Inhoud
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE..........................2
1. Een schets van de criminologische psychologie.....................................................................2
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit......................................6
3. Het blijven plegen versus het stopzetten van een criminele carrière....................................29
4. Enkele specifieke criminaliteitsvormen onder de loep.........................................................35
DEEL II. DE DOORWERKING VAN CRIMINOLOGISCH-PSYCHOLOGISCHE
INZICHTEN BIJ DE AANPAK VAN MISDRIJVEN............................................................56
5. De relevantie van criminologisch-psychologische inzichten bij diverse scharniermomenten
...................................................................................................................................................56
6. Daderprofilering....................................................................................................................56
7. Op zoek naar de waarheid: leugendetectie............................................................................62
8. Een bijzondere vorm van ‘misleiding’: malingering............................................................67
9. Het inschatten en voorspellen van het risico op crimineel gedrag........................................70
10. Theoretische modellen met het oog op de rehabilitatie van daders....................................82
CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE SAMENVATTING EN NOTITIES
1
,DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
1.1. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
Allemaal verschillende maar kunnen redelijk overlappen
Forensische psychologie: - vooral focus op slachtoffers en individuele gevallen - alle
algemene kennis die er is op individueel niveau toe te passen in juridische context -
niet alleen slachtoffers - mensen zien deze psychologie als een overkoepelde
psychologie die op het recht toepasbaar is
Rechtspsychologie: - hele brede focus, niet enkel een doelgroep, ook getuigen,
advocaten, iedereen die een actor is en denkt in een juridische context is een
object om hen te bestuderen - dan kijken welke invloed dit heeft op de besluiten,
denken,.. - niet enkel beperkt tot strafrecht - kan ook gaan over wat de impact is
van een kind en zijn verklaring tijdens echtscheidingen,..
Criminologische psychologie: - waarom plegen mensen misdrijven in
psychologische context - alleen daders en verdachten
Grote spelers
Overlappen
o Punt A: alle 3 komen samen, van alle drie een deeltje dat van toepassing is
op dit bepaald probleem, strafrechtelijke zaken
o Punt B: beiden focussen op slachtoffers, buiten strafrechtelijke context: kan
in andere procedures, forensische psychologie en rechtspsychologie
o Punt C: rechtspsychologie en criminologische psychologie, groepsniveau,
want forensisch is heel individuele focus, dus data van verschillende data en
inzichten te verwerven hierover
o Punt D: focus op hun gedrag, politionele activiteit, rechtspsychologie en
police psychology, hun gedrag tijdens verhoren, het vinden van bewijs,…
2
, Investigative psychology:
o puntje C, heeft te maken met daderprofilering
o kan je op basis van kenmerken van een plaats delict een dader kunnen
zoeken
o ontleent inzichten over waarom mensen misdrijven plegen, maar stel je op
om politioneel onderzoek op te richten
o leunt sterk op criminologische psychologie
Police psychology:
o alles wat te maken heeft met het aanwerving van mensen binnen de politie
- aan welke criteria moeten ze voldoen
Correctional psychology:
o allerlei vormen van psychologie toegepast in correctionele instellingen
o vb. gevangenissen, detentiehuizen, psychiatrische instellingen
o vooral recidive inschatten en risicoschattingen - heb algemene kennis nodig
en waarom plegen mensen criminaliteit (criminologische psychologie), maar
gaat over individuele personen (forensische psychologie)
1.2. Wat is criminologische psychologie?
3
, Geen haarscherp afgelijnde discipline - Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines -
Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene delers
Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag > Verklaringen voor het plegen van
crimineel gedrag > Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in
strafrechtspleging Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag? Hoe kunnen we crimineel
gedrag verminderen? Waarom zijn er verschillen tussen mensen/ periodes/ landen/
plaatsen/ … op vlak van crimineel gedrag?
1.3. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Belangrijke grondleggers: (weten welke eeuw en ongeveer chronologisch)
Cesare Lombroso: meer biologische insteek, gericht op uiterlijk en kans op
criminaliteit
Raffaele Garofalo: geïnspireerd door Lombroso, echte misdadigers = mensen gebrek
aan emoties, zijn leeg vanbinnen, straffen helpen niet echt, eerder
schadevergoedingen maar veranderen kan niet, ook sociologische kenmerken
ondanks alle studies die we hebben kunnen we dit niet hard maken, wetenschappelijke basis
ontbreekt, kans om ze terug op goede spoor te krijgen is klein, de core kan je nooit wegnemen
William Stern: eerder rechtspsycholoog, in VS gevestigd en onderzoek opgebouwd,
impact door onderzoek naar ooggetuigen verklaringen, praktisch gericht impact van
geheugen meten deed dit door les te geven aan lessen en opeens iemand van
medewerkers iets laten stelen, dan moesten ze dader beschrijven mog crimes tot
stand gekomen, nam gegevens in rechtbank mee om te getuigen en kreeg
psychologie in rechtszaken
Hugo Münsterberg: ‘founding father’ rechtspsychologie, bouwde verder op Stern en
ging met eer lopen, niet constructief in bevindingen en uitlatingen, strikt op mensen
aanwezig in het recht, ‘jullie weten niet wat jullie doen’, totaal niet meer de impact
want wereld werd negatief tegenover psychologen, terug een stap achteruit
Hans Gross: kriminale psychologie was zijn boek, founding father van EU, ook uit
psychologisch perspectief, aandacht voor psychische toestand van rechters + 2
collega’s (pwp), in zijn voetsporen en heel pad criminologische psychologie
opgegaan, impact op besluit van rechter,…,
Gustav Aschaffenburg: psychiater, focus op omgang hoofd misdadigers
