SOCIOLOGIE
5/20 online participatie
Examen
● 40 vragen
○ 20 vragen situatieschets
○ 20 waar-vals vragen
● 2 uur tijd
● 4 mogelijkheden, 1 juist antwoord
H1: Sociologie, een eerste kennismaking
1: Inleiding: niet iedereen leeft even lang
Hebben mensen een vrije wil?
● Karel De Gucht - “Als vrije wil er niet is wat met persoonlijke verantwoordelijkheid?
Kan je dan iemand straffen?”
● Jan Verplaetse
○ vrije wil = het vermogen om zelf, oorzaakloos, te beslissen wat en hoe je het
doet
■ MAAR
● brein = geleider van sociale en politieke oorzaken
● bewust of onbewust
Hersenen zijn heel belangrijk om mens te besturen, zij nemen de beslissingen maar we zijn
er niet bewust van
● beslissingen door 2 centra = genot en pijn
○ in de centra zijn elektrische impulsen en het centrum dat het sterkst is
daarvan zal de beslissing domineren
⇒ ⇒
○ Gsm kopen veel genot maar de prijs is de pijn sterkste wint
De omgeving zorgt voor de gevolgen van ons leven (vrienden, familie, buren, bedrijven, …)
● ouders hebben invloed op opleidingsniveau: als vader hoogopgeleid is ⇒ 80% kans
⇒
kind ook, als vader dat niet is 30% kans kind hoogopgeleid
● werkloosheid is geen vrije keuze: landen verschillen heel erg van
werkloosheidsniveau, positie in het land daar geboren of migrant
● tolerantie 18 - 34 jarigen: afhankelijk in welk land je woont
● man/vrouw relaties: sociale klasse heeft invloed op wat denkbeeld is van wat vrouw
of man moet doen
● levensverwachting en opleidingsniveau: hoe hoger diploma, hoe hoger de
levensverwachting
2: De sociologische verbeelding
Sociologische verbeelding (= waarom doen we iets)
1. Biografie = levensloop van individu
2. Levensloop gelinkt aan sociale omgeving
3. Historisch proces
3: Van gedrag tot samenleving
⇒
Sociaal handelen - handelen - gedrag interactie
Hoe we met elkaar omgaan heeft effect op ons gedrag, gevoelsleven,
eetgedrag, …
1
, 3.1: Gedrag
Gedrag = elke actie of reactie van een individu, objectief en subjectief waarneembare
dimensie
● objectief waarneembare dimensie = externe componenten van gedrag = aspecten
die door minstens 2 individuen, ego en alter, kunnen worden waargenomen
gesproken woord, gebaren, lichamelijke bewegingen
● subjectief waarneembare dimensie = interne component van het gedrag = aspecten
die door 1 waarnemer, ego, waarneembaar zijn
○ belangrijk onderdeel: motivationele component = ultieme drijfveren van het
handelen die aanzetten tot gedrag zucht naar sociale erkenning
(self-esteem), zucht naar controle (mastery), seksuele lust
○ emotionele component innerlijke gevoelens, angst, onrust, schaamte
○ cognitieve component beeld dat we ons vormen van de werkelijkheid
○ reflexieve component beeld dat je van jezelf vormt
⇒
Beeld dat je van jezelf vorm jouw zelfbeeld of identiteit
Meeste emoties gaan samen met specifieke gelaatsuitdrukkingen
3.2: Sociaal handelen
Handelen heeft als finaliteit realisatie van een doel, handelen = gedrag met nadrukkelijke
doelgerichtheid
● door doelgerichtheid krijgt handelen een betekenis
● betekenis handelen = mentale voorbereiding of projectie van de voltooide handeling
Max Weber - sociaal handelen = handelen richten op vroegere, huidige of toekomstige
handelen van anderen
● handelen is sociaal wanneer de actor bij het plannen van zijn handelen rekening
houdt met wat anderen deden, doen of kunnen doen
● vanuit handelende actor subjectieve betekenis die in verband staat met tweede actor
● typologie van handelen
○ instrumenteel rationeel handelen = Zweckrational
■ bepaald doel bereiken binnen specifieke handelingssituatie
● handelingssituatie bestaat uit andere mensen of objecten
● sommige objecten of mensen zullen voorwaarden bepalen
waaronder tot doelrealisatie kan overgegaan worden
= condities van het handelen
● andere objecten of mensen werken faciliterend
(= vergemakkelijken of faciliteiten verlenen)
■ actoren wegen af welke middelen het best geschikt zijn om bepaald
doel te bereiken
■ optimalisatie van efficiëntie
■ niet te wijzigen elementen = condities = beperkingen
■ te wijzigen elementen = middelen = mogelijkheden
○ waarde rationeel handelen = Wertrational
■ bewust geloof in de waardevolheid van de handeling (waarde kan van
ethische, esthetische, religieuze of andere aard zijn)
■ handeling op zichzelf waardevol
■ draait om het volgen van de eisen die de actor als bindend schat
2
, ○ affectief handelen
■ navolgen van gevoelens
■ ongecontroleerde reactie op bepaalde stimulus
■ handelen gedreven door gevoelens kan van een betekenis voorzien
worden
○ traditioneel handelen
■ ingeworteld gewoontehandelen
● gewoonte = in de sociale dimensie van het leven
■ traditie leidt tot herhalen van eenzelfde handeling
■ verplicht karakter
■ traditie perkt handelen van de mensen in en stuwt hen in welbepaalde
richting
■ verleden bepalend voor vormgeven van de toekomst
■ zekerheid
○ reflexief handelen
■ disruptief (verbrekend, verscheurend), breekt de continue lijn van
verleden naar heden
■ stoppen, denken en kiezen
● mens moet nadenken over welke richting hij wil uitgaan
■ onzekerheid
3.3: Interactie
Interactie ontstaan wanneer 2 of meer mensen een gedeelde of complementaire betekenis
geven aan elkaars handelen
● handelen is niet chaotisch maar kent een herkenbaarheid en voorspelbaarheid, ook
is het betekenisvol
Sociaal handelen = principes die voor medemens als zinvol ervaren worden ⇒
realiseren
van externe doelen, beleven van waarden en het volgen van affecten (gemoedsaandoening)
en tradities
2 soorten motieven
1. opdat motieven = handelen opdat (met de bedoeling) iets zou worden gerealiseerd
2. omdat motieven
Bij moeilijke handelingen maken we een mentaal plan dat verschillende stappen bevat om
het geviseerde doel te bereiken
3.4: Vormen van interactie
Conforme interactie = interactie die verloopt volgens de betekenis die beide partners aan de
interactie vastknopen
● wederzijds akkoord over wat in de interactie situatie zal gebeuren
● akkoord over hoe de overdracht zal gebeuren
Samenwerking = sociale eenheden samen een doel proberen te realiseren
● stilzwijgend of afgesproken akkoord
● wederzijdse bereidheid tot samen handelen
● minimum aan conformiteit met betrekking tot navolgen van afspraken ⇒ conformiteit
deelaspect van samenwerking
3
, Conflict = minstens 2 partijen niet akkoord gaan met hoe de interactie moet verlopen, doen
een poging om interactie te doen laten verlopen volgens eigen zienswijze
● wanneer bij de verdeling van schaarse middelen niet tot een akkoord komt conflict ⇒
● conflicten gaat ook over waarden, aanzien en macht
● conflicten kunnen ook positieve bijdragen vormen tot opbouw en later tot de
versterking van de samenleving
● conflict als stimulus voor nieuwe regels
● groepen onder invloed van een conflict met externe vijand worden zeer
onverdraagzaam met betrekking tot interne dissidentie (afwijkende mening,
andersdenkend)
● conflict zorgt voor groepscohesie
Ruil = baten of beloningen die individuen in sociale verbanden ontvangen, betekenen kosten
