Grondbeginselen & Fiscale Procedure UGent – VOLLEDIGE samenvatting Master Fiscaliteit | PPT + lesnotities

GRONDBEGINSELEN
ALGEMENE BEGINSELEN

BEGRIP ‘BELASTING’

Geen definitie in de grondwet -> wel volgens Hof van Cassatie:

“Een op grond van hun gezag door de Staat, gemeenten en provincies verrichte heffing op geldmiddelen
van de personen die hun grondgebied bewonen, of aldaar belangen bezitten, om te worden aangewend
voor de diensten van openbaar nut”

 Rechtsleer voegt daaraantoe: geen rechtstreekse en individuele tegenprestatie
o  Vergoedingsretributie: als er wel rechtstreekse en individuele tegenprestatie is
 Vb. nummerplaat aanvragen, parkeerticket kopen
o  Sociale zekerheidsbijdrage: ter financiering van stelsels van tegemoetkomingen ter
vervanging of aanvulling van het inkomen
 Verschil ligt in naar welk potje het gaat
o Sociale zekerheidsbijdrage is specifiek voor sociale zekerheid te financieren
o Belasting vaak om gedrag te stimuleren = reguleringsinstrument

→ Belangrijk onderscheid: retributie vereist altijd een tegenprestatie en moet marktconform zijn.
Retributies hoeven niet bij wet ingevoerd te worden, terwijl belastingen enkel via wet kunnen ontstaan
(legaliteitsbeginsel).

→ Sociale bijdragen hebben een specifiek doel (sociale bescherming), terwijl belastingen in de
algemene middelen vloeien

INDELING VAN BELASTINGEN

Rijksbelastingen – Federale overheid

 Bv. BTW

Regionale belastingen – Gewesten / regio’s

 Eigenlijke (of ‘autonome’) fiscale bevoegdheden (art. 170, § 2 GW)
o Drastisch ingeperkt door federale wetgever (W. 23/01/1989)
o Gewesten mogen geen belasting heffen op materie waarop de federale overheid al
belasting op heft
o Voorbeeld van conflict: Turteltaks -> energieheffing die nauw aansluit bij federale
belasting op het elektriciteitsverbruik = mag dus niet!
Opm.:
Autonoom omdat ze rechtstreeks uit de grondwet putten
Belgische staat kan bevoegdheid beperken
Gemeenschappen voeren niet zelf belasting want hebben geen grondgebied

→ Gewesten hebben dus meer fiscale bevoegdheden dan gemeenschappen. Gemeenschappen kunnen
enkel bevoegdheden uitoefenen die niet aan een bepaald grondgebied gebonden zijn.




1

,→ Art. 3 Bijzondere Financieringswet: de vroegere federale belastingen (zoals onroerende
voorheffing, erf- en schenkingsrechten) zijn nu “overgedragen” belastingen geworden, waardoor de
inhoud ervan versnipperd is tussen de gewesten

 Oneigenlijke (of ‘overgedragen’) fiscale bevoegdheden (titel III Bijzondere Financieringswet
(BFW) dd. 16/01/1989)
o Onroerende voorheffing
o Schenkingsrechten
o Successierechten)
Opm.:
Waren vroeger federale belastingen opbrengst gaat naar gewesten
Gewesten kunnen enkele zaken zelf bepalen zoals de heffingsgrondslag, belastingvoet,
vrijstellingen
 Fiscale autonomie personenbelasting (titel III/1 BFW=bijzondere financieringswet)

→ Onroerende voorheffing is een oneigenlijke belasting: ze belast het bezit van onroerend goed en
wordt gelokaliseerd op de plaats waar het goed ligt (zakelijke belasting)

→ Erfbelasting en successierecht zijn persoonlijke belastingen en worden gelinkt aan de laatste fiscale
woonplaats van de overledene

→ Bij verhuizingen binnen de 5 jaar voor overlijden: het gewest waar men het langst gewoond heeft,
bepaalt de belastingbevoegdheid (om ‘fiscale shopping’ te vermijden)

Lokale belastingen – gemeentes/ provincies

 Bv. algemene gezinsbelasting
 Moeten rekening houden met wat hogere overheid al belast

→ Gemeenten mogen vaak geen belastingen heffen op inkomen, maar ze mogen wel aanvullende
belastingen op bv. de personenbelasting innen

WIJZE VAN HEFFING

Vaste belastingen

 Ongeacht de omvang van uw belastbaar feit blijft de prijs gelijk
 Bv. gezinsbelasting: hoeveel en welke personen in u gezin maakt niet uit, iedereen gelijk bedrag

Evenredige belastingen

 % op uw belastbaar feit
 Bv. BTW of registratierechten op een huis

Progressieve belasting

 % neemt toe naarmate heffingsgrondslag stijgt
 Bv. personenbelasting: hoe meer je verdient, hoe meer je belastingen betaald) => uitgangspunt
vooral voor draagkracht

→ Het progressieve karakter weerspiegelt het draagkrachtbeginsel

GRONDSLAG

2

,Zakelijke belastingen

 Houden geen rekening met persoonsgebonden elementen

Persoonlijke belastingen

 Houden wel rekening met persoonsgebonden elementen

→ Voorbeelden: onroerende voorheffing = zakelijke belasting; erfbelasting = persoonlijke belasting.

