MODULE 1 – INTRODUCTIE SOCIALE WETGEVING
1.1 ALGEMENE ARBEIDSRECHTELIJKE BESCHOUWINGEN
1. HISTORIEK
• 19e eeuw
Laissez-fairebeleid: geen overheidsinterventie, repressief tegenover werknemers
(stakingen verboden).
• 20e eeuw
Uitbouw van het arbeidsrecht, toenemende bescherming, erkenning van grondrechten
en ontwikkeling van collectief overleg.
• 21e eeuw
Complex en versnipperd regelgevend kader, nood aan modernisering (platformarbeid,
flexibiliteit) en discussie over codificatie.
Kernidee: evolutie van geen bescherming naar bescherming, met vandaag een zoektocht naar
evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid.
2. TOEPASSINGSGEBIED
A. RATIONE PERSONAE (WIE?)
• Werknemers in de private sector
Centrale figuur: arbeidsovereenkomst.
• Niet van toepassing op:
o ambtenaren (aanstelling)
o zelfstandigen (geen gezagsverhouding)
• Uitzondering: verruimd toepassingsgebied in bepaalde regelgeving (bv. welzijnsrecht,
sociaal strafrecht).
B. RATIONE MATERIAE (WAT?)
Vier domeinen:
1. Individueel arbeidsrecht
Verhouding werknemer – werkgever (arbeidsovereenkomstenrecht).
2. Collectief arbeidsrecht
Verhouding tussen werknemersgroeperingen en 1/meer werkgevers (CAO-recht).
3. Arbeidsreglementering
Arbeidsbeschermende regels (welzijnsreglementering)
4. Sociaal handhavingsrecht
Controle, afdwinging en sanctionering. (sociaal strafrecht)
1
,C. RATIONE LOCI (WAAR?)
• Basisregel: Belgisch grondgebied.
• Grensoverschrijdende arbeid: Rome I-verordening (enkel bestaan kennen).
3. RECHTSBRONNEN
A. ALGEMENE HIËRARCHIE DER NORMEN
Bij normconflict primeert de hogere norm:
1. Internationaal recht met directe werking
2. Grondwet
3. Wetten, decreten en ordonnanties
4. Koninklijke en ministeriële besluiten
5. Provinciale en gemeentelijke normen
Lagere normen mogen hogere normen niet schenden.
B. INTERNATIONALE RECHTSBRONNEN
• Verenigde Naties: ECOSOC-verdrag
• Internationale Arbeidsorganisatie: arbeidsverdragen (bv. vakbondsvrijheid)
• Raad van Europa: EVRM en (Herzien) Europees Sociaal Handvest (HESH)
• Europese Unie:
o verordeningen: directe werking
o richtlijnen: omzetting in nationaal recht vereist
C. NATIONALE RECHTSBRONNEN
• Grondwet:
o artikelen 10–11: gelijkheidsbeginsel
o artikel 27: vrijheid van vereniging
o artikel 23: sociale grondrechten (meestal niet rechtstreeks afdwingbaar)
• Wetgeving: rol sociale gesprekpartners
• Rechtspraak en rechtsleer
• Eigen rechtsvorming:
o individuele arbeidsovereenkomst (WN-WG onderling)
o reglementair: paritair comités en arbeidsreglement
2
,D. SPECIFIEKE ARBEIDSRECHTELIJKE HIËRARCHIE
• Vastgelegd in artikel 51 CAO-wet.
• Collectieve arbeidsovereenkomsten hebben een zeer sterke juridische waarde.
• Dwingende wet > CAO > individuele arbeidsovereenkomst > arbeidsreglement.
Belangrijk exameninzicht: het arbeidsrecht kent een eigen hiërarchie wegens het belang van
collectief overleg.
4 SOCIAAL HANDHAVINGSRECHT
1. RECHTSCOLLEGES
= Organisatie van de rechterlijke macht
• Belangrijkste rechtscolleges: Hof van Cassatie, arbeidshof en arbeidsrechtbank
• Bevoegdheid: materieel (sociale geschillen) + territoriaal (exploitatiezetel werkgever)
• Samenstelling zetel
o 1 beroepsmagistraat
o 2 lekenrechters (werkgevers- / werknemerszijde)
• Openbaar ministerie:
o arbeidsauditeur
• Procesbevoegdheid: representatieve werknemersorganisaties
2. INSPECTIEDIENSTEN
• FOD WASO
• FOD Sociale Zekerheid
• RVA
• Gewestelijke inspectiediensten
3. SOCIAAL STRAFRECHT
• Sociaal Strafwetboek (2010).
