Sociale grondrechten
Consument recht op: vrije keuze van voeding, meerdere maaltijden per dag, betaalbare
voeding, lekkere voeding, gezonde voeding, aangepaste voeding, betaalbare diëtist…
De link tussen voedsel en sociaal werk: maatwerkbedrijf, voedselbank, sociale kruidenier,
Oxfam, velt, enchanté, rikolto…
Link met sociaal werk: gezondheidspreventie, persoonlijke ontwikkeling vrijetijdsbesteding,
verbinding, opleiding-aangepaste tewerkstelling…
Inleiding sociale grondrechten:
1831-ontstaan grondwet België onafhankelijk nationaal congres à zeer liberale en
vooruitstrevende grondwet (England en Israël heeft dat niet)
Belgische grondwet is een geschreven grondwet bevat meer dan 200 artikelen (niet elk land
heeft dit)
Grondwetà fundamentele wet: de grondwettelijke norm komt voor de wet en het decreet in
de hiërarchie van de normen
De grondwet wijzigen kan niet zomaar
Inhoud van grondwet: 1. Staatstructuur (indeling en samenstelling van federale België, 2.
Bevoegdheden tussen de onderscheiden gezag niveaus en taken van gezagsorganen à
scheiding der machten 3. Fundamentele rechten en vrijheden van burger
België: rechtstaat, een democratische staat, een parlementaire monarchie, een federale
staat en een sociale staat
Sociale grondrechten zijn sinds 1994 opgenomen in Belgische grondwet
Artikel 23 ieder heeft recht om een menswaardig leven te leiden. (Wat is menswaardig
leven)
Artikel 24 vrijheid van en het recht op onderwijs
Stellingen bekijken. Vakantiearmoede vaak bij eenoudergezinnen meestal alleenstaande
moedersàorganisaties die helpen vb pirlewiet(voor mensen die dagelijks te kampen hebben
met armoede eb daarbij horende uitsluiting is vakantie immers niet vanzelfsprekend) .
Stelling 1: Ik vind dat de vrijheid van keuze om zich te laten vaccineren deel uitmaakt van
een menswaardig bestaan.
Stelling 2: vind dat de vrijheid van keuze voor de aanschaf van een pick-uptruck deel
uitmaakt van een menswaardig bestaan.
,Stelling 3: Ik vind dat een betaalbare vakantie deel uitmaakt van een menswaardig bestaan.
Stelling 4: Ik vind dat betaalbare toegang tot het internet deel uitmaakt van een
menswaardig bestaan.
Stelling 5: Ik vind dat de vrijheid van keuze te mogen trouwen met iemand van hetzelfde
gender/geslacht, deel uitmaakt van een menswaardig bestaan.
Stelling 1,2en 5 hebben betrekking op klassieke grondrechten stelling 3 en 4 betrekking op
sociale grondrechten
Hoe begrip menswaardig bestaan (een humane behandeling) concreet inhoud geven.
België enorme overbevolking van de gevangenis à onmenselijke omstandigheden, België al
veroordeeld door Europa
Mensen zonder wettige papieren rechten? Ja op dringend medische zorg, recht op
bankkaart. Zelf als je het grondgebied moet verlaten heb je nog steeds rechten – taak van
overheid om rechten te verlenen
Inspiratie voor humane behandelingen in het verleden: de Thora, De Bijbel, de Koran
De 7 werken van barmhartigheid à het hongerige eten geven, de dorstige drinken geven, de
naakte kleden…
Kenmerken menswaardig bestaan: (sociaal rechtvaardig = opgenomen in de wet)
Mensenrechten: Dat je eigenlijk nadenkt waar mensen sowieso recht zouden moeten
hebben en wat je dus sociaal rechtvaardig vindt, link menswaardig- sociaal rechtvaardig
Dat je vanuit verschillende invalshoeken kan benaderen > ethisch, religie, economisch
(minimumloon, leefloon...), cultureel…
Dat het om een containerbegrip gaat
Dat er met andere woorden niet zoiets bestaat als een unieke juiste en dus onveranderlijke
invulling… maar dat ieder zijn eigen accenten zal leggen en dit doet vanuit zijn
referentiekader binnen de context waarin hij leeft.
