CELPROLIFERATIE EN CELDOOD
Veel ziekten veroorzaakt door verstoorde balans tussen celdeling en celdood:
- kanker: te veel celdeling, te weinig celdood
- alzheimer: hogere apoptose zenuwcellen
- Parkinsons: hogere apoptose zenuwcellen
- AIDS: hogere apoptose zenuwcellen
- Auto-immuunziekten: “slechte” T-lymfocyten ontsnappen aan apoptose, worden self-
reactive
Kanker:
Soms gebeurt het echter dat 1 cel, langs een aantal progressieve stappen,
ongebreideld begint te vermenigvuldigen: de nakomelingen van deze cel vormen
een kwaadaardige tumor.
Kankercellen vertonen 6 typische eigenschappen:
1. Ze zijn zelfvoorziend wat betreft groeisignalen.
2. Ze zijn ongevoelig voor groeiremmende signalen
3. Ze dringen binnen in de omliggende weefsels (‘invasie’) en zaaien uit via bloedbaan
of lymfe (‘metastasis’).
4. Zij kunnen oneindig blijven delen
5. Zij induceren zelf de groei van nieuwe bloedvaten.
6. Zij ontsnappen aan apoptosis.
*Er zijn veel meer eigenschappen die kankercellen vertonen:
1. Vermijden van vernietiging van de tumorcel door immuuncellen
2. Het dereguleren van cellulaire energetics
3. Het genoom van kankercellen zijn erg onstabiel + continu muteert
4. Tumor-promoverende inflammatie (immuuncellen komen de tumor binnen
proberen tumorcellen te vernietigen maar tumorcellen kunnen de immuuncellen
verlammen door de stoffen dat de tumorcellen secreteert zullen er veel
immuuncellen worden aangetrokken tot die plek (=inflammatie)
,Hoe ziet de stapsgewijze ontwikkeling van een tumor eruit in een weefsel?
1. Primitief stadium: tumor zit nog heel lokaal
2. Lokale invasie: kankercellen slagen erin om toch door basale membraan te breken
3. Metastase: kankercellen treden de bloedbaan en/of lymfebaan binnen (treden een
orgaan binnen en gaan hier een metastase/uitzaaiing vormen)
*goedaardige kankers zullen niet de basale membraan doorbreken (blijft lokaal groeien maar
goed omkapseld)
Neurodegeneratieve ziektes:
- Hier is het probleem dat er een overmaat is van het afsterven van neuronen
- In Parkinson: hier is er verhoogd afsterven van dopamine producerende cellen in de
locus niger
- Bij alzheimer: foutieve proteolytische processing van de APP
(amyloïdeprecur- sorproteïne) tot een ophoping van β-amyloïde, waarvan bekend
is dat het apoptosis kan induceren van zenuwcellen
- Bij ALS: verhoogde apoptose aanwezig in de voorste hoorn van het ruggenmerg
Aids:
- Bij aids is het probleem ook dat er een te veel apoptose aanwezig is. In dit geval is er
een teveel aan afsterving van T4 cellen
- Het hiv-virus zal de T4 cellen infecteren via een CD4-receptor (de T4 cellen sterven
progressief af)
, Diabetes mellitus:
- Te weinig afsterven van immuuncellen die lichaamseigen eiwitten afstoten (=> de
cellen van eilandjes van Langermans worden afgestoten)
Celcylcus en hun regeling:
G1: check of juiste omstandigheden
G0: cellen delen niet in deze fase
S: DNA synthetisatie en kopiëren
G2: alles in stelling wordt gebracht om te gaan delen
M: 2 dochtercellen gaan uit elkaar gaan
Correcte manier van celcyclus regeling verloop: een centrale regelaar keurt het goede verloop
van elke fase en geeft dan zelf de start voor de volgende
Cdk’s (‘cyclin dependent kinases’)
- Cdk’s zijn proteïnekinasen die geactiveerd worden door complexering met cyclines.
- De Cdk’s zelf blijven de gehele celcyclus in een constante concentratie aanwezig. De
cyclines daarentegen worden cyclisch aangemaakt en na een tijdje weer afgebroken.
- Het is door de tijdelijke aanwezigheid van de cyclines dat de Cdk’s elk slechts voor
een welbepaalde tijd worden geactiveerd.