• Vier sanctieniveaus (administratief of strafrechtelijk)
• Geldboetes:
o vermenigvuldigd met opdeciemen (x8)
o vermenigvuldigd met het aantal betrokken werknemers.
3
, 1.2 ARBEIDSMARKTRECHT (OVERZICHT)
1. ORGANISATIE VAN DE ARBEIDSMARKT
• Vrije arbeidsmarkt leidt tot ongelijkheden.
• Overheidsingrijpen noodzakelijk om sociale bescherming te verzekeren.
• Doel:
o Sociale concurrentie beperken
o evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid.
BEPERKING VAN DE TOEGANG TOT DE ARBEIDSMARKT
• EER: vrij verkeer van werknemers
o NIET detachering! (= vrij verkeer van diensten)
• Niet-EER-onderdanen: geen vrij verkeer, voorafgaande toelating vereist
o Federale bevoegdheid: verblijf
o Gewestelijke bevoegdheid: tewerkstelling
o Instrumenten:
§ single permit: gecombineerde vergunning à verblijf + tewerkstelling
§ blue card: hooggekwalificeerde werknemers
• Illegale tewerkstelling: zware sancties (niveau 3 of 4)
2. ARBEIDSBEMIDDELING
• Doel: vraag en aanbod op de arbeidsmarkt samenbrengen.
• Overheid blijft centrale rol spelen (VDAB, Actiris, Le Forem).
• Private arbeidsbemiddeling mogelijk binnen wettelijk kader.
3. RECHT I.V.M. WERKGELEGENHEID
A. ALGEMENE WERKGELEGENHEIDSBEVORDERENDE MAATREGELEN
• Flexicurity = flexibiliteit arbeidsmarkt en zekeherid werknemers
• Loon- en arbeidskosten drukken
o Loonnorm: maximale loonstijging (tweejaarlijks)
• Arbeidsvoorwaarden versoepelen
• Herverdeling arbeid
• Employability (herscholing)
B. SPECIFIEKE WERKGELEGENHEIDSBEVORDERENDE MAATREGELEN
• Gericht op: specifieke risicogroepen
• Federaal + gewerstelijk
4
1.1 ALGEMENE ARBEIDSRECHTELIJKE BESCHOUWINGEN
1. HISTORIEK
• 19e eeuw
Laissez-fairebeleid: geen overheidsinterventie, repressief tegenover werknemers
(stakingen verboden).
• 20e eeuw
Uitbouw van het arbeidsrecht, toenemende bescherming, erkenning van grondrechten
en ontwikkeling van collectief overleg.
• 21e eeuw
Complex en versnipperd regelgevend kader, nood aan modernisering (platformarbeid,
flexibiliteit) en discussie over codificatie.
Kernidee: evolutie van geen bescherming naar bescherming, met vandaag een zoektocht naar
evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid.
2. TOEPASSINGSGEBIED
A. RATIONE PERSONAE (WIE?)
• Werknemers in de private sector
Centrale figuur: arbeidsovereenkomst.
• Niet van toepassing op:
o ambtenaren (aanstelling)
o zelfstandigen (geen gezagsverhouding)
• Uitzondering: verruimd toepassingsgebied in bepaalde regelgeving (bv. welzijnsrecht,
sociaal strafrecht).
B. RATIONE MATERIAE (WAT?)
Vier domeinen:
1. Individueel arbeidsrecht
Verhouding werknemer – werkgever (arbeidsovereenkomstenrecht).
2. Collectief arbeidsrecht
Verhouding tussen werknemersgroeperingen en 1/meer werkgevers (CAO-recht).
3. Arbeidsreglementering
Arbeidsbeschermende regels (welzijnsreglementering)
4. Sociaal handhavingsrecht
Controle, afdwinging en sanctionering. (sociaal strafrecht)
1
,C. RATIONE LOCI (WAAR?)
• Basisregel: Belgisch grondgebied.
• Grensoverschrijdende arbeid: Rome I-verordening (enkel bestaan kennen).
3. RECHTSBRONNEN
A. ALGEMENE HIËRARCHIE DER NORMEN
Bij normconflict primeert de hogere norm:
1. Internationaal recht met directe werking
2. Grondwet
3. Wetten, decreten en ordonnanties
4. Koninklijke en ministeriële besluiten
5. Provinciale en gemeentelijke normen
Lagere normen mogen hogere normen niet schenden.