Tijdsgebonden maatschappelijk aanvaarde consensus à bestaat iets zoals algemeen
aanvaard universeel fundament de zgn. rechten van de mens
Invullingen altijd vertaling zal zijn van een politieke, ideologische, keuze die op bepaald
moment in samenleving wordt gemaakt. Daardoor altijd en continue voorwerp zal blijven
uitmaken van debat, discussie, overleg… omdat het om een dynamisch begrip gaat. Het
draagt het verleden met zich mee maar ook in de toekomst zal de betekenis en invulling
veranderen.
Kortom: het begrip ‘menswaardig bestaan’
Is de uitdrukking van een tijdsgebonden maatschappelijk aanvaard consensus en het ziet
bij ons zijn vertaling in de (klassieke) grondrechten en sociale grondrechten, opgenomen
in de grondwet, …
,… waarvan de inhoud niet los kan worden gezien van de algemene rechten van de mens
en van de omschrijving en kenmerken van onze samenlevingsvorm, m.n. de (Westerse
sociale) welvaarts- of verzorgingsstaat
… waarbij de koppeling met de definitie en de betekenis van sociaal werk en het métier
van de sociaal werker onontbeerlijk is om het belang van dit opleidingsonderdeel ‘sociale
grondrechten verkennen’ te kunnen begrijpen.
3 vragen: 1wat is het verschil tussen (klassieke) grondrechten en sociale grondrechten 2.
Wat link tussen verhaal sociale grondrechten en ons samenlevingsmodel: de sociale
verzorgings-of welvaartsstaat. 3. Wat is de link tussen het verhaal van sociale grondrechten
en globale definitie van sociaal werk
Generaties van mensenrechten
1ste generatie: klassieke grondrechten rond 19de eeuw in westen veel nieuwe landen
ontstaan – kiezen voor nieuwe staatsvorm de democratie- de soevereiniteit ligt bij het volkà
nooit nog alleenheerschappij noch willekeurig optreden door overheid. Door rechten en
vrijheden vast te leggen in grondwet wilde men nieuwe prille democratische recht structuren
verankeren in samenlevingà de burger en de politieke rechten en vrijheden- burgerrechten
en vrijheden zijn rechten die burger op verschillende vlakken beschermen tegen
onrechtmatig en ongeoorloofd optreden van overheid tegen willekeurige
overheidsinmenging, behandeling door overheid
Politieke rechten en vrijheden of participatierechten zijn rechten en vrijheden bedoeld om
burger te laten deelnemen aan staatsgezag of met andere woorden om deel te nemen aan
het bestuur van de samenleving, om aan politiek te doen à je kunt meedoen: jeugdraad,
betogingen, recht op staken (niet absoluut), recht op vrije en geheime verkiezingen, recht op
mening …
Je hebt rechten en vrijhedenà maar er zijn ook beperkingen vb je mag holocaust niet
ontkennen, niet aanzetten tot haat en discriminatie, persvrijheid (beperkt)
Burgerlijke en politieke rechten en vrijheden zijn passieve rechten à de overheid minder of
juist moet nalaten om niet in te grijpen à onthoudingsplicht van overheid- werking rechtsstaat
beschermt burger daarin, scheiding van machten, veel (deel)wetgevingen geven
concretisering aan burgerlijke ne politieke rechten
Rechten zijn fundamenteel maar ze kunnen worden beperkt als legitiem doel zoals:
bescherming van nationale veiligheid, openbare orde en veiligheid, preventie van strafbare
feiten, bescherming van rechten en vrijheden van anderen- een beperking moet
proportioneel zijn en in overeenstemming met de wet.
