Samenvatting Module 13 Leerpad C | Illegaliteit & Kwetsbaarheid | Arteveldehogeschool | 2025/26

Module 13 – Leerpad C
Inhoudsopgave
Module 13 – Leerpad C....................................................................................1
Illegaliteit en maatschappelijke kwetsbaarheid in de perinatale zorgverlening..............1
Vrouwelijke genitale verminking..................................................................................1
Maatschappelijke kwetsbaarheid in de perinatale periode..........................................2
Interculturele zorg en communicatie...........................................................................5
Juridische aandachtspunten rond armoede en illegaliteit............................................7
Migratie en illegaliteit................................................................................................ 10
Extra info GGZ........................................................................................................... 12
Zwangerschapsafbreking.............................................................................................. 14
Medische procedures................................................................................................. 14
Abortus vandaag....................................................................................................... 15
Kwetsbare kinderen...................................................................................................... 16
Begeleiding van de vroedvrouw bij prenatale diagnostiek.........................................16
Houdingsaspecten bij ondersteuning tienerzwangerschappen..................................16
Pleegouderschap en adoptie.....................................................................................18
HIV en verloskunde....................................................................................................... 20
Zwangerschap en HIV............................................................................................... 23


Illegaliteit en maatschappelijke kwetsbaarheid in de
perinatale zorgverlening

Vrouwelijke genitale verminking
= omhelst alle procedures waarbij de uitwendige genitaliën bij vrouwen
geheel of gedeeltelijk worden verwijderd of waarbij andere letsels worden
toegebracht, voor culturele of niet-therapeutische redenen.

3 types:
• Type 1:Gedeeltelijke of volledige verwijdering van clitoris
en/of preputium
o 1a (circumcision): Verwijdering van preputium
o 1b (clitoridectomie): Verwijdering van clitoris met preputium
• Type 2: Gedeeltelijke of volledige verwijdering van clitoris en
labia minora, met of zonder exicise van labia majora (excisie)
o 2a: Enkel verwijdering van labia minora
o 2b: Gedeeltelijke of volledige verwijdering van clitoris en labia
minora
o 2c: Gedeeltelijke of volledige verwijdering van clitoris, labia
minora en majora
• Type 3 (infibulatie):Vernauwing van de vaginale opening met
vorming van een overdekkend vlies door snijden of
aankleven van labia minora en/of labia majora, met of zonder
excisie van clitoris

1

, o 3a: Verwijdering en aaneenkleven van labia minora met of
zonder exicise van clitoris
o 3b: Verwijdering en verkleving van labia majora met of zonder
excisie van clitoris

Re-infibulatie: procedure ter vernauwing van vaginale opening na
deinfibulatie (na bevalling)

Waarom?
• Schoonheid en zuivering
• Vrijwaren maagdelijkheid en huwelijkskansen voor meisje
• Controle over seksualiteit/verhogen seksueel plezier man (pulling)
• Religieuze redenen – traditie
• Mythes en misconcepties
• ! sociale normen omtrent gender rollen

VGV schendt:
• Recht op leven (als meisje of vrouw overlijdt)
• Recht op lichamelijke integriteit
• Recht op hoogste standaard van gezondheid
• Recht op vrijheid van geweld
• Rechten van het kind


Maatschappelijke kwetsbaarheid in de perinatale periode
1. Algemene begrippen
• Sociale determinanten van gezondheid
Omgevingsfactoren die gezondheid van mensen beïnvloeden:
• SES, opleiding, huisvesting
• Sociale steun & netwerk
• Toegang tot zorg
• Cumulatieve effecten
• Multiproblematiek
• Multidimensionele kwetsbaarheid (sociale en
medische problemen)
• Verhoogd perinataal depressierisico
• Minder zorgcontinuïteit
• Nood aan integrale, multidisciplinaire zorg
• Scarcity = schaarte
• Sendhil Mullhainathan en Eldar Shafir
• Schaarste beïnvloedt gedrag (sneller afgeleid,
plannen wordt moeilijk, weinig energie)
• Tunnelvisie & stress (enkel focus op het tekort)
• Kortetermijnbeslissingen
• Geen onwil maar overbelasting (mentale capaciteit
overbelast)

Anamnese:
- Belang

2

, • 1e indruk
• Tijdsaspect
• Holistische benadering
• Goede communicatie > empowerment/maatzorg
- Basishouding
• Eigen referentiekader
• Loyaliteit
• Rekening houden met gekwetstheid, wantrouwen
• Rekening houden met verschillen in tijd- en ruimtebeleving
• Specifieke aandacht naar: voeding, relatie, roken,
hygiëne,woonst, sociale ondersteuning, psychologische
elementen, voorgeschiedenis
• Cave bevoogdende houding
• Cave non-verbale communicatie
• Eerlijk, écht zijn

2. Toepassing op perinatale begeleiding
2.1 Trauma-informed anamnese
• Veiligheid & vertrouwen
• respect
• Geen oordeel
• Eenvoudige en duidelijke communicatie
• Empowerment en shared decision making
• tijd

Ethische reflectie:
 ethische aanspreekbaarheid!
o Autonomie in verbondenheid
o Gedeelde verantwoordelijkheid

2.2 Lage SES/ armoede
SES = sociaal- economische status
• Beperkte zorgtoegang
• Risico op suboptimale prenatale zorg
• Sociale screening essentieel
• Doorverwijzing sociale diensten cruciaal (uitzet baby,...)
• Voedings- en preventieondersteuning

2.3 Health literacy
• Begripsniveau is vaak beperkt: gebruik eenvoudige en visuele
taal
• Teach-back methode: patient info laten herhalen (bij moeilijke
communicatie)
• Begripscontrole: Toxoplasmose, voeding, babyzorg,
anticonceptie,….

2.4 Huisvesting
• Ongezond/onveilig/niet standvastig


3