Voortplanting paard
De hengst: sperma afname + klinische presentatie
Algemeen:
Een hengst is pas sexueel matuur vanaf 4-5 jaar, er zijn vaak hengsten die al op keuring
komen op 2-3 jaar en als dan sperma kwaliteit niet top is kan het zijn da je gewoon nog
een jaartje moet wachten.
Testiculaire afdaling: kan op wat later dan 2w na de geboorte, maar het meeste moet al
ingedaald zijn. Kan ook al van 30d voor geboorte zijn ingedaald.
Hengsten hebben alle accessoire geslachtsklieren.
De totale spermatogenese duurt ongeveer 60 dagen (57d). Productie van sperma in
testikel, transit doorheen epididymis (9-14d) en blijven opgestapeld in de staart ervan.
Wanneer hengst koorts heeft, medicatie neemt of er trauma thv testikel is ,dus wanneer
er stijging is van temperatuur in de testis, dan beïnvloedt dat de sperma productie en
dan duurt het 60 dagen vooraleer je terug goede sperma productie hebt.
Testikel moet aanvoelen als hardgekookt eitje.
Na cauda of staart gaat het sperma voorbij geslachtsklieren zo ejaculatie, voornaamste
rol klieren = seminaal plasma produceren (dus het plasma waarin het sperma zit, soort
bescherm en voedingslaagje).
Anamnese
Basis parameters: algemene indruk, leeftijd, BCS, ziekte, toegediende medicatie,
orthopedische problemen (dekken en opspringen is belastend voor de rug), …
- Is hij voorbije 60dagen ziekte/ koorts doorgemaakt? -> dan kan je stilliggende
spermacellen hebben
- Is er al eerder sperma afgenomen of is het de eerste keer -> 1e x weet je nog niet
de werkelijke kwaliteit van het sperma, er is pas stabilisatie van de kwaliteit na 3-
4 afnames
- Heeft die al dracht resultaten
- Hoe was de vorige afname verlopen
- Testen? Bv voor CEM? -> bijna in alle landen verplicht
Management:
- Happy horse = happy semen -> happy paard meer kans op goed sperma
, - Goede voeding? Dier dat er niet goed uit ziet (bv cachectisch) gaat mindere
sperma kwaliteit hebben.
- Tandcontrole: pijn en lage BCS door minder opname / vertering -> kan invloed
hebben op sperma kwaliteit
- Hoef gezondheid -> pijn
Gynaecologisch onderzoek:
- Palpatie testikels!!
- Zijn er al eerdere afnames geweest?
- Hoe zijn voorgaande afnames verlopen?
- Afwijkingen
- Doel van fokdier (verse sperma, invriezen sperma, internationaal sperma
verhandelen)
Fiche:
Daily sperm output: wat is de kwaliteit vh sperma voor die hengst op dagelijkse basis
(kan je enkel weten als hij al eerder heeft gedekt).
Na een ‘lange’ periode van niet dekken, bv winter ook wel 3-4 keer dekken voor kwaliteit
gestabiliseerd is, dat is de ‘flushing’ periode -> slechte spermacellen eerst eruit en dat je
enkel de nieuwe hebt
Sperma afname: testen
- Vers sperma nationaal: CEM
- Diepvries sperma nationaal: CEM en EIA
- Vers / diepvries internationaal: quarantaine, CEM, EIA,EVA + extra afhankelijk van
importland.
CEM = contagieuze equine metritis
PCR of cultuur (afhankelijk internationaal of niet)
Pathogeen = Taylorella equigenitalis, venerische ziekte, hengst kan het
overdragen naar merrie + stand merrie moet ook getest worden indien gebruikt
want die kan in contact komen met hengst
Testen nationaal (dus enkel BE)
Voor CEM stalen thv penis
Infectieuze anemie: bloedtest
Is heel belangrijk dat je de testen hebt want anders mag je niet verhandelen.
,Methode sperma afname
Sommige hengsten dekken enkel op de merrie, eens ze dat gewoon zijn is het heel
moeilijk om ze te leren springen op een fantoom, dus als het 1e x is dat ze dekken, dan
altijd direct leren op fantoom springen, met soms een stand merrie ernaast zodat ze
eens kunnen ruiken.
Stand merrie moet rustig zijn, eventueel een hengstige merrie, of een merrie die een
ovariectomie heeft gehad-> merrie kan continue hengstig lijken door progesteron
invloed bijnier.
Kunstvagina:
Druk en temperatuur afhankelijk van de hengst -> uitzoeken welke druk het beste werkt
en in fiche zetten, zodat je dat weet voor volgende keren.
Temp hoger dan lichaamstemp om voldoende stimulatie van de penis te hebben, maar
sperma mag daar wel niet te lang in blijven anders gaat het kapot.
Management rond afname is zeer belangrijk want anders willen ze daarna niet meer
dekken. Bijvoorbeeld een hengst die een trauma of slechte ervaring heeft gehad zal de
volgende keer niet meer willen dekken en dat is moeilijk om nog terug te draaien.
Voorbereiding:
Penis wassen altijd van top naar preputium (dus van proper naar vuil, zodat je geen vuil
per ongeluk in de penistop duwt), zorgen dat top proper is.