voor de ander - Blau
● wanneer iemand ons een dienst bewijst dan erkennen we onze dankbaarheid
⇒
○ doen we dat publiekelijk alter = ander verkrijgt hogere rang
● wanneer we geen compenserend wederkerig gedrag vertonen worden we als
ondankbaar bestempeld
● dankbaarheid = sociale norm
● als je iets in een ander investeert verwacht je dat er een tegenprestatie komt ⇒
algemeen aanvaard sociaal principe
3.5: De stolling van interactie in cultuur en structuur
De gebouwde samenleving = interactie ⇒ structuur ( verschillende posities) en cultuur (wat
is goed en slecht?) realityprogramma: dagdagelijkse interacties met waarden en regels ⇒
groepscultuur
Primitieve samenleving
● structuren: ongelijke posities/ taakverdeling
● sociale structuur = krijg je in elke samenleving (kan gelijk of ongelijk verdeeld zijn)
○ er is wel altijd een taakverdeling en hiërarchie
○ Sanda Dia
Samenleving = gestolde sociale interactie
● cultuur en structuur ontstaan
● “we creëren samenleving zelf”
○ eenmaal het gecreëerd is werkt het terug op de leden en toekomstige leden
● Valentijn (interactie) - versiering (cultuur) - cadeaus (interactie) of triestig (gedrag)
Sociologie
● Hoe de omgeving en sociale interactie andere interactie en gedrag kan verklaren
● Hoe sociale interactie de vorming van structuur en cultuur kan verklaren
● Verklaren van herhaalde personen
3.6: De context
Maatschappij wordt gecreëerd door interactie van personen ⇒
maatschappij determinant
van andere interacties
Demografische factoren
● primaire demografische kenmerken geboortes, huwelijken, migraties, sterftes
● secundaire demografische kenmerken = vloeien voort uit werking primaire
kenmerken leeftijdsstructuur, bevolkingsdichtheid, …
4
5/20 online participatie
Examen
● 40 vragen
○ 20 vragen situatieschets
○ 20 waar-vals vragen
● 2 uur tijd
● 4 mogelijkheden, 1 juist antwoord
H1: Sociologie, een eerste kennismaking
1: Inleiding: niet iedereen leeft even lang
Hebben mensen een vrije wil?
● Karel De Gucht - “Als vrije wil er niet is wat met persoonlijke verantwoordelijkheid?
Kan je dan iemand straffen?”
● Jan Verplaetse
○ vrije wil = het vermogen om zelf, oorzaakloos, te beslissen wat en hoe je het
doet
■ MAAR
● brein = geleider van sociale en politieke oorzaken
● bewust of onbewust
Hersenen zijn heel belangrijk om mens te besturen, zij nemen de beslissingen maar we zijn
er niet bewust van
● beslissingen door 2 centra = genot en pijn
○ in de centra zijn elektrische impulsen en het centrum dat het sterkst is
daarvan zal de beslissing domineren
⇒ ⇒
○ Gsm kopen veel genot maar de prijs is de pijn sterkste wint
De omgeving zorgt voor de gevolgen van ons leven (vrienden, familie, buren, bedrijven, …)
● ouders hebben invloed op opleidingsniveau: als vader hoogopgeleid is ⇒ 80% kans
⇒
kind ook, als vader dat niet is 30% kans kind hoogopgeleid
● werkloosheid is geen vrije keuze: landen verschillen heel erg van
werkloosheidsniveau, positie in het land daar geboren of migrant
● tolerantie 18 - 34 jarigen: afhankelijk in welk land je woont
● man/vrouw relaties: sociale klasse heeft invloed op wat denkbeeld is van wat vrouw
of man moet doen
● levensverwachting en opleidingsniveau: hoe hoger diploma, hoe hoger de
levensverwachting
2: De sociologische verbeelding
Sociologische verbeelding (= waarom doen we iets)
1. Biografie = levensloop van individu
2. Levensloop gelinkt aan sociale omgeving
3. Historisch proces
3: Van gedrag tot samenleving
