel
- Sinds 2014: elektronisch toezicht en autonome probatiestraf
o Boete, werkstraf en vrijheidsberoving


1.7. PUBLIEKRECHTELIJKE ORGANEN
- Bevoegdheid en procedure
- Onderscheid materieel en formeel strafrecht
o Materieel strafrecht
 Het geheel van rechtsregels die de strafbare gedragingen
beschrijven en de sancties die daarop van toepassing zijn: het
strafwetboek en de bijzondere strafwetten
 Diefstal is strafbaar
 Gewelddaden tegen personen zijn strafbaar
 Het gebruik en verhandelen van illegale drugs is strafbaar
o Formeel strafrecht (strafprocesrecht)
 Beschrijft wie bevoegd is om over deze gedragingen te oordelen en
op welke manier, volgens welke procedure dat moet gebeuren,
wordt voornamelijk geregeld in het wetboek van strafvordering
 Wanneer is de correctionele rechtbank bevoegd, en voor
welke misdrijven het hof van assisen?
 Als de onderzoeksrechter zijn onderzoek afgesloten heeft
moet er gevorderd worden voor een onderzoeksgerecht
 Bij het hof van assisen wordt de schuldvraag beantwoord
door een lekenjury

2. HET LEGALITEITSBEGINSEL

- Artikel 1 Sw.
o Niemand kan worden gestraft voor een misdrijf waarvan de bestanddelen
niet in de wet worden omschreven
o Niemand kan worden gestraft met een straf waarin de wet niet voorziet
- Misdrijf volgens de algemene beginselen, erkend door de internationale
volkerengemeenschap




2.1. NULLUM CRIMEN SINE LEGE: GEEN MISDRIJF ZONDER WET

2

, STRAFRECHT EN JEUGDRECHT


- Een gedraging is maat strafbaar als ze dusdanig in de wet beschreven staat
o Een gedraging die ongeoorloofd lijkt, maar niet in de strafwet bepaald is,
kan dus niet bestraft worden, dit geeft aanleiding tot moeilijke situaties in
verband met zogenaamde nieuwe misdrijven (bv in de beginjaren van de
computercriminaliteit – zaak ‘Red Attack’)


2.2. NULLA POENA SINE LEGE: GEEN STRAF ZONDER WET
- De strafwet voorziet bepaalde sancties voor verschillende strafbare gedragingen
- Het zijn deze sancties die de rechter moet toepassen, en hij moet binnen de door
de strafwet opgelegde grenzen blijven
o Het is niet toegestaan om als rechter strenger te zijn dat in de wet voorziet,
maar hij mag ook geen alternatieve straffen toepassen die niet beschreven
zijn in de wet
 Voorbeeld: de rechter mag een persoon die schuldig is bevonden
aan diefstal geen voettocht naar Scherpenheuvel opleggen
o De rechter kan in een autonome probatiestraf, of de opschorting of uitstel
onder voorwaarden, wel vrij probatievoorwaarden opleggen
 Voorbeeld: zo werd door de strafrechter aan een veroordeelde bij de
opschorting van de straf de voorwaarde opgelegd om een bezoek te
brengen aan Auschwitz en Birkenau, de veroordeling kwam er na
antisemitische uitspraken


2.3. HET LEGALITEITSBEGINSEL HEEFT EEN AANTAL GEVOLGEN
- De bronnen van het strafrecht zijn enkel terug te vinden in de wet; de gewoonte
kan geen bron van strafrecht zijn
- De strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden; er is geen ruimte voor analoge of
vrije interpretatie
- De strafwet kan niet terugwerken in de tijd: enkel de wet die op dat ogenblik
bestaat kan toegepast worden op strafbare gedragingen. Men kan niet na de
feiten een wet maken om sommige gedragingen te bestraffen (artikel 2 Sw.)
- De Belgische strafwet is van toepassing op het Belgische grondgebied en soms op
Belgen in het buitenland
- Het legaliteitsbeginsel heeft als voornaamste reden de bescherming van het
individu, de rechtsonderhorige, tegen de willekeur van de overheid

3. TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE TIJD: DE NIET-RETROACTIVITEIT VAN
DE STRAFWET

- Art. 2 Sw.
o Geen retroactieve toepassing van de strengere strafwet
o Retroactieve toepassing van de mildere strafwet
o Wijziging de strafwet na het misdrijf? Bepalingen die meest gunstig zijn
voor de dader

4. DE TOEPASSING VAN DE STRAFWET IN DE RUIMTE EN TEN OVERSTAAN VAN
PERSONEN

- Art. 3 en 4 Sw.: territorialiteitsbeginsel
- Misdrijven in België gepleegd: Belgische wet, ongeacht nationaliteit van de pleger
- Misdrijven buiten België gepleegd
o Strafbaar bij uitzondering in de wet voorzien

3

, STRAFRECHT EN JEUGDRECHT


o Belang constitutieve of verzwarende bestanddelen


4.1. DE WERKING VAN DE STRAFWET TEN OVERSTAAN VAN PERSONEN
- De Belgische strafwet is van toepassing op alle personen die zich op Belgisch
grondgebied bevinden, zelfs al hebben die personen geen Belgische nationaliteit
niet
o Een vreemdeling kan in België vervolgd worden voor een misdrijf gepleegd
in België, zelfs al woont hij hier niet
o Geldt zowel voor natuurlijke personen als voor rechtspersonen
- Er zijn ook regels die maken dat bepaalde personen over strafrechtelijke
immuniteit beschikken voor alle of voor bepaalde misdrijven
o De Koning
 De Koning is onschendbaar: hij kan voor geen enkel misdrijf
vervolgd of gestraft worden
o De parlementaire immuniteit
 Parlementaire onverantwoordelijkheid
 Een lid van de Kamer of Senaat kan niet vervolgd worden
voor een mening die hij/zij te kennen geeft of een stem die
hij/zij uitbrengt in de uitoefening van zijn/haar functie
 Parlementaire onschendbaarheid
 Een lid van de Kamers kan tijdens de zitting niet rechtstreeks
gedagvaard worden, verwezen naar een strafrechtbank, of
aangehouden worden, tenzij met verlof van de Kamer waar
hij deel van uitmaakt
o Buitenlandse staatshoofden
 Regeringsleiders en ministers van Buitenlandse Zaken en personen
van wie de immuniteit door het internationaal recht erkend wordt,
voor de periode waarin ze hun functie uitoefenen
o Diplomatieke ambtenaren
 Volgens internationale verdragen en volkenrechtelijke gebruiken
genieten diplomatieke ambtenaren van een onbeperkte immuniteit
in strafzaken, deze geldt niet alleen voor de diplomaat die hoofd is
van de zending zelf, maar voor alle diplomatieke ambtenaren, hun
inwonende gezinsleden en het administratief en technisch personeel
met hun inwonende gezinsleden
o Speciale procedures
 Ministers genieten niet van strafrechtelijke immuniteit, zij kunnen
enkel berecht worden door het hof van beroep
 Minderjarigen zijn in beginsel niet strafbaar, maar kunnen
uitzonderlijk wel verwezen worden naar de gewone strafrechtbank
 Het jeugdbeschermingsrecht is een
gemeenschapsbevoegdheid dus wordt niet verder behandelt
in het strafwetboek

5. DE INTERPRETATIE VAN DE STRAFWET

- Art. 4 Sw.
o Wat niet verboden is bij wet, is toegestaan
o Strikte interpretatie van de strafwet
 Bij duidelijke rechtsregel: geen interpretatie
 Bij onduidelijkheid: ruimte voor interpretatie

4