- Tijdens die beperkte actieve periode zullen de Cdk’s hun taken uitvoeren door
bepaalde eiwitten te fosforyleren. Het is door die fosforylering dat processen die
typisch zijn voor elke afzonderlijke fase van de celcyclus worden aangezet. Zodra die
processen voltooid zijn, wordt het cycline gedegradeerd en het Cdk geïnactiveerd,
zodat die fase van de celcyclus kan worden afgesloten en kan worden overgegaan
Veel ziekten veroorzaakt door verstoorde balans tussen celdeling en celdood:
- kanker: te veel celdeling, te weinig celdood
- alzheimer: hogere apoptose zenuwcellen
- Parkinsons: hogere apoptose zenuwcellen
- AIDS: hogere apoptose zenuwcellen
- Auto-immuunziekten: “slechte” T-lymfocyten ontsnappen aan apoptose, worden self-
reactive
Kanker:
Soms gebeurt het echter dat 1 cel, langs een aantal progressieve stappen,
ongebreideld begint te vermenigvuldigen: de nakomelingen van deze cel vormen
een kwaadaardige tumor.
Kankercellen vertonen 6 typische eigenschappen:
1. Ze zijn zelfvoorziend wat betreft groeisignalen.
2. Ze zijn ongevoelig voor groeiremmende signalen
3. Ze dringen binnen in de omliggende weefsels (‘invasie’) en zaaien uit via bloedbaan
of lymfe (‘metastasis’).
4. Zij kunnen oneindig blijven delen
5. Zij induceren zelf de groei van nieuwe bloedvaten.
6. Zij ontsnappen aan apoptosis.
*Er zijn veel meer eigenschappen die kankercellen vertonen:
1. Vermijden van vernietiging van de tumorcel door immuuncellen
2. Het dereguleren van cellulaire energetics
3. Het genoom van kankercellen zijn erg onstabiel + continu muteert
4. Tumor-promoverende inflammatie (immuuncellen komen de tumor binnen
proberen tumorcellen te vernietigen maar tumorcellen kunnen de immuuncellen
verlammen door de stoffen dat de tumorcellen secreteert zullen er veel
immuuncellen worden aangetrokken tot die plek (=inflammatie)
,Hoe ziet de stapsgewijze ontwikkeling van een tumor eruit in een weefsel?
1. Primitief stadium: tumor zit nog heel lokaal
2. Lokale invasie: kankercellen slagen erin om toch door basale membraan te breken
3. Metastase: kankercellen treden de bloedbaan en/of lymfebaan binnen (treden een
orgaan binnen en gaan hier een metastase/uitzaaiing vormen)
*goedaardige kankers zullen niet de basale membraan doorbreken (blijft lokaal groeien maar
goed omkapseld)
Neurodegeneratieve ziektes:
- Hier is het probleem dat er een overmaat is van het afsterven van neuronen
- In Parkinson: hier is er verhoogd afsterven van dopamine producerende cellen in de
locus niger
- Bij alzheimer: foutieve proteolytische processing van de APP
(amyloïdeprecur- sorproteïne) tot een ophoping van β-amyloïde, waarvan bekend
is dat het apoptosis kan induceren van zenuwcellen
- Bij ALS: verhoogde apoptose aanwezig in de voorste hoorn van het ruggenmerg
Aids:
- Bij aids is het probleem ook dat er een te veel apoptose aanwezig is. In dit geval is er
een teveel aan afsterving van T4 cellen
- Het hiv-virus zal de T4 cellen infecteren via een CD4-receptor (de T4 cellen sterven
progressief af)
, Diabetes mellitus:
- Te weinig afsterven van immuuncellen die lichaamseigen eiwitten afstoten (=> de
cellen van eilandjes van Langermans worden afgestoten)
Celcylcus en hun regeling:
G1: check of juiste omstandigheden
G0: cellen delen niet in deze fase
S: DNA synthetisatie en kopiëren
G2: alles in stelling wordt gebracht om te gaan delen
M: 2 dochtercellen gaan uit elkaar gaan
Correcte manier van celcyclus regeling verloop: een centrale regelaar keurt het goede verloop
van elke fase en geeft dan zelf de start voor de volgende
Cdk’s (‘cyclin dependent kinases’)
- Cdk’s zijn proteïnekinasen die geactiveerd worden door complexering met cyclines.
- De Cdk’s zelf blijven de gehele celcyclus in een constante concentratie aanwezig. De
cyclines daarentegen worden cyclisch aangemaakt en na een tijdje weer afgebroken.
- Het is door de tijdelijke aanwezigheid van de cyclines dat de Cdk’s elk slechts voor
een welbepaalde tijd worden geactiveerd.
- Tijdens die beperkte actieve periode zullen de Cdk’s hun taken uitvoeren door
bepaalde eiwitten te fosforyleren. Het is door die fosforylering dat processen die
typisch zijn voor elke afzonderlijke fase van de celcyclus worden aangezet. Zodra die
processen voltooid zijn, wordt het cycline gedegradeerd en het Cdk geïnactiveerd,
zodat die fase van de celcyclus kan worden afgesloten en kan worden overgegaan