Handschoenen wisselen tussen hengsten en Plastiek over fantoom doen. -> vermijden
overdracht ziekten.
Beoordeling libido en dek gedrag -> pas als de hengst een erectie heeft mag hij springen.
Selectie kunstvagina:
Open ended = modified colorado dwz glans penis komt uit kunstvagina. Deze wordt hier
gebruikt.
Probeer deze aan te passen aan de voorkeur van de hengst.
Veiligheid! Stalen tippen, helm dragen
, Techniek:
Basis van de penis vastnemen en in kunstvagina schuiven wanneer de hengst op het
fantoom springt, glans penis komt eruit in de plastiek, waar een flesje aan hangt. De
hengst gaat ongeveer 10 keer stoten en dan moet je het water uit de kunstvagina laten
als hengst gedaan heeft (druk aflaten).
Doe dit alles heel rustig, als de hengst een slechte ervaring heeft/ er loopt iets fout ga je
dat zien in de volgende keer dat hij dekt, niet overhaasten, zorgen dat hij geen pijn heeft,
altijd rustig.
Een staande sperma afname waarbij de hengst niet moet springen: bv bij orthopedische
aandoeningen en hij kan niet springen.
Chemische ejaculatie: doen we niet vaak, enkel als hengst een probleem heeft met
ejaculatie (bv musculoskeletaal of neurologisch probleem). imipramine is anti
depressivum bij de mens maar heeft anti cholinerge werking en xylazine. Om ejaculatie
op te wekken
Beoordeling:
Filter uit het flesje halen (gel eruit halen) en dan meteen in warme, donkere kast zetten
(incubator) op lichaamstemperatuur, want sperma is zeer gevoelig aan
temperatuurschommelingen en licht. Dan ga je vanuit flesje overgieten in een
maatcilinder, zorgen dat het niet te lang in de koude staat want dit heeft invloed op
kwaliteit. Beoordeling van onverdund sperma op lichaamstemperatuur.
Tijd van collectie/ duur: hoe langer het duurt hoe meer seminaal plasma (dus hoe hoger
het volume), maar minder concentratie sperma en minder beweeglijk sperma.
Volume tussen 30 en 100ml, er zijn sommige hengsten dat iets minder geven ca 20ml.
Macroscopische evaluatie:
- Altijd gel vrij sperma bekijken
- Consistentie moet mooi crèmekleurig zijn, niet te geel, geen etter, geen bloed bij.
- pH moet 7,2-7,7 zodat er niks abnormaal bijgemengd is,
De hengst: sperma afname + klinische presentatie
Algemeen:
Een hengst is pas sexueel matuur vanaf 4-5 jaar, er zijn vaak hengsten die al op keuring
komen op 2-3 jaar en als dan sperma kwaliteit niet top is kan het zijn da je gewoon nog
een jaartje moet wachten.
Testiculaire afdaling: kan op wat later dan 2w na de geboorte, maar het meeste moet al
ingedaald zijn. Kan ook al van 30d voor geboorte zijn ingedaald.
Hengsten hebben alle accessoire geslachtsklieren.
De totale spermatogenese duurt ongeveer 60 dagen (57d). Productie van sperma in
testikel, transit doorheen epididymis (9-14d) en blijven opgestapeld in de staart ervan.
Wanneer hengst koorts heeft, medicatie neemt of er trauma thv testikel is ,dus wanneer
er stijging is van temperatuur in de testis, dan beïnvloedt dat de sperma productie en
dan duurt het 60 dagen vooraleer je terug goede sperma productie hebt.
Testikel moet aanvoelen als hardgekookt eitje.
Na cauda of staart gaat het sperma voorbij geslachtsklieren zo ejaculatie, voornaamste
rol klieren = seminaal plasma produceren (dus het plasma waarin het sperma zit, soort
bescherm en voedingslaagje).
Anamnese
Basis parameters: algemene indruk, leeftijd, BCS, ziekte, toegediende medicatie,
orthopedische problemen (dekken en opspringen is belastend voor de rug), …
- Is hij voorbije 60dagen ziekte/ koorts doorgemaakt? -> dan kan je stilliggende
spermacellen hebben
- Is er al eerder sperma afgenomen of is het de eerste keer -> 1e x weet je nog niet
de werkelijke kwaliteit van het sperma, er is pas stabilisatie van de kwaliteit na 3-
4 afnames
- Heeft die al dracht resultaten
- Hoe was de vorige afname verlopen
- Testen? Bv voor CEM? -> bijna in alle landen verplicht
Management:
- Happy horse = happy semen -> happy paard meer kans op goed sperma
, - Goede voeding? Dier dat er niet goed uit ziet (bv cachectisch) gaat mindere
sperma kwaliteit hebben.
- Tandcontrole: pijn en lage BCS door minder opname / vertering -> kan invloed
hebben op sperma kwaliteit
- Hoef gezondheid -> pijn
Gynaecologisch onderzoek:
- Palpatie testikels!!
- Zijn er al eerdere afnames geweest?
- Hoe zijn voorgaande afnames verlopen?
