Samenvatting Neurochirurgie | Fysiologische Elementen | KU Leuven | 2026/27

Neurochirurgie
Hoofdstuk 1: fysiologische elementen
Bloed-hersenbarrière

 Bloed-hersenbarrière en bloed-CSV-barrière = fysieke grens tussen milieu hersenen en
milieu buiten hersenen (inclusief bloedvaten)
 CZS = complex  moet beschermd worden tegen schadelijke stoffen
 Doel bloed-hersenbarrière
o Bescherming CZS tegen schadelijke moleculen
 Actief transport door E-dependente kanalen (merendeels)
 Diffusie/vetoplosbaarheid  hersenen = lipofiel weefsel (vet + klein
moleculair gewicht = diffusie doorheen BBB)
 Niet alle stoffen kunnen even goed tegengehouden worden
o Elektrische isolatie hersenen
 BBB = gevormd door tight junctions tussen capillaire endotheelcellen en tight junctions
tussen epitheelcellen plexus choroïdeus
 Verstoring BBB = verschillende mogelijke oorzaken
o Weefseldisruptie/destructie  diffuus trauma, contusie, bloeding, ischemie,
infectie of inflammatie
 Beschadiging tight junctions in capillairen waardoor lekkage 
contrastcaptatie
o Disorganisatie (bv tumorale capillairen) = foutieve vorming capillairen waardoor lek
 Hersenen = nood aan uitwisselen informatie met vasculaire milieu = via circumventriculaire
organen gelegen rondom ventrikels

hersenoedeem

 Hersenoedeem = toename waterinhoud hersenweefsel  intracellulair vs interstitieel
 Vasogeen hersenoedeem = interstitieel hersenoedeem met aantasting witte stof
o Oorzaak = lekkende capillairen
 Necrose (bv contusie) met beschadiging capillairen waardoor vochtlek
 Neovascularisatie bij bv maligne tumoren (bv glioblastoom)  bloedvaten
slecht gevormd waardoor lekkage in interstitium
 R/ CS = stabilisatie capillaire permeabiliteit bij niet-traumatisch
vasogeen oedeem  werkt NIET bij trauma
o Cave nevenwerkingen
 Cytotoxisch hersenoedeem = intracellulair oedeem met aantasting grijze EN witte stof
o Oorzaak = ischemie, toxines of inflammatie
 Uremie
 Ischemisch CVA
 Traumatisch veralgemeend hersenoedeem
 R/ mannitol = daling ICP
o Beeldvorming = hypodens oedeem waarin grijze en witte stof niet meer
afzonderlijk te onderscheiden zijn
o Mannitol = verminderen oplopen intracraniële druk

,  Mannitol = groot molecule dat intravasculair blijft  trekt vocht vanuit
cellen naar interstitium en vasculaire compartiment
 Indien geen opties meer = hemi-craniëctomie
 Osmotisch hersenoedeem = pathofysiologische osmotische gradiënt dat vocht van
intravasculair naar interstitieel en intracellulair duwt
o Oorzaak = daling osmolaliteit interstitium waardoor vochtshift naar intracellulair
o Verschillende mogelijke oorzaken
 Degraderend hematoom  omgeven door oedeem
 Waterintoxicatie (bv binge drinken)
 Coma tgv hersenoedeem door waterintoxicatie
 Hydrocefaal hersenoedeem bij forse obstructieve hydrocefalie  transependymaal
transsudaat
o Obstructie op circulatie hersenvocht doorheen ventrikels en verbindende kanalen =
uitzetting ventrikels (want secreteren liquor)
 Vocht gaat door ependym diffunderen  hydrocefaal hersenoedeem
 Obstructief hersenoedeem = tgv obstructie interstitiële flux naar veneus compartiment
o Oorzaken
 Sinustrombose
 Meningioom
 Schwannoom
o Indien beeldvorming met contrast = zeer contrastcapterend

Cerebrospinaal vocht

 Vorming cerebrospinaal vocht
o Actieve secretie in plexus choroïdeus + bulk flow vanuit interstitieel vocht parenchym
o Dagelijkse productie = ca 0,3-0,4ml/min (ca 0,5L/d)
 Gemiddelde circulerende hoeveelheid = 150ml CSV op elk ogenblik
 Cerebrospinaal vocht = gepaard met bepaalde druk/turgor van 10-11mmHg (14-15cmH2O)
 CSV = helder vocht met specifieke samenstelling
o < 5 WBC/mm³
o 60% serumglucose
o 0,4% serumeiwit
 CSV = geproduceerd thv laterale ventrikels  via foramen van Monro naar 3de ventrikel en
nadien via aqueductus naar 4de ventrikel
o Verlaat uiteindelijk hersenen en wordt in liquorruimte gereabsorbeerd door
arachnoïdale vili en spinale bloedvaten rondom spinale zenuwen (dunne dura mater)

Cerebrale bloedflow

 Gemiddelde cerebrale bloedflow = 54ml/100g/min  zeer belangrijk voor optimale functie
hersenen (grijze stof > witte stof)
 Hersenen = GEEN energiereserves  volledig afhankelijk van toelevering zuurstof en
glucose via cerebrale bloedflow
o Cerebrale bloedflow = autoregulatie
 4 grote bronnen = 2 aa. vertebralis + 2 aa. carotis