DIRECT VS INDIRECTE BELASTING

Fiscaaltechnisch

 Direct: tijdens een bepaalde periode (want duurzaam en meerdere keren)
 Indirect: voor individuele handelingen of feiten (want maar 1 keer)

Economisch

 Direct: kost van de belasting te dragen door belastingplichtige
 Indirect: kost is af te wentelen

Directe belastingen:

 Resultaatsbelastingen
o Op het einde vd periode kijken hoeveel verdiend
o Reeks van verrichtingen
o Belastbaar feit is pas belastbaar bij afsluiten periode
 Directe belastingen op een uit hun aard duurzame toestand
o Belastbaar feit is belastbaar op moment dat belastbare toestand kan worden vastgesteld
o Bv. het hebben van een wagen is belastbaar vanaf de eerste dag vd maand dat hij is
ingeschreven, tot hij is uitgeschreven
o Bv. onroerende voorheffing verschuldigd door degene die op 1 januari eigenaar is van
onroerend goed

→ Onroerende voorheffing: verschuldigd door wie op 1 januari eigenaar is van het onroerend goed.

VOORBEELD UIT DE LES

 Wanneer iemand een woning verhuurt aan een natuurlijk persoon die deze niet professioneel
gebruikt, wordt men belast op het kadastraal inkomen verhoogd met 40%.
 Als de huurder het goed wel beroepsmatig gebruikt (bv. als kantoor), wordt de verhuurder belast op
de reële huurinkomsten

→ Deze fiscale behandeling toont aan dat fiscale winst vaak samenvalt met de boekhoudkundige winst.

FISCALE W ETBOEKEN

Federaal

 Wetboek van inkomstenbelastingen (WIB92)
 Wetboek van de met inkomstenbelastingen gelijkgestelde belastingen (WIGB)
 Wetboek vd btw (WBTW)
 Wetboek registratie-, hypotheek- en griffierechten (W.Reg)
 Wetboek van successierechten en van overgang bij overlijden (W.Succ.)
3

,  Wetboek van diverse rechten en taksen (WDRT)
 (Wetboek Invordering)

Vlaamse Codex Fiscaliteit

→ De Vlaamse Codex Fiscaliteit regelt de bevoegdheden die het Vlaams Gewest uitoefent inzake de
overgedragen belastingen (zoals onroerende voorheffing, erf- en schenkingsrechten).

→ De andere gewesten hebben hun eigen codex: bijvoorbeeld de Brusselse Codex Fiscaliteit.

BEVOEGDHEID OM BELASTINGEN TE HEFFEN

Territorialiteitsbeginsel vs nationaliteitsbeginsel

 Territorialiteitsbeginsel: zal enkel zaken belasten die een aanknopingspunt vertonen met het
grondgebied
Personeel aanknopingspunt Zakelijk aanknopingspunt
Liggingsbeginsel
Domiciliebeginsel Bronstaatbeginsel

Inherent risico op dubbele belastingheffing

 Inkomstenbelastingen
o Bv. onroerende goederen in het buitenland
o Bv. grensoverschrijdende bedrijfsvoering

→ Dubbele belasting is niet verboden: het kan voorkomen dat eenzelfde inkomen of goed in twee staten
belast wordt. Dit leidt tot economische dubbele belasting, die enkel in uitzonderlijke gevallen wordt
beperkt door verdragen of richtlijnen.

 Successierechten/erfbelasting + recht van overgang bij overlijden
o Niet rijksinwoner met goederen in BE overlijdt -> enkel belasting verschuldigd op de
goederen

→ Wanneer iemand in Vlaanderen overlijdt maar het grootste deel van zijn bezittingen (zoals woningen)
in Brussel liggen, wordt de erfbelasting geheven in Brussel omdat de goederen daar gelegen zijn.

BEVOEGDHEID VAN DE GEW ESTEN

= Intern-Belgisch territorialiteitsbeginsel

Nood aan lokalisatiecriteria (artikel 5 BFW)

1. Onroerende voorheffing

 Gelokaliseerd op de plaats waar het onroerend goed ligt.
 Zakelijke belasting → liggingsbeginsel.

2. Successierecht van rijksinwoners

 Gelokaliseerd op de plaats waar de overledene zijn fiscale woonplaats had op het moment van
overlijden.
 Indien fiscale woonplaats in de laatste 5 jaar op meerdere plaatsen:
→ waar hij het langst gevestigd was.

4