⇒
Sociaal handelen - handelen - gedrag interactie
Hoe we met elkaar omgaan heeft effect op ons gedrag, gevoelsleven,
eetgedrag, …
1
, 3.1: Gedrag
Gedrag = elke actie of reactie van een individu, objectief en subjectief waarneembare
dimensie
● objectief waarneembare dimensie = externe componenten van gedrag = aspecten
die door minstens 2 individuen, ego en alter, kunnen worden waargenomen
gesproken woord, gebaren, lichamelijke bewegingen
● subjectief waarneembare dimensie = interne component van het gedrag = aspecten
die door 1 waarnemer, ego, waarneembaar zijn
○ belangrijk onderdeel: motivationele component = ultieme drijfveren van het
handelen die aanzetten tot gedrag zucht naar sociale erkenning
(self-esteem), zucht naar controle (mastery), seksuele lust
○ emotionele component innerlijke gevoelens, angst, onrust, schaamte
○ cognitieve component beeld dat we ons vormen van de werkelijkheid
○ reflexieve component beeld dat je van jezelf vormt
⇒
Beeld dat je van jezelf vorm jouw zelfbeeld of identiteit
Meeste emoties gaan samen met specifieke gelaatsuitdrukkingen
3.2: Sociaal handelen
Handelen heeft als finaliteit realisatie van een doel, handelen = gedrag met nadrukkelijke
doelgerichtheid
● door doelgerichtheid krijgt handelen een betekenis
● betekenis handelen = mentale voorbereiding of projectie van de voltooide handeling
Max Weber - sociaal handelen = handelen richten op vroegere, huidige of toekomstige
handelen van anderen
● handelen is sociaal wanneer de actor bij het plannen van zijn handelen rekening
houdt met wat anderen deden, doen of kunnen doen
● vanuit handelende actor subjectieve betekenis die in verband staat met tweede actor
● typologie van handelen
○ instrumenteel rationeel handelen = Zweckrational
■ bepaald doel bereiken binnen specifieke handelingssituatie
● handelingssituatie bestaat uit andere mensen of objecten
● sommige objecten of mensen zullen voorwaarden bepalen
waaronder tot doelrealisatie kan overgegaan worden
= condities van het handelen
● andere objecten of mensen werken faciliterend
(= vergemakkelijken of faciliteiten verlenen)
■ actoren wegen af welke middelen het best geschikt zijn om bepaald
doel te bereiken
■ optimalisatie van efficiëntie
■ niet te wijzigen elementen = condities = beperkingen
■ te wijzigen elementen = middelen = mogelijkheden
○ waarde rationeel handelen = Wertrational
■ bewust geloof in de waardevolheid van de handeling (waarde kan van
ethische, esthetische, religieuze of andere aard zijn)
■ handeling op zichzelf waardevol
■ draait om het volgen van de eisen die de actor als bindend schat
2
, ○ affectief handelen
■ navolgen van gevoelens
■ ongecontroleerde reactie op bepaalde stimulus
■ handelen gedreven door gevoelens kan van een betekenis voorzien
worden
○ traditioneel handelen
■ ingeworteld gewoontehandelen
● gewoonte = in de sociale dimensie van het leven
■ traditie leidt tot herhalen van eenzelfde handeling
■ verplicht karakter
■ traditie perkt handelen van de mensen in en stuwt hen in welbepaalde
richting
■ verleden bepalend voor vormgeven van de toekomst
■ zekerheid
○ reflexief handelen
■ disruptief (verbrekend, verscheurend), breekt de continue lijn van
verleden naar heden
■ stoppen, denken en kiezen
● mens moet nadenken over welke richting hij wil uitgaan
■ onzekerheid
3.3: Interactie
Interactie ontstaan wanneer 2 of meer mensen een gedeelde of complementaire betekenis
geven aan elkaars handelen
● handelen is niet chaotisch maar kent een herkenbaarheid en voorspelbaarheid, ook