,  Autoregulatie = plateau cerebrale bloedflow bij schommelingen bloeddruk
50-150mmHg
o Bij bloeddrukschommelingen = compensatie
 Daling bloeddruk = dilatatie cerebrale bloedvaten
 Stijging bloeddruk = constrictie cerebrale bloedvaten
o Evenwicht kan verstoord worden bij hersenen at risk (bv trauma of ischemie) 
plateau vernauwd + grenzen schuiven op
 Arteriolaire diameter = ook beïnvloed door CO2-concentratie
 Ook strikte koppeling tussen cerebrale bloedflow (CBF) en cerebrale metabolische rate O2
(CMRO2)  welllicht rol NO
o Verstoort bij trauma en ischemie
o Bv bewegen van armen = motorische cortex actief  vasodilatatie thv motorische
cortex waardoor meer bevloeiing vs thv niet-actieve zones

Intracraniële druk

 Schedel = afgesloten doos met bepaalde volumes  verhoging volume = verhoging
intracraniële druk volgens Mondro-Kelly principe
o Bv tumor/bloeding/hersenoedeem = extra volume  druk gaat stijgen
 Druk-volumecurve = exponentieel  compensatiemechanismen hersenen
o Volumetoename = veneus bloed en liquor verplaatst waardoor initieel beperkte
stijging intracraniële druk
o Eens compensatiemechanismen overwonnen = sterke stijging druk bij kleine stijging
volume
 Symptomen verhoogde intracraniële druk
o Hoofdpijn
o Nausea/braken  typisch projectielbraken
o Verminderd bewustzijn (sufheid => coma)
o Papiloedeem
o Inklemming (= overlijden)
 Symptomen verhoogde intracraniële overdruk bij zuigelingen = subtieler  schedel-
beenderen en fontanel kunnen nog deels meegeven, maar problemen indien chronisch
o Geïrriteerd
o Niet eten/niet bereiken milestones = failure to thrive
o Braken
o Gespannen fontanel
o Sunsetting eyes tgv druk op oculomotoriuskernen in mesencefalon (oa nc. van
Edinger-Westphal)  kunnen enkel naar beneden kijken
 Transtentoriële herniatie
o Fase 1 = anisocorie tgv druk op n. oculomotorius  mydriase ipsilateraal
o Fase 2 = afklemming ACP  ischemie occipitale kwab
o Fase 3 = distorsie hersenstam
 Eerst compromittatie orthosympatische banen  bradycardie
 In latere fase ook uitval vagale tonus = tachycardie + hypertensie +
onregelmatige ademhaling = Cushing reflex

,  Tonsillaire inklemming = andere mogelijke oorzaak Cushing reflex tgv proces in fossa
posterior dat druk uitoefent op hersenstam
o Fase 1 = onregelmatige ademhaling gevolgd door respiratoir arrest
o Fase 2 = bloeddrukstijging + tachycardie door compromittatie vagale kernen
 Subfalciene inklemming = afklemming ACA en zijn takken (uni- of bilateraal) tgv unilateraal
RIP dat hersenen onder falx doorduwt
o Verloren gaan belangrijke stukken frontale kwab  karakterstoornissen
 Inklemming hersenen = ook mogelijk doorheen botluik (indien te klein)  cave motorische
cortex die schraapt langs botranden waardoor ontstaan hemiplegie/-parese
 Meting ICP adhv silicone buisje in ventrikel en omzetting mechanisch signaal naar elektrisch
signaal
o CPP (= cerebrale perfusiedruk = bloeddruk in intracraniële compartiment) = MAP (=
mean arterial pressure) – ICP (= intracraniale druk)
o CBF (= cerebrale bloedflow) = CCP/CVR
o CMRO2 = CBF x AVDO2 (= arterioveneuze O2-verschil)
 Verschillende manieren om ICP te verminderen
o Etiologisch
 Vermindering peritumoraal oedeem door CS
 Resectie tumor
 Evacuatie bloeding
 Derivatie CSV bij hydrocefalie
o Extra maatregelen bij trauma
 Drainage CSV
 Toediening mannitol of hyperosmolair zout
o Second tier
 Decompressieve craniëctomie
 Barbituraten = stilleggen metabolisme hersenen  zeer krachtig, maar
patiënten meer vatbaar voor infecties en sepsis en cardiac output
verminderd
 Hypothermie
 Hyperventilatie

Hoofdstuk 2: Hydrocefalie
Inleiding

 Neurochirurgie = aandoeningen ZS met potentieel chirurgische implicaties
o Craniaal + intracraniaal + spinaal + perifere zenuwen
o Multidisciplinair
 Vasculair (neuroloog + interventionele radiologen)
 Epilepsie (neuroloog)
 Tumoren (oncoloog + radiotherapeut)
 Trauma (urgentie-arts + intensivist + revalidatie-arts)
 Wervelkolom (orthopedist + fysische gnk + algoloog)
 Bewegingsstoornissen (neuroloog)
 Pijntherapie (algoloog)