Politiek en beleid: analyse | Staatshervormingen | Arteveldehogeschool | 2026/2027

Staatshervormingen
PRINCIPE VAN HOLDING TOGHETHER FEDERALISME
Eenheidsstaat gaat zichzelf geleidelijk opsplitsen om de deelstaten samen te houden
- Spanningen tussen groepen oplossen
- Land bijeen houden
België  veel spanningen tussen regio’s, Vlaams – Frans
- Meer en meer bevoegdheden splitsen en overdragen
- Federale staat w
SOORTEN FEDERALE STATEN
Hiërarchische federale staat
- Federale overheid met deelstaten
- Deelstaten autonomie
- Federale wetten voorrang
- Vb duitsland
Federale staat met gedeelde autoriteit
- Verdeelde bevoegdheid
- Of federaal of deelstaat
- Vb belgi officieel maar is eigenlijk uitzondering  2 soorten deelstaten
HISTORIEK STAATSHERVORMINGEN
Taalstrijd tussen Nederlandstalig en Franstalig  erkenning Nederlands, taalgrens vastleggen,
Brussel tweetalig

Eerste staatshervorming - Federalisering met dubbele structuur (gem en gew)
- Gemeenschappen obv taal
o Geen eigenregering of inkomsten
o Taal & cultuur bevoegdheden
- Gewesten obv grondgebied
o Economische en grondgebonden
o Brussel discussie
- Grendelgrondwet
- Taalpariteit
- Alarmbelprocedure – deelstaatregering wanneer wet
van belangen haar bevolkinsgroep schaadt  brief
versturen  is de wet gestemd om te pesten?

Tweede staatshervorming - Regering en parlementen voor gewest en gemeenschap
- Vlaanderen gemeenschap en gewest samenvoegen
- Brussel moeilijk

Derde staatshervorming - Onderwijs naar gemeenschappen
- Brussel officieel 3e gewest

Vierde staatshervorming = sint michielsakkoord
- Officieel federale staat
- Deelstaatparlementen met rechtstreekse verkiezingen
- Herstructurering senaat
Vijfde staatshervorming = labermontakkoord
- Meer bevoegdheden

, - Fiscale autonomie
- Conflicten
- 2007 – soep van regeringsvorming
- 2010  recordje (541)
6e staatshervorming = vlinder akkoord


GRENDELGRONDWET
1e staathervorming
Bescherming van minderheden
- Taalpariteit = federale regering telt max 15ministers met evenveel frans als
nederlandstalige (los van premier)
- Alarmbelprocedure = als een deelstaat denkt dat een wet gestemd w dat haar
bevolkingsgroep fundamenteel schaadt  uitstel periode
- Dubbele meerderheid
Taalgevoelige wetten kunnen pas gewijzigd worden mt
- Tweederdemeerderheid in parlement
- Meerderheid binnen elke taalgroep
ZESDE STAATSHERVORMING = VLINDERAKKOORD

Thema’s Probleem Oplossing
BHV- het Brussel-Halle-Vilvoorde was één kies- Het kies- én gerechtelijk
symbooldossie én gerechtelijk arrondissement. arrondissement BHV werd gesplitst
r Vlamingen vonden dit onrechtvaardig Dit was dé grote Vlaamse eis al
omdat Franstaligen uit de Vlaamse Rand decennialang
zo ook op Brusselse (Franstalige) partijen
konden stemmen.
Financiering Federaal geld werd op verouderde en De financieringswet werd
van deelstaten onrechtvaardige manier verdeeld naar aangepast
gewesten en gemeenschappen. - Rekening houdend met econ.
prestatie v elke deelstaat
- Co2-uitstoot die ze genereren
Brussel- Brussel bestaat uit 19 aparte gemeenten Geen afschaffing van de 19
Beperkte die weinig samenwerken. gemeenten
aanpassingen Wel meer verplichte samenwerking
tussen gemeenten
De senaat- Senaat werd vroeger rechtstreeks Senaat niet rechtstreeks maar
hervormd verkozen door bevolking. samengesteld door
vertegenwoordigers.--> wordt
reflectiekamer over grote
staatszaken
Politieke / - Verkiezingen laten
vernieuwing samenvallen vanaf 2014
(federaal, Vlaams, Europees op
zelfde dag)
- Schijnkandidaten tegengaan
(mensen die kandidaat staan
maar het mandaat nooit
opnemen)
- Looninlevering voor politici
(beperking van cumulatie van
vergoedingen)
Nieuwe - Arbeidsmarkt
bevoegdheden - Mobiliteit
naar de - Gezinsbeleid