is het betekenisvol
Sociaal handelen = principes die voor medemens als zinvol ervaren worden ⇒
realiseren
van externe doelen, beleven van waarden en het volgen van affecten (gemoedsaandoening)
en tradities
2 soorten motieven
1. opdat motieven = handelen opdat (met de bedoeling) iets zou worden gerealiseerd
2. omdat motieven
Bij moeilijke handelingen maken we een mentaal plan dat verschillende stappen bevat om
het geviseerde doel te bereiken
3.4: Vormen van interactie
Conforme interactie = interactie die verloopt volgens de betekenis die beide partners aan de
interactie vastknopen
● wederzijds akkoord over wat in de interactie situatie zal gebeuren
● akkoord over hoe de overdracht zal gebeuren
Samenwerking = sociale eenheden samen een doel proberen te realiseren
● stilzwijgend of afgesproken akkoord
● wederzijdse bereidheid tot samen handelen
● minimum aan conformiteit met betrekking tot navolgen van afspraken ⇒ conformiteit
deelaspect van samenwerking
3
, Conflict = minstens 2 partijen niet akkoord gaan met hoe de interactie moet verlopen, doen
een poging om interactie te doen laten verlopen volgens eigen zienswijze
● wanneer bij de verdeling van schaarse middelen niet tot een akkoord komt conflict ⇒
● conflicten gaat ook over waarden, aanzien en macht
● conflicten kunnen ook positieve bijdragen vormen tot opbouw en later tot de
versterking van de samenleving
● conflict als stimulus voor nieuwe regels
● groepen onder invloed van een conflict met externe vijand worden zeer
onverdraagzaam met betrekking tot interne dissidentie (afwijkende mening,
andersdenkend)
● conflict zorgt voor groepscohesie
Ruil = baten of beloningen die individuen in sociale verbanden ontvangen, betekenen kosten
voor de ander - Blau
● wanneer iemand ons een dienst bewijst dan erkennen we onze dankbaarheid
⇒
○ doen we dat publiekelijk alter = ander verkrijgt hogere rang
● wanneer we geen compenserend wederkerig gedrag vertonen worden we als
ondankbaar bestempeld
● dankbaarheid = sociale norm
● als je iets in een ander investeert verwacht je dat er een tegenprestatie komt ⇒
algemeen aanvaard sociaal principe
3.5: De stolling van interactie in cultuur en structuur
De gebouwde samenleving = interactie ⇒ structuur ( verschillende posities) en cultuur (wat
is goed en slecht?) realityprogramma: dagdagelijkse interacties met waarden en regels ⇒
groepscultuur
Primitieve samenleving
● structuren: ongelijke posities/ taakverdeling
● sociale structuur = krijg je in elke samenleving (kan gelijk of ongelijk verdeeld zijn)
○ er is wel altijd een taakverdeling en hiërarchie
○ Sanda Dia
Samenleving = gestolde sociale interactie
● cultuur en structuur ontstaan
● “we creëren samenleving zelf”
○ eenmaal het gecreëerd is werkt het terug op de leden en toekomstige leden
● Valentijn (interactie) - versiering (cultuur) - cadeaus (interactie) of triestig (gedrag)
Sociologie
● Hoe de omgeving en sociale interactie andere interactie en gedrag kan verklaren
● Hoe sociale interactie de vorming van structuur en cultuur kan verklaren
● Verklaren van herhaalde personen
3.6: De context
Maatschappij wordt gecreëerd door interactie van personen ⇒
maatschappij determinant
van andere interacties
Demografische factoren
● primaire demografische kenmerken geboortes, huwelijken, migraties, sterftes
● secundaire demografische kenmerken = vloeien voort uit werking primaire
kenmerken leeftijdsstructuur, bevolkingsdichtheid, …
4
