BELGISCH PUBLIEKRECHT
Examen open vragen
● casus en je moet zeggen welk grondrecht van toepassing is en welke rechtsgrond
(verwijzen naar artikel in codex)
● niet verwijzen naar handvest (wel als het gaat over Europees Unierecht)
HOE WORDT DE GRONDWET GEWIJZIGD? zowel formeel als materieel uitleggen
GERECHTELIJK WETBOEK FORMELE OF MATERIËLE REGELS? het is beide, formeel want het is gemaakt
door een wetgever en materieel want het zijn algemeen toepasbare regels
BELGIË KAN EEN HANDELSAKKOORD MET MALEISIË AANGAAN (JUIST OF FOUT)? fout, ze hebben de
bevoegdheden daarover aan de EU gegeven
WAT ALS DE RECHTER GEEN PREJUDICIËLE STELT? als jij denkt dat er een schending is maar de rechter
vindt dat niet en stelt geen prejudiciële vraag en maakt zijn vonnis. dan ga je als partij in hoger beroep en dan
zeg je tegen die rechter dat de vorige rechter geen prejudiciële vraag heeft willen stellen. Hof van Beroep kan
dan een prejudiciële vraag stellen, als zij dat ook niet doen, cassatie en die oordelen over de wet.
Recht en Publiekrecht
Wat is recht?
● rationeel opgebouwd geheel (logisch en gestructureerd) van door de overheid
uitgevaardigde en via sancties afdwingbare normen die dienen tot organisatie,
handhaving of herstel van de openbare orde
○ rechtszekerheid: organisatie, handhaving of herstel van de openbare orde
■ alle chaos proberen tegen te houden (regels houden chaos tegen)
■ als je het recht afschaft is er chaos
■ rechtszekerheid is het belangrijkste doel van recht
○ recht komt van de staat en als je het niet naleefd kan de staat sancties
afdwingen
2 categoriën van het recht: privaatrecht en publiekrecht
● privaatrecht = beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere
(rechts)personen
● publiekrecht = beheerst de situatie en de relaties tussen overheid en particuliere
(rechts)personen en overheden onderling belastingen betalen
● Het onderscheid is niet altijd duidelijk
Wat is Belgisch publiekrecht?
● de verzameling van rechtsregels die:
○ de organisatie en de werking van en de verhoudingen tussen de Belgische
overheden bepalen
○ de rechtsverhouding van de Belgische overheden met de burger bepalen
België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa
,H1: België, zijn burgers en hun rechten
1: Wat is de Belgische Staat?
Wat is een staat?
● de constructieve bestanddelen:
○ permanente bevolking
○ afgebakend gebied
○ overheid
■ met wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
○ internationale erkenning?
■ moet niet in theorie maar in praktijk is het wel zo
■ als een andere staat u niet erkend dan mag je nog zeggen dat je een
staat op zich bent maar het zal niet veel nut hebben
1.1: Gevolgen van de kwalificatie als staat
Rechtspersoonlijkheid = de groep beschouwen als een eigen juridische identiteit
● extern: internationaal verdragen sluiten
● intern
Soevereiniteit = staat staat op zichzelf en is niet ondergeschikt aan iemand anders
● extern: geen enkele andere staat mag zich bemoeien met een anden
● intern: je mag je organiseren zoals je zelf wil
● landen die lid zijn van de EU geven wel bevoegdheden weg aan de EU
Internationale immuniteit = andere staten mogen de andere staat niet beoordelen of
⇒
berechten meer zekerheid in het internationaal verkeer
Rechtsmacht = mogelijkheid om wetten uit te voeren, te maken en recht te spreken
(territoriaal gebonden)
● op personen
● staat oefent geen rechtsmacht uit bij een ambassade
2: Burgerschap
Belgische rechtsmacht
● Principe: wet is van toepassing op elke situatie en elk persoon die zich op het
grondgebied bevindt
○ MAAR
■ extraterritoriale werking van het Belgische grondwet
■ toepassing van vreemd recht door Belgische rechters
● Personen die geen Belgische nationaliteit hebben zijn voor de Grondwet
vreemdelingen
2.1: Personen met Belgische nationaliteit
Nationaliteit = soevereine aangelegenheid
Ius sanguinis = recht van het bloed/ ius soli = recht van de grond
Bipatriditeit = meerdere nationaliteiten/ apatriditeit = staatloosheid
Wetboek Belgische nationaliteit
Toekenning
● afstamming van een Belg
● geboorte in België
,Verkrijging
● onder bepaalde voorwaarden: nationaliteitsverklaring (recht)
● subsidiair: naturalisatie (gunst) = als je een bepaalde speciale gave hebt en het een
verdienste is voor een land (België) dan kan je die nationaliteit krijgen (Belg)
Verlies
● afstand
● vervallenverklaring (uitzondering) = vooral als je gelinkt kan worden aan terreur
2.2: Personen zonder de Belgische nationaliteit
Grotendeels dezelfde fundamentele rechten
● Art. 191 Gw.