B. INTERNATIONALE RECHTSBRONNEN
• Verenigde Naties: ECOSOC-verdrag
• Internationale Arbeidsorganisatie: arbeidsverdragen (bv. vakbondsvrijheid)
• Raad van Europa: EVRM en (Herzien) Europees Sociaal Handvest (HESH)
• Europese Unie:
o verordeningen: directe werking
o richtlijnen: omzetting in nationaal recht vereist
C. NATIONALE RECHTSBRONNEN
• Grondwet:
o artikelen 10–11: gelijkheidsbeginsel
o artikel 27: vrijheid van vereniging
o artikel 23: sociale grondrechten (meestal niet rechtstreeks afdwingbaar)
• Wetgeving: rol sociale gesprekpartners
• Rechtspraak en rechtsleer
• Eigen rechtsvorming:
o individuele arbeidsovereenkomst (WN-WG onderling)
o reglementair: paritair comités en arbeidsreglement
2
,D. SPECIFIEKE ARBEIDSRECHTELIJKE HIËRARCHIE
• Vastgelegd in artikel 51 CAO-wet.
• Collectieve arbeidsovereenkomsten hebben een zeer sterke juridische waarde.
• Dwingende wet > CAO > individuele arbeidsovereenkomst > arbeidsreglement.
Belangrijk exameninzicht: het arbeidsrecht kent een eigen hiërarchie wegens het belang van
collectief overleg.
4 SOCIAAL HANDHAVINGSRECHT
1. RECHTSCOLLEGES
= Organisatie van de rechterlijke macht
• Belangrijkste rechtscolleges: Hof van Cassatie, arbeidshof en arbeidsrechtbank
• Bevoegdheid: materieel (sociale geschillen) + territoriaal (exploitatiezetel werkgever)
• Samenstelling zetel
o 1 beroepsmagistraat
o 2 lekenrechters (werkgevers- / werknemerszijde)
• Openbaar ministerie:
o arbeidsauditeur
• Procesbevoegdheid: representatieve werknemersorganisaties
2. INSPECTIEDIENSTEN
• FOD WASO
• FOD Sociale Zekerheid
• RVA
• Gewestelijke inspectiediensten
3. SOCIAAL STRAFRECHT
• Sociaal Strafwetboek (2010).
• Vier sanctieniveaus (administratief of strafrechtelijk)
• Geldboetes:
o vermenigvuldigd met opdeciemen (x8)
o vermenigvuldigd met het aantal betrokken werknemers.
3
, 1.2 ARBEIDSMARKTRECHT (OVERZICHT)
1. ORGANISATIE VAN DE ARBEIDSMARKT
• Vrije arbeidsmarkt leidt tot ongelijkheden.
• Overheidsingrijpen noodzakelijk om sociale bescherming te verzekeren.
• Doel:
o Sociale concurrentie beperken
o evenwicht tussen flexibiliteit en zekerheid.
BEPERKING VAN DE TOEGANG TOT DE ARBEIDSMARKT
• EER: vrij verkeer van werknemers
o NIET detachering! (= vrij verkeer van diensten)
• Niet-EER-onderdanen: geen vrij verkeer, voorafgaande toelating vereist
o Federale bevoegdheid: verblijf
o Gewestelijke bevoegdheid: tewerkstelling
o Instrumenten:
§ single permit: gecombineerde vergunning à verblijf + tewerkstelling
§ blue card: hooggekwalificeerde werknemers
• Illegale tewerkstelling: zware sancties (niveau 3 of 4)
2. ARBEIDSBEMIDDELING
• Doel: vraag en aanbod op de arbeidsmarkt samenbrengen.
• Overheid blijft centrale rol spelen (VDAB, Actiris, Le Forem).
• Private arbeidsbemiddeling mogelijk binnen wettelijk kader.
3. RECHT I.V.M. WERKGELEGENHEID
A. ALGEMENE WERKGELEGENHEIDSBEVORDERENDE MAATREGELEN
• Flexicurity = flexibiliteit arbeidsmarkt en zekeherid werknemers
• Loon- en arbeidskosten drukken
o Loonnorm: maximale loonstijging (tweejaarlijks)
• Arbeidsvoorwaarden versoepelen
• Herverdeling arbeid
• Employability (herscholing)
B. SPECIFIEKE WERKGELEGENHEIDSBEVORDERENDE MAATREGELEN
• Gericht op: specifieke risicogroepen
• Federaal + gewerstelijk
4