2de generatie: sociale grondrechten (economische, sociale en culturele rechten- nadruk op
sociale rechtvaardigheid) ze doen duidelijk appel op overheid om sociale rechtvaardigheid
waar te maken dit breng positieve handelingsplicht
Actieve rechten: actieve staatsinterventie voor eenieder het recht op betere
leefomstandigheden op een menswaardig leven mogelijk makenà economische, sociale en
culturele rechten
, 3de generatie: collectieve of solidariteitsrechten = groene rechten, proberen het kader van
individuele rechten te overstijgen en zich concreter op collectieve concepten zoals
gemeenschap. Deze rechten werden in jaren 1970 uitgevaardigd
Vb: recht op beheer van eigen grondstoffen in context van dekolonisatiegolf die zicht destijds
vertolkte
3de generatie mensenrechten zijn omstreden en kunnen botsen met eerste en tweede
generaties à 1 en 2 kunnen ook botsen
Vb hiervan Amerikaanse ambassadeur over besnijdingszaak van België, België kan daar
niks aan doen door scheiding der machten.
De sociale grondrechten zijn sinds 1994 opgenomen in Belgische grondweet Art 23 ieder
heeft het recht een menswaardig leven te leiden, Art 24 onderwijs
Sociale grondrechten: arbeid, wonen, sociale bijstand, bescherming van gezondheid, sociale
zekerheid, onderwijs, juridische bijstand, gezond leefmilieu, culturele en maatschappelijke
ontplooiing
Diverse wetgevers moten deze rechten WAARBORGEN (niet zelfde als realiseren(examen))
binnen hun bevoegdheden burger heeft PLICHT tot medewerking in het verkrijgen van
sociale grondrechtenà rechten plichtenverhaal. Sociale grondrechten kunnen niet zomaar
voor rechter worden afgedwongen ze kunnen situationeel met elkaar in conflict staan ( je
kan niet zeggen dit recht werd geschonden maar wel hallo ik denk dat er iets niet goed is
gebeurd)
Sociale grondrechten kunnen in conflict staan à bv je hebt in bepaalde staten lage
imussiezone vr milieu en volksgezondheid ze willen zone krimpen maar dokters hebben
brieven gestuurd van aub verkrimp niet maar verbreedà conflict hierbij: zou beter zijn voor
mensen die daarin wonen (meestal ook armeren) maar het zijn die mensen die geen nieuwe
wagen kunnen betalen en die ook vaak in ploegen werken en geen bus kunnen nemen à in
conflict met elkaar
Standstilverplichting: bevoegde wetgever kan niet zomaar de wetgeving die bestaande
beschermingsniveau biedt verminderen zonder daartoe redenen van algemeen belang
bestaanà bestaande rechten dienen behouden te blijven of waarbij er geen verdere
restricties of voorwaarden aan een bepaald recht kunnen worden opgelegd à Art 23
Slide 93 en 92 en 94 slide 94 lezen en antwoord op kunnen geven (standstil principe opheft
dat scheiding der machten inzakt)
Deel 2: sociale grondrechten kennen voor examen!
Sociale zekerheid, sociale bijstand en sociale beschermingà belangrijk voor sociale
grondrechten en voor samenleving
Sociale zekerheid: geheel van voorzieningen om financiële autonomie van burgers te
waarborgen. Ze garanderende de sociale bescherming van onze burgers wanneer zij met
sociale risico’s worden geconfronteerd. à Eerste vangnet
Vervult 2 functies: 1. Bij verlies van inkomsten uit arbeid wordt een vervangingsinkomen
betaald, 2. Bij bepaalde “sociale lasten” is er een aanvulling om inkomen of is er een
terugbetaling van (deel) kosten
Consument recht op: vrije keuze van voeding, meerdere maaltijden per dag, betaalbare
voeding, lekkere voeding, gezonde voeding, aangepaste voeding, betaalbare diëtist…
De link tussen voedsel en sociaal werk: maatwerkbedrijf, voedselbank, sociale kruidenier,
Oxfam, velt, enchanté, rikolto…
Link met sociaal werk: gezondheidspreventie, persoonlijke ontwikkeling vrijetijdsbesteding,
verbinding, opleiding-aangepaste tewerkstelling…
Inleiding sociale grondrechten:
1831-ontstaan grondwet België onafhankelijk nationaal congres à zeer liberale en
vooruitstrevende grondwet (England en Israël heeft dat niet)
Belgische grondwet is een geschreven grondwet bevat meer dan 200 artikelen (niet elk land
heeft dit)
Grondwetà fundamentele wet: de grondwettelijke norm komt voor de wet en het decreet in
de hiërarchie van de normen
De grondwet wijzigen kan niet zomaar
Inhoud van grondwet: 1. Staatstructuur (indeling en samenstelling van federale België, 2.