- Afwijkingen
- Doel van fokdier (verse sperma, invriezen sperma, internationaal sperma
verhandelen)
Fiche:
Daily sperm output: wat is de kwaliteit vh sperma voor die hengst op dagelijkse basis
(kan je enkel weten als hij al eerder heeft gedekt).
Na een ‘lange’ periode van niet dekken, bv winter ook wel 3-4 keer dekken voor kwaliteit
gestabiliseerd is, dat is de ‘flushing’ periode -> slechte spermacellen eerst eruit en dat je
enkel de nieuwe hebt
Sperma afname: testen
- Vers sperma nationaal: CEM
- Diepvries sperma nationaal: CEM en EIA
- Vers / diepvries internationaal: quarantaine, CEM, EIA,EVA + extra afhankelijk van
importland.
CEM = contagieuze equine metritis
PCR of cultuur (afhankelijk internationaal of niet)
Pathogeen = Taylorella equigenitalis, venerische ziekte, hengst kan het
overdragen naar merrie + stand merrie moet ook getest worden indien gebruikt
want die kan in contact komen met hengst
Testen nationaal (dus enkel BE)
Voor CEM stalen thv penis
Infectieuze anemie: bloedtest
Is heel belangrijk dat je de testen hebt want anders mag je niet verhandelen.
,Methode sperma afname
Sommige hengsten dekken enkel op de merrie, eens ze dat gewoon zijn is het heel
moeilijk om ze te leren springen op een fantoom, dus als het 1e x is dat ze dekken, dan
altijd direct leren op fantoom springen, met soms een stand merrie ernaast zodat ze
eens kunnen ruiken.
Stand merrie moet rustig zijn, eventueel een hengstige merrie, of een merrie die een
ovariectomie heeft gehad-> merrie kan continue hengstig lijken door progesteron
invloed bijnier.
Kunstvagina:
Druk en temperatuur afhankelijk van de hengst -> uitzoeken welke druk het beste werkt
en in fiche zetten, zodat je dat weet voor volgende keren.
Temp hoger dan lichaamstemp om voldoende stimulatie van de penis te hebben, maar
sperma mag daar wel niet te lang in blijven anders gaat het kapot.
Management rond afname is zeer belangrijk want anders willen ze daarna niet meer
dekken. Bijvoorbeeld een hengst die een trauma of slechte ervaring heeft gehad zal de
volgende keer niet meer willen dekken en dat is moeilijk om nog terug te draaien.
Voorbereiding:
Penis wassen altijd van top naar preputium (dus van proper naar vuil, zodat je geen vuil
per ongeluk in de penistop duwt), zorgen dat top proper is.
Handschoenen wisselen tussen hengsten en Plastiek over fantoom doen. -> vermijden
overdracht ziekten.
Beoordeling libido en dek gedrag -> pas als de hengst een erectie heeft mag hij springen.
Selectie kunstvagina:
Open ended = modified colorado dwz glans penis komt uit kunstvagina. Deze wordt hier
gebruikt.
Probeer deze aan te passen aan de voorkeur van de hengst.
Veiligheid! Stalen tippen, helm dragen
, Techniek:
Basis van de penis vastnemen en in kunstvagina schuiven wanneer de hengst op het
fantoom springt, glans penis komt eruit in de plastiek, waar een flesje aan hangt. De
hengst gaat ongeveer 10 keer stoten en dan moet je het water uit de kunstvagina laten
als hengst gedaan heeft (druk aflaten).
Doe dit alles heel rustig, als de hengst een slechte ervaring heeft/ er loopt iets fout ga je
dat zien in de volgende keer dat hij dekt, niet overhaasten, zorgen dat hij geen pijn heeft,
altijd rustig.
Een staande sperma afname waarbij de hengst niet moet springen: bv bij orthopedische
aandoeningen en hij kan niet springen.
Chemische ejaculatie: doen we niet vaak, enkel als hengst een probleem heeft met
ejaculatie (bv musculoskeletaal of neurologisch probleem). imipramine is anti
depressivum bij de mens maar heeft anti cholinerge werking en xylazine. Om ejaculatie
op te wekken
Beoordeling:
Filter uit het flesje halen (gel eruit halen) en dan meteen in warme, donkere kast zetten
(incubator) op lichaamstemperatuur, want sperma is zeer gevoelig aan
temperatuurschommelingen en licht. Dan ga je vanuit flesje overgieten in een
maatcilinder, zorgen dat het niet te lang in de koude staat want dit heeft invloed op
kwaliteit. Beoordeling van onverdund sperma op lichaamstemperatuur.
Tijd van collectie/ duur: hoe langer het duurt hoe meer seminaal plasma (dus hoe hoger
het volume), maar minder concentratie sperma en minder beweeglijk sperma.
Volume tussen 30 en 100ml, er zijn sommige hengsten dat iets minder geven ca 20ml.
Macroscopische evaluatie:
- Altijd gel vrij sperma bekijken
- Consistentie moet mooi crèmekleurig zijn, niet te geel, geen etter, geen bloed bij.
- pH moet 7,2-7,7 zodat er niks abnormaal bijgemengd is,