4
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE..........................2
1. Een schets van de criminologische psychologie.....................................................................2
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit......................................6
3. Het blijven plegen versus het stopzetten van een criminele carrière....................................29
4. Enkele specifieke criminaliteitsvormen onder de loep.........................................................35
DEEL II. DE DOORWERKING VAN CRIMINOLOGISCH-PSYCHOLOGISCHE
INZICHTEN BIJ DE AANPAK VAN MISDRIJVEN............................................................56
5. De relevantie van criminologisch-psychologische inzichten bij diverse scharniermomenten
...................................................................................................................................................56
6. Daderprofilering....................................................................................................................56
7. Op zoek naar de waarheid: leugendetectie............................................................................62
8. Een bijzondere vorm van ‘misleiding’: malingering............................................................67
9. Het inschatten en voorspellen van het risico op crimineel gedrag........................................70
10. Theoretische modellen met het oog op de rehabilitatie van daders....................................82
CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE SAMENVATTING EN NOTITIES
1
,DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
1.1. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
Allemaal verschillende maar kunnen redelijk overlappen
Forensische psychologie: - vooral focus op slachtoffers en individuele gevallen - alle
algemene kennis die er is op individueel niveau toe te passen in juridische context -
niet alleen slachtoffers - mensen zien deze psychologie als een overkoepelde
psychologie die op het recht toepasbaar is
Rechtspsychologie: - hele brede focus, niet enkel een doelgroep, ook getuigen,
advocaten, iedereen die een actor is en denkt in een juridische context is een
object om hen te bestuderen - dan kijken welke invloed dit heeft op de besluiten,
denken,.. - niet enkel beperkt tot strafrecht - kan ook gaan over wat de impact is
van een kind en zijn verklaring tijdens echtscheidingen,..
Criminologische psychologie: - waarom plegen mensen misdrijven in
psychologische context - alleen daders en verdachten
Grote spelers
Overlappen
o Punt A: alle 3 komen samen, van alle drie een deeltje dat van toepassing is
op dit bepaald probleem, strafrechtelijke zaken
o Punt B: beiden focussen op slachtoffers, buiten strafrechtelijke context: kan
in andere procedures, forensische psychologie en rechtspsychologie
o Punt C: rechtspsychologie en criminologische psychologie, groepsniveau,
want forensisch is heel individuele focus, dus data van verschillende data en
inzichten te verwerven hierover
o Punt D: focus op hun gedrag, politionele activiteit, rechtspsychologie en
police psychology, hun gedrag tijdens verhoren, het vinden van bewijs,…
2
, Investigative psychology:
o puntje C, heeft te maken met daderprofilering
o kan je op basis van kenmerken van een plaats delict een dader kunnen
zoeken
o ontleent inzichten over waarom mensen misdrijven plegen, maar stel je op
om politioneel onderzoek op te richten
o leunt sterk op criminologische psychologie
Police psychology:
o alles wat te maken heeft met het aanwerving van mensen binnen de politie
- aan welke criteria moeten ze voldoen
Correctional psychology:
o allerlei vormen van psychologie toegepast in correctionele instellingen
o vb. gevangenissen, detentiehuizen, psychiatrische instellingen
o vooral recidive inschatten en risicoschattingen - heb algemene kennis nodig
en waarom plegen mensen criminaliteit (criminologische psychologie), maar
gaat over individuele personen (forensische psychologie)
1.2. Wat is criminologische psychologie?
3
, Geen haarscherp afgelijnde discipline - Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines -
Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene delers
Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag > Verklaringen voor het plegen van
crimineel gedrag > Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in
strafrechtspleging Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag? Hoe kunnen we crimineel
gedrag verminderen? Waarom zijn er verschillen tussen mensen/ periodes/ landen/
plaatsen/ … op vlak van crimineel gedrag?
1.3. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Belangrijke grondleggers: (weten welke eeuw en ongeveer chronologisch)
Cesare Lombroso: meer biologische insteek, gericht op uiterlijk en kans op
criminaliteit
Raffaele Garofalo: geïnspireerd door Lombroso, echte misdadigers = mensen gebrek
aan emoties, zijn leeg vanbinnen, straffen helpen niet echt, eerder
schadevergoedingen maar veranderen kan niet, ook sociologische kenmerken
ondanks alle studies die we hebben kunnen we dit niet hard maken, wetenschappelijke basis
ontbreekt, kans om ze terug op goede spoor te krijgen is klein, de core kan je nooit wegnemen
William Stern: eerder rechtspsycholoog, in VS gevestigd en onderzoek opgebouwd,
impact door onderzoek naar ooggetuigen verklaringen, praktisch gericht impact van
geheugen meten deed dit door les te geven aan lessen en opeens iemand van
medewerkers iets laten stelen, dan moesten ze dader beschrijven mog crimes tot
stand gekomen, nam gegevens in rechtbank mee om te getuigen en kreeg
psychologie in rechtszaken
Hugo Münsterberg: ‘founding father’ rechtspsychologie, bouwde verder op Stern en
ging met eer lopen, niet constructief in bevindingen en uitlatingen, strikt op mensen
aanwezig in het recht, ‘jullie weten niet wat jullie doen’, totaal niet meer de impact
want wereld werd negatief tegenover psychologen, terug een stap achteruit
Hans Gross: kriminale psychologie was zijn boek, founding father van EU, ook uit
psychologisch perspectief, aandacht voor psychische toestand van rechters + 2
collega’s (pwp), in zijn voetsporen en heel pad criminologische psychologie
opgegaan, impact op besluit van rechter,…,
Gustav Aschaffenburg: psychiater, focus op omgang hoofd misdadigers
4