● Art. 1 EVRM
● beperkte politieke rechten
○ enkel voorwaardelijk actief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen
Toegang tot het grondgebied
● unierecht, internationale verdragen, Vreemdelingenwet
● toegang en verblijf aan voorwaarden onderworpen
● weigeren toegang
● verwijdering: tegensprekelijke procedure nodig
○ gedwongen MAAR:
■ verbod indien risico op schending Art. 3 EVRM (foltering)
■ verbod op collectieve uitzetting
● bij onwettig verblijf: bevel om grondgebied te verlaten
2.3: De burgers van de Europese-Unie
Burger EU-land = automatisch EU-burger
Bijzondere rechten
● vrij verkeer van personen (Schengen vanaf 2004)
● actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen en Europese verkiezingen
● recht op bescherming van diplomatieke (=staatkundig, politiek) en consulaire
⇒
instanties (zoals ambassades) van alle EU-lidstaten je kan daar bijstand vragen
3: Fundamentele rechten
Bescherming op verschillende niveaus
● titel II Grondwet
● internationale verdragen
○ EVRM (Raad van Europa)
○ BUPO, ECOSOC (VN)
○ Handvest (EU)
○ …
Verschillende generaties
1. Burgerlijke en politieke rechten (afweer t.o.v. overheid)
2. Sociale, economische en culturele rechten
3. Collectieve rechten
, Fundamentele rechten = grondrecht = mensenrechten
● je moet hier geboren zijn
● er zijn grenzen tot hoever de overheid mag gaan en dat staat in de grondwet
● rechten zijn niet absoluut (=volstrekt, helemaal, geheel)
Bronnen van fundamentele rechten
● de Belgische Grondwet - grondwettelijke grondrechten
○ 1831: zeer vooruitstrevende grondrechtencatalogus (‘titel II’)
○ reactie op bewind Willem I
■ persvrijheid
■ vrijheid van onderwijs
■ verbod van preventieve maatregelen
■ ⇒ ze hadden dat niet bij Willem I en wouden dat in hun toekomstige
grondwet vastleggen ⇒ de vrijheden waren wel alleen voor adel,
burgerij en niet voor de armen of voor mensen met weinig geld
■ Belgen wouden monocharie houden ⇒ snellere erkenning ⇒
constitutionele monarchie
○ nooit herschreven, wel aangevuld + EVRM ⇒onze grondwet 3de oudste in
de wereld (VS en Noorwegen ouder)
monument in Brussel, beneden brand meestal een vlam
onderkant = graf van de onbekende soldaat (1922) ⇒
stoffelijk overschot
⇒
begraven van een onbekende soldaten symbool voor vele geïdentificeerde en
ongeïdentificeerde soldaten die omkwamen bij een oorlog
bovenkant = congreskolom = monument voor de Belgische Grondwet
● Europese grondrechten
○ de Raad van Europa - EVRM
■ internationale organisatie opgericht na WO II - 1949
■ intergouvernementele aanpak = weinig of geen invloed op burgers,
het ligt aan de staten zelf om de regels vast te leggen
■ algemene doelstellingen: bevorderen rechtsstaat, democratie,
fundamentele rechten
■ specifieke initiatieven: terrorisme, onderwijs, cultuur
■ 47 verdragsstaten + observers
● Turkije en Rusland zijn lid
⇒
● Wit-Rusland zit er niet in laatste dictatuur in Europa
● Kosovo is ook geen lid en dat komt omdat niet iedereen hen
herkent
■ middel: internationale verdragen voorbereiden
● EVRM, Handvest van lokale autonomie, herzien ESH (=
Europees Sociaal Handvest)
● soms: specifieke toezichtsmechanismes
○ anti-folteringverdrag (België geen goede leerling:
gevangenissen zijn oud en voldoen niet aan de
Examen open vragen
● casus en je moet zeggen welk grondrecht van toepassing is en welke rechtsgrond
(verwijzen naar artikel in codex)
● niet verwijzen naar handvest (wel als het gaat over Europees Unierecht)
HOE WORDT DE GRONDWET GEWIJZIGD? zowel formeel als materieel uitleggen
GERECHTELIJK WETBOEK FORMELE OF MATERIËLE REGELS? het is beide, formeel want het is gemaakt
door een wetgever en materieel want het zijn algemeen toepasbare regels
BELGIË KAN EEN HANDELSAKKOORD MET MALEISIË AANGAAN (JUIST OF FOUT)? fout, ze hebben de
bevoegdheden daarover aan de EU gegeven
WAT ALS DE RECHTER GEEN PREJUDICIËLE STELT? als jij denkt dat er een schending is maar de rechter
vindt dat niet en stelt geen prejudiciële vraag en maakt zijn vonnis. dan ga je als partij in hoger beroep en dan
zeg je tegen die rechter dat de vorige rechter geen prejudiciële vraag heeft willen stellen. Hof van Beroep kan
dan een prejudiciële vraag stellen, als zij dat ook niet doen, cassatie en die oordelen over de wet.
Recht en Publiekrecht
Wat is recht?
● rationeel opgebouwd geheel (logisch en gestructureerd) van door de overheid
uitgevaardigde en via sancties afdwingbare normen die dienen tot organisatie,
handhaving of herstel van de openbare orde
○ rechtszekerheid: organisatie, handhaving of herstel van de openbare orde
■ alle chaos proberen tegen te houden (regels houden chaos tegen)
■ als je het recht afschaft is er chaos
■ rechtszekerheid is het belangrijkste doel van recht
○ recht komt van de staat en als je het niet naleefd kan de staat sancties
afdwingen
2 categoriën van het recht: privaatrecht en publiekrecht
● privaatrecht = beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere
(rechts)personen
● publiekrecht = beheerst de situatie en de relaties tussen overheid en particuliere
(rechts)personen en overheden onderling belastingen betalen
● Het onderscheid is niet altijd duidelijk
Wat is Belgisch publiekrecht?
● de verzameling van rechtsregels die:
○ de organisatie en de werking van en de verhoudingen tussen de Belgische
overheden bepalen
○ de rechtsverhouding van de Belgische overheden met de burger bepalen
België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa
,H1: België, zijn burgers en hun rechten
1: Wat is de Belgische Staat?
Wat is een staat?
● de constructieve bestanddelen:
○ permanente bevolking
○ afgebakend gebied
○ overheid
■ met wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
○ internationale erkenning?
■ moet niet in theorie maar in praktijk is het wel zo
■ als een andere staat u niet erkend dan mag je nog zeggen dat je een
staat op zich bent maar het zal niet veel nut hebben
1.1: Gevolgen van de kwalificatie als staat
Rechtspersoonlijkheid = de groep beschouwen als een eigen juridische identiteit
● extern: internationaal verdragen sluiten
● intern
Soevereiniteit = staat staat op zichzelf en is niet ondergeschikt aan iemand anders
● extern: geen enkele andere staat mag zich bemoeien met een anden
● intern: je mag je organiseren zoals je zelf wil
● landen die lid zijn van de EU geven wel bevoegdheden weg aan de EU
Internationale immuniteit = andere staten mogen de andere staat niet beoordelen of
⇒
berechten meer zekerheid in het internationaal verkeer
Rechtsmacht = mogelijkheid om wetten uit te voeren, te maken en recht te spreken
(territoriaal gebonden)
● op personen
● staat oefent geen rechtsmacht uit bij een ambassade
2: Burgerschap
Belgische rechtsmacht
● Principe: wet is van toepassing op elke situatie en elk persoon die zich op het
grondgebied bevindt
○ MAAR
■ extraterritoriale werking van het Belgische grondwet
■ toepassing van vreemd recht door Belgische rechters
● Personen die geen Belgische nationaliteit hebben zijn voor de Grondwet
vreemdelingen
2.1: Personen met Belgische nationaliteit
Nationaliteit = soevereine aangelegenheid
Ius sanguinis = recht van het bloed/ ius soli = recht van de grond
Bipatriditeit = meerdere nationaliteiten/ apatriditeit = staatloosheid
Wetboek Belgische nationaliteit
Toekenning
● afstamming van een Belg
● geboorte in België
,Verkrijging
● onder bepaalde voorwaarden: nationaliteitsverklaring (recht)
● subsidiair: naturalisatie (gunst) = als je een bepaalde speciale gave hebt en het een
verdienste is voor een land (België) dan kan je die nationaliteit krijgen (Belg)
Verlies
● afstand
● vervallenverklaring (uitzondering) = vooral als je gelinkt kan worden aan terreur
2.2: Personen zonder de Belgische nationaliteit
Grotendeels dezelfde fundamentele rechten
● Art. 191 Gw.
● Art. 1 EVRM
● beperkte politieke rechten
○ enkel voorwaardelijk actief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen
Toegang tot het grondgebied
● unierecht, internationale verdragen, Vreemdelingenwet
● toegang en verblijf aan voorwaarden onderworpen
● weigeren toegang
● verwijdering: tegensprekelijke procedure nodig
○ gedwongen MAAR:
■ verbod indien risico op schending Art. 3 EVRM (foltering)
■ verbod op collectieve uitzetting
● bij onwettig verblijf: bevel om grondgebied te verlaten
2.3: De burgers van de Europese-Unie
Burger EU-land = automatisch EU-burger
Bijzondere rechten
● vrij verkeer van personen (Schengen vanaf 2004)
● actief en passief kiesrecht bij gemeenteraadsverkiezingen en Europese verkiezingen
● recht op bescherming van diplomatieke (=staatkundig, politiek) en consulaire
⇒
instanties (zoals ambassades) van alle EU-lidstaten je kan daar bijstand vragen
3: Fundamentele rechten
Bescherming op verschillende niveaus
● titel II Grondwet
● internationale verdragen
○ EVRM (Raad van Europa)
○ BUPO, ECOSOC (VN)
○ Handvest (EU)
○ …
Verschillende generaties
1. Burgerlijke en politieke rechten (afweer t.o.v. overheid)
2. Sociale, economische en culturele rechten
3. Collectieve rechten
, Fundamentele rechten = grondrecht = mensenrechten
● je moet hier geboren zijn
● er zijn grenzen tot hoever de overheid mag gaan en dat staat in de grondwet
● rechten zijn niet absoluut (=volstrekt, helemaal, geheel)
Bronnen van fundamentele rechten
● de Belgische Grondwet - grondwettelijke grondrechten
○ 1831: zeer vooruitstrevende grondrechtencatalogus (‘titel II’)
○ reactie op bewind Willem I
■ persvrijheid
■ vrijheid van onderwijs
■ verbod van preventieve maatregelen
■ ⇒ ze hadden dat niet bij Willem I en wouden dat in hun toekomstige
grondwet vastleggen ⇒ de vrijheden waren wel alleen voor adel,
burgerij en niet voor de armen of voor mensen met weinig geld
■ Belgen wouden monocharie houden ⇒ snellere erkenning ⇒
constitutionele monarchie
○ nooit herschreven, wel aangevuld + EVRM ⇒onze grondwet 3de oudste in
de wereld (VS en Noorwegen ouder)
monument in Brussel, beneden brand meestal een vlam
onderkant = graf van de onbekende soldaat (1922) ⇒
stoffelijk overschot
⇒
begraven van een onbekende soldaten symbool voor vele geïdentificeerde en
ongeïdentificeerde soldaten die omkwamen bij een oorlog
bovenkant = congreskolom = monument voor de Belgische Grondwet
● Europese grondrechten
○ de Raad van Europa - EVRM
■ internationale organisatie opgericht na WO II - 1949
■ intergouvernementele aanpak = weinig of geen invloed op burgers,
het ligt aan de staten zelf om de regels vast te leggen
■ algemene doelstellingen: bevorderen rechtsstaat, democratie,
fundamentele rechten
■ specifieke initiatieven: terrorisme, onderwijs, cultuur
■ 47 verdragsstaten + observers
● Turkije en Rusland zijn lid
⇒
● Wit-Rusland zit er niet in laatste dictatuur in Europa
● Kosovo is ook geen lid en dat komt omdat niet iedereen hen
herkent
■ middel: internationale verdragen voorbereiden
● EVRM, Handvest van lokale autonomie, herzien ESH (=
Europees Sociaal Handvest)
● soms: specifieke toezichtsmechanismes
○ anti-folteringverdrag (België geen goede leerling:
gevangenissen zijn oud en voldoen niet aan de