, deelstaten (!!!) - Volksgezondheid
- justitie
VERKIEZINGEN
2014 – Zweedse coalitie 2019 – Vivaldi 2024 - Arizona
- NVA - De Croo - Economie, koopkracht,
- Rechts economisch - Versnipperd landschap migratie
beleid – 494 - Minder communautair
- Michel - Corona complex dan vivaldi
- Extremen winnen - NVA CD1V VOORUIT MR
les engages
- De Wever



TOEKOMST SCENARIO’ S

Mogelijke Wat? Partijen Problemen of gedachtengang
toekomstscenario’
s
België splitsen Vlaanderen Vlaams - Brussel?
onafhankelijk maken Belang en - Staatsschuld?
NVA - Europa?
voorstander
Confederatie Vlaanderen en Wallonië N-VA + Meer autonomie, eigen
bijna onafhankelijke beleid en eigen financiering
staten die enkel nog
samenwerken voor
bepaalde zaken.
Het ontmantelen om
daarna weer opnieuw
samen te werken in
losse stukken
Federale België eenvoudiger / + Minder ingewikkelde
Hervorming maken. bevoegdheidsverdeling.
4 gewesten - Kleinere regio’s weinig
- Vlaanderen middelen en personeel
- Brussel
- Walonië
- Oost-België
Herfederalisering Sommige bevoegdheden Liberalen + sommige problemen pak je
terug federaal maken. en groene beter samen aan
partijen
Het probleem van Brussel?
Financieel
 Veel schulden
 Grote sociale uitdagingen
 Dure projecten zoals metro-uitbreiding
Bestuurlijk
 Brussel bestaat uit 19 gemeenten
 Veel bestuurslagen zorgen voor inefficiëntie
Sommigen willen:
 meer samenwerking
 één politiezone

,  eenvoudiger bestuur
gedeelde autoriteit  waarom werkt dit in de huidige structuur
HOE KAN HET MODEL MET GEDEELDE AUTORITEIT GOED WERKEN ?

 Duidelijke bevoegdheidsverdeling
o Ook voor de burger duidelijk dan bij wie ze terecht kunnen
 Goede samenwerking tussen overheden
o Omdat sommige bevoegdheden elkaar overlappen, moeten regeringen goed
samenwerken.

Voorbeeld Ondersteuning van personen met een handicap mobiliteit:
 Federaal: tegemoetkomingen rolstoel of verminderingskaart trein
 Vlaamse: Gratis pas op De Lijnen aanpassing van wagen
Lokaal: parkeerplaatsen voor pmh
HUIDIGE STRUCTUUR
Verticale taakverdeling
- Hogere bestuursniveau beslist over beleid, uitvoering op lager niveau
- Vlaams of federale maatregel die op lokaal niveau w uitgevoerd (politie moet
wetgeving opvolgne)


Horizontale taakverdeling
- Verschillende beleidsdominen -> gevolg kan verschillende timings zijn
- Vb zorgpremie in corona verschilt bij vlaamse overheid voor rusthuizen en federale
overheid voor ziekenhuizen


Complementaire taakverdeling
- Niveaus gaan over dezelfde zaken met dezelfde instrumenten gaan soms
- Vb jeugdrechter onder federale regels maar geeft maatregelen die vlaams geregeld zijn


Overlappende taakverdeling
- Verschillende niveaus werken samen maar kan voor conflicten zorgen
- Vb integratietegemoetkoming voor personen met handicap federaal maar persoons
tegemoet koming is vlaams


Stel je bent een bejaarde man met handicap  uitkering en zoek plekje in woonzorgcentrum
- Federaal – financiering medische zorg, bepalen leefloon en uitkering,
verminderingskaart trein en rolstoel
- Vlaams – subsidies, erkenning, structuur en financiering, gratis pas de lijn, aanpassing
wagen
- Lokaal – woonzorgcentrum, financiële dotatie en ocmw, parkeerplek pmh