Bevoegdheden tussen de onderscheiden gezag niveaus en taken van gezagsorganen à
scheiding der machten 3. Fundamentele rechten en vrijheden van burger
België: rechtstaat, een democratische staat, een parlementaire monarchie, een federale
staat en een sociale staat
Sociale grondrechten zijn sinds 1994 opgenomen in Belgische grondwet
Artikel 23 ieder heeft recht om een menswaardig leven te leiden. (Wat is menswaardig
leven)
Artikel 24 vrijheid van en het recht op onderwijs
Stellingen bekijken. Vakantiearmoede vaak bij eenoudergezinnen meestal alleenstaande
moedersàorganisaties die helpen vb pirlewiet(voor mensen die dagelijks te kampen hebben
met armoede eb daarbij horende uitsluiting is vakantie immers niet vanzelfsprekend) .
Stelling 1: Ik vind dat de vrijheid van keuze om zich te laten vaccineren deel uitmaakt van
een menswaardig bestaan.
Stelling 2: vind dat de vrijheid van keuze voor de aanschaf van een pick-uptruck deel
uitmaakt van een menswaardig bestaan.
,Stelling 3: Ik vind dat een betaalbare vakantie deel uitmaakt van een menswaardig bestaan.
Stelling 4: Ik vind dat betaalbare toegang tot het internet deel uitmaakt van een
menswaardig bestaan.
Stelling 5: Ik vind dat de vrijheid van keuze te mogen trouwen met iemand van hetzelfde
gender/geslacht, deel uitmaakt van een menswaardig bestaan.
Stelling 1,2en 5 hebben betrekking op klassieke grondrechten stelling 3 en 4 betrekking op
sociale grondrechten
Hoe begrip menswaardig bestaan (een humane behandeling) concreet inhoud geven.
België enorme overbevolking van de gevangenis à onmenselijke omstandigheden, België al
veroordeeld door Europa
Mensen zonder wettige papieren rechten? Ja op dringend medische zorg, recht op
bankkaart. Zelf als je het grondgebied moet verlaten heb je nog steeds rechten – taak van
overheid om rechten te verlenen
Inspiratie voor humane behandelingen in het verleden: de Thora, De Bijbel, de Koran
De 7 werken van barmhartigheid à het hongerige eten geven, de dorstige drinken geven, de
naakte kleden…
Kenmerken menswaardig bestaan: (sociaal rechtvaardig = opgenomen in de wet)
Mensenrechten: Dat je eigenlijk nadenkt waar mensen sowieso recht zouden moeten
hebben en wat je dus sociaal rechtvaardig vindt, link menswaardig- sociaal rechtvaardig
Dat je vanuit verschillende invalshoeken kan benaderen > ethisch, religie, economisch
(minimumloon, leefloon...), cultureel…
Dat het om een containerbegrip gaat
Dat er met andere woorden niet zoiets bestaat als een unieke juiste en dus onveranderlijke
invulling… maar dat ieder zijn eigen accenten zal leggen en dit doet vanuit zijn
referentiekader binnen de context waarin hij leeft.
Tijdsgebonden maatschappelijk aanvaarde consensus à bestaat iets zoals algemeen
aanvaard universeel fundament de zgn. rechten van de mens
Invullingen altijd vertaling zal zijn van een politieke, ideologische, keuze die op bepaald
moment in samenleving wordt gemaakt. Daardoor altijd en continue voorwerp zal blijven
uitmaken van debat, discussie, overleg… omdat het om een dynamisch begrip gaat. Het
draagt het verleden met zich mee maar ook in de toekomst zal de betekenis en invulling
veranderen.
Kortom: het begrip ