INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT
2025-2026
1.INLEIDING
WAT IS – EN IS ER NOG- INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT?
Internationaal publiekrecht is op sterven na dood maar is cruciaal om het te volgen.
Vandaag is de vraag “wat is internationaal recht” een andere vraag dan vorig jaar → deze vraag stelt zich in het
licht van alle recente gebeurtenissen.
• “Never has [an international law professor] sensed such profound skepticism about the legitimacy
and usefulness of the discipline he teaches…”
o Alle proffen international recht zijn een beetje depressief …
▪ Reden? Alle conflicten
“Hasn’t the appalling conflict unfolding before our eyes demonstrated with tremendous eloquence
the vanity, or at least the extreme fragility, of a so-called legal order in relations between states …?”
“Is it not, therefore, a very serious error and peril to lead people to trust in the rationality of law in
an area where force has the last word?”
Citaat komt van een grote Italiaanse rechtsgeleerde: Dionisio Anzilotti (1914)
Paar dagen na de inval in ons Koninkrijk
De vraag werd dus meer dan 100 jaar geleden ook al gesteld
Internationaal recht kent zowel goede als slechte dagen: er is nog een sprankel hoop dat we daar nog
iets van terugzien
• Toespraak Netanyahu op de 80e AV van de VN
o 3 kwart van de zaal heeft de zaal verlaten (was een show want zijn eerst zaal binnengekomen
om ze nadien te kunnen verlaten)
o Wat zegt dat voor ons wat Netanyahu zegt over het voortbestaan van het internationaal
recht?
▪ Hij spreekt over “lawfare”: het recht gebruiken om Israël te bestrijden (het
internationaal recht is een belemmering op zijn politiek volgens Netanyahu)
▪ Meer en meer aanklachten tegen Israël: genocide → speciale commissie VN heeft
bevestigd dat er sprake is van een genocide in Gaza
▪ Recognition
o Het ging lang over de feiten, maar op einde juridisch punt: “er is GEEN genocide in Gaza”
(volgens Netanyahu)
o Hij verwijt andere landen van de juridische handeling om Palestina te erkennen
o Hoewel hij weet dat de VN heel kritisch is over naleving int recht door Israël, voelt hij zich
toch verplicht juridisch te interpreteren
o Er is nog iets van het internationaal recht dat overblijft volgens hem
1
,WAT IS INTERNATIONAAL RECHT?
• Instrument v. internationale politiek : het internationaal recht is een belangrijke waaier van
internationale politiek
o Normen
o Processen (EN: “process”)
▪ = iets wat evolueert (nadruk prof: het recht maar het internationaal recht is ook niet
statisch, het is voortdurend in beweging en er zit meer internationaal recht in het
proces dan in de normen)
▪ Rosalyn Higgens heeft een belangrijk boek geschreven: international law as proces
o Discours
o Techniek
NORMEN
• Recht van samenleving (coëxistentie)
o Vreedzame samenleving: is het oudste
o Gaat over soevereine staten die naast elkaar liggen en die proberen in horizontale relatie met
elkaar zich vriendschappelijk te gedragen
▪ Bvb geweldverbod
• Recht van samenwerking (coöperatie)
o Ontwikkelde variant, landen die samenwerken
▪ Bvb VN, klimaatverdragen)
o internationale organisaties met ook verticale kenmerken
o De wereldhandelsorganisatie is bijna dood, de VS geen lid meer van
wereldgezondheidsorganisatie
• Gelijkheid, stabiliteit, menselijkheid …
o Ze tonen ook belangrijke kenmerken:
▪ Er gaan fundamentele principes gepaard: bv soevereine gelijkheid met staten (bv
zwakkeren beschermen) – meeste vd normen gemaakt om machtsverhoudingen te
temperen – dat is ook hetgeen wat Trump probeert af te breken, stabiliteit of
rechtszekerheid bv economische ontwikkeling, menselijkheid = ongeschreven grote
principe
• Invloed op interne rechtsorde
o Normen hebben invloed op interne rechtsorde: het is een middel waardoor int publiekrecht
een zekere effectiviteit kan verwerken
PROCESSEN
• Ontwikkeling van het recht
• Verwerkelijking van het recht
➔ Heel belangrijk want de dynamiek van internationaal recht is hier te vinden
2
,DISCOURS
Internationalisten vinden dat heel belangrijk. Zoveel mogelijk betekenis geven aan int recht. Maar sluit ook
dicht aan bij wat int recht op meest effectieve wijze doet
• Taal
o
Gemeenschappelijk -> communicatie
▪ Gemeenschappelijke taal die alle landen van de wereld verbindt ongeacht politieke
voorkeur. Daardoor is het een communicatie middel tss staten die normaal
problemen ondervinden. In die optiek is het int recht belangrijker dan ooit.
o Kwalificaties: een benoeming van de realiteit
▪ Naast communicatie, welke niet neutraal is, kwalificeert het recht ook feiten en
daardoor benoemt het de realiteit. Het geeft aan de feiten een bestaan, maar dus
ook een subjectief bestaan. Type voorbeeld = kwalificatie als terrorist. In de vorige
eeuw toen er veel onafhankelijk strijden waren, was er al veel te doen over die
kwalificatie. Velen zeiden dat de terrorist van de ene, de vrijheidsstrever van de
ander is. grootse beeld: Nelson Mandela = heel lang bestempeld als terrorist. Velen
zien Hamas als een groep vrijheidsstrijders. Die discussie blijft actueel. De heel
geladen toepassing van die term terrorist dus ook.
o Waarden en “legal imagination”
▪ Legal imagination: men kan concepten ontwikkelen die de ontwikkeling van het
recht gaan bepalen wanneer deze doorgang vinden in gebruik van de taal door een
professionele groepering.
• Argumentatie
o Poging om logisch van gedachten te wisselen met een tegenstander obv
argumentatietechnieken
TECHNIEK
• Creatie en argumentatie
o Het is een techniek die je kan gebruiken om iets te bewerkstelligen
▪ Bv normen creëren
• Geen boogschieten maar biljartspel
o Een belangrijke franse constitutionalist (Michael Riesman): niet boogschieten maar biljarden
➔ betekenis: als jurist weet je als je denkt dat je boogschieter bent, wiens pijl recht naar doel
gaat, je moet biljarden en rekening houden met ballen en zo in je doel raken (dit is 90% vd
rechtspraktijk) – net zoals de rechters die worden gewraakt nu in drugsproces met Hans
Rieder = biljarden
• Gericht op de toekomst
o Als jurist niet altijd naar het verleden kijken
• Bevordering van gewenste uitkomsten, uitbouw van alternatieven
3
, WAT NU MET HET INTERNATIONAAL RECHT?
Hyperlinks moeten niet gelezen worden maar is voor als je iets niet goed begrijpt of als het je interesseert. Het
zijn recente bijdrages over wat er nu kan gedaan worden met int recht
• E. Benvenisti : Document and preserve
Israëlische internationalist, hij is een grote kenner van bezettingsrecht en criticus Israëlische regering.
Idee: int recht op sterk water zetten – Baltische staten bezet door SU en pas na instorten SU zijn ze
onafhankelijk geworden → int recht dus goed documenteren en bewaren. Prof begrijpt dat maar
weinig ambieus, dus geen goed idee.
• Ph. Webb & L. Kim: Six viewpoints on the future ...
6 mogelijke visies op toekomst
• M. Goldmann: The boomerang effect
Duitse prof met 2 punten (van belang om te weten waar we naar toe willen):
1) universalisme: alleen vrede mogelijk obv samenwerking en int recht moet die samenwerking sturen:
gelijkheid en rechtszekerheid
2) soevereinistisch: gaat ervan uit dat er grote landen zijn met veel land, beste manier vrede =
invloedssfeer controleren. In dat kader schreef hij dat int recht nog een rol speelt maar om deals te
sluiten
Trump ➔ ook deze benadering: wereldhandelsorganisatie = rechtszeker en gelijkheid – manier
waarop VS de handelsbetrekkingen regelt = deal : overmacht van sterkeren bepaalt alles
Goldman zegt dat hij voorkeur heeft voor de eerste want er is wisselwerking tss rechtszekerheid en
gelijkheid in interne en internationale rechtsorde. Boomerang effect: als staten int recht niet
handhaven, dan gaat intern ook alles instorten → uiteindelijk wordt ook de democratie aangetast.
• M. Milanovic: Dystopian international law
iets van deze voormiddag gepubliceerd
Het essentiële element = democratie. Grootste probleem volgens hem is afhouding democratie.
• Redden of laten gaan? Een Europees perspectief
o Gelijkheid – bescherming v.d. zwakkere
▪ Stel je komt met patiënt op spoed – wat moet er dan eerst gebeuren? Je moet
prioriteiten stellen → wat zijn de vitale organen? Verschillende staten kunnen
verscheidene antwoorden hebben op deze vraag. Politiek van Trump: afweer tegen
internationaal recht (maar zij hebben het eig wel ontwikkeld). Idee dat wij
Europeanen belang hebben bij handhaven int recht. Het is een soort grondwettelijk
stelsel, het beschermt de zwakkeren tegen de grootmachten. EU behoort niet tot de
echte sterke. Wij zijn voor eigen belang, een rechtsysteem met principe van
soevereinde gelijkheid.
o Stabiliteit
▪ We hebben ook baat bij rechtszekerheid. Meestal hebben de zwakken sws baat bij
stabiliteit. Trump haalt deze stabiliteit onderuit – manier hoe hij handelsakkoorden
afsluit.
o Menselijkheid
▪ VN is opgericht om toekomstige generaties te beschermen. Int recht → beschermen
menselijkheid. Dat sluit ook aan bij fundamentele principes democratie.
4
2025-2026
1.INLEIDING
WAT IS – EN IS ER NOG- INTERNATIONAAL PUBLIEKRECHT?
Internationaal publiekrecht is op sterven na dood maar is cruciaal om het te volgen.
Vandaag is de vraag “wat is internationaal recht” een andere vraag dan vorig jaar → deze vraag stelt zich in het
licht van alle recente gebeurtenissen.
• “Never has [an international law professor] sensed such profound skepticism about the legitimacy
and usefulness of the discipline he teaches…”
o Alle proffen international recht zijn een beetje depressief …
▪ Reden? Alle conflicten
“Hasn’t the appalling conflict unfolding before our eyes demonstrated with tremendous eloquence
the vanity, or at least the extreme fragility, of a so-called legal order in relations between states …?”
“Is it not, therefore, a very serious error and peril to lead people to trust in the rationality of law in
an area where force has the last word?”
Citaat komt van een grote Italiaanse rechtsgeleerde: Dionisio Anzilotti (1914)
Paar dagen na de inval in ons Koninkrijk
De vraag werd dus meer dan 100 jaar geleden ook al gesteld
Internationaal recht kent zowel goede als slechte dagen: er is nog een sprankel hoop dat we daar nog
iets van terugzien
• Toespraak Netanyahu op de 80e AV van de VN
o 3 kwart van de zaal heeft de zaal verlaten (was een show want zijn eerst zaal binnengekomen
om ze nadien te kunnen verlaten)
o Wat zegt dat voor ons wat Netanyahu zegt over het voortbestaan van het internationaal
recht?
▪ Hij spreekt over “lawfare”: het recht gebruiken om Israël te bestrijden (het
internationaal recht is een belemmering op zijn politiek volgens Netanyahu)
▪ Meer en meer aanklachten tegen Israël: genocide → speciale commissie VN heeft
bevestigd dat er sprake is van een genocide in Gaza
▪ Recognition
o Het ging lang over de feiten, maar op einde juridisch punt: “er is GEEN genocide in Gaza”
(volgens Netanyahu)
o Hij verwijt andere landen van de juridische handeling om Palestina te erkennen
o Hoewel hij weet dat de VN heel kritisch is over naleving int recht door Israël, voelt hij zich
toch verplicht juridisch te interpreteren
o Er is nog iets van het internationaal recht dat overblijft volgens hem
1
,WAT IS INTERNATIONAAL RECHT?
• Instrument v. internationale politiek : het internationaal recht is een belangrijke waaier van
internationale politiek
o Normen
o Processen (EN: “process”)
▪ = iets wat evolueert (nadruk prof: het recht maar het internationaal recht is ook niet
statisch, het is voortdurend in beweging en er zit meer internationaal recht in het
proces dan in de normen)
▪ Rosalyn Higgens heeft een belangrijk boek geschreven: international law as proces
o Discours
o Techniek
NORMEN
• Recht van samenleving (coëxistentie)
o Vreedzame samenleving: is het oudste
o Gaat over soevereine staten die naast elkaar liggen en die proberen in horizontale relatie met
elkaar zich vriendschappelijk te gedragen
▪ Bvb geweldverbod
• Recht van samenwerking (coöperatie)
o Ontwikkelde variant, landen die samenwerken
▪ Bvb VN, klimaatverdragen)
o internationale organisaties met ook verticale kenmerken
o De wereldhandelsorganisatie is bijna dood, de VS geen lid meer van
wereldgezondheidsorganisatie
• Gelijkheid, stabiliteit, menselijkheid …
o Ze tonen ook belangrijke kenmerken:
▪ Er gaan fundamentele principes gepaard: bv soevereine gelijkheid met staten (bv
zwakkeren beschermen) – meeste vd normen gemaakt om machtsverhoudingen te
temperen – dat is ook hetgeen wat Trump probeert af te breken, stabiliteit of
rechtszekerheid bv economische ontwikkeling, menselijkheid = ongeschreven grote
principe
• Invloed op interne rechtsorde
o Normen hebben invloed op interne rechtsorde: het is een middel waardoor int publiekrecht
een zekere effectiviteit kan verwerken
PROCESSEN
• Ontwikkeling van het recht
• Verwerkelijking van het recht
➔ Heel belangrijk want de dynamiek van internationaal recht is hier te vinden
2
,DISCOURS
Internationalisten vinden dat heel belangrijk. Zoveel mogelijk betekenis geven aan int recht. Maar sluit ook
dicht aan bij wat int recht op meest effectieve wijze doet
• Taal
o
Gemeenschappelijk -> communicatie
▪ Gemeenschappelijke taal die alle landen van de wereld verbindt ongeacht politieke
voorkeur. Daardoor is het een communicatie middel tss staten die normaal
problemen ondervinden. In die optiek is het int recht belangrijker dan ooit.
o Kwalificaties: een benoeming van de realiteit
▪ Naast communicatie, welke niet neutraal is, kwalificeert het recht ook feiten en
daardoor benoemt het de realiteit. Het geeft aan de feiten een bestaan, maar dus
ook een subjectief bestaan. Type voorbeeld = kwalificatie als terrorist. In de vorige
eeuw toen er veel onafhankelijk strijden waren, was er al veel te doen over die
kwalificatie. Velen zeiden dat de terrorist van de ene, de vrijheidsstrever van de
ander is. grootse beeld: Nelson Mandela = heel lang bestempeld als terrorist. Velen
zien Hamas als een groep vrijheidsstrijders. Die discussie blijft actueel. De heel
geladen toepassing van die term terrorist dus ook.
o Waarden en “legal imagination”
▪ Legal imagination: men kan concepten ontwikkelen die de ontwikkeling van het
recht gaan bepalen wanneer deze doorgang vinden in gebruik van de taal door een
professionele groepering.
• Argumentatie
o Poging om logisch van gedachten te wisselen met een tegenstander obv
argumentatietechnieken
TECHNIEK
• Creatie en argumentatie
o Het is een techniek die je kan gebruiken om iets te bewerkstelligen
▪ Bv normen creëren
• Geen boogschieten maar biljartspel
o Een belangrijke franse constitutionalist (Michael Riesman): niet boogschieten maar biljarden
➔ betekenis: als jurist weet je als je denkt dat je boogschieter bent, wiens pijl recht naar doel
gaat, je moet biljarden en rekening houden met ballen en zo in je doel raken (dit is 90% vd
rechtspraktijk) – net zoals de rechters die worden gewraakt nu in drugsproces met Hans
Rieder = biljarden
• Gericht op de toekomst
o Als jurist niet altijd naar het verleden kijken
• Bevordering van gewenste uitkomsten, uitbouw van alternatieven
3
, WAT NU MET HET INTERNATIONAAL RECHT?
Hyperlinks moeten niet gelezen worden maar is voor als je iets niet goed begrijpt of als het je interesseert. Het
zijn recente bijdrages over wat er nu kan gedaan worden met int recht
• E. Benvenisti : Document and preserve
Israëlische internationalist, hij is een grote kenner van bezettingsrecht en criticus Israëlische regering.
Idee: int recht op sterk water zetten – Baltische staten bezet door SU en pas na instorten SU zijn ze
onafhankelijk geworden → int recht dus goed documenteren en bewaren. Prof begrijpt dat maar
weinig ambieus, dus geen goed idee.
• Ph. Webb & L. Kim: Six viewpoints on the future ...
6 mogelijke visies op toekomst
• M. Goldmann: The boomerang effect
Duitse prof met 2 punten (van belang om te weten waar we naar toe willen):
1) universalisme: alleen vrede mogelijk obv samenwerking en int recht moet die samenwerking sturen:
gelijkheid en rechtszekerheid
2) soevereinistisch: gaat ervan uit dat er grote landen zijn met veel land, beste manier vrede =
invloedssfeer controleren. In dat kader schreef hij dat int recht nog een rol speelt maar om deals te
sluiten
Trump ➔ ook deze benadering: wereldhandelsorganisatie = rechtszeker en gelijkheid – manier
waarop VS de handelsbetrekkingen regelt = deal : overmacht van sterkeren bepaalt alles
Goldman zegt dat hij voorkeur heeft voor de eerste want er is wisselwerking tss rechtszekerheid en
gelijkheid in interne en internationale rechtsorde. Boomerang effect: als staten int recht niet
handhaven, dan gaat intern ook alles instorten → uiteindelijk wordt ook de democratie aangetast.
• M. Milanovic: Dystopian international law
iets van deze voormiddag gepubliceerd
Het essentiële element = democratie. Grootste probleem volgens hem is afhouding democratie.
• Redden of laten gaan? Een Europees perspectief
o Gelijkheid – bescherming v.d. zwakkere
▪ Stel je komt met patiënt op spoed – wat moet er dan eerst gebeuren? Je moet
prioriteiten stellen → wat zijn de vitale organen? Verschillende staten kunnen
verscheidene antwoorden hebben op deze vraag. Politiek van Trump: afweer tegen
internationaal recht (maar zij hebben het eig wel ontwikkeld). Idee dat wij
Europeanen belang hebben bij handhaven int recht. Het is een soort grondwettelijk
stelsel, het beschermt de zwakkeren tegen de grootmachten. EU behoort niet tot de
echte sterke. Wij zijn voor eigen belang, een rechtsysteem met principe van
soevereinde gelijkheid.
o Stabiliteit
▪ We hebben ook baat bij rechtszekerheid. Meestal hebben de zwakken sws baat bij
stabiliteit. Trump haalt deze stabiliteit onderuit – manier hoe hij handelsakkoorden
afsluit.
o Menselijkheid
▪ VN is opgericht om toekomstige generaties te beschermen. Int recht → beschermen
menselijkheid. Dat sluit ook aan bij fundamentele principes democratie.
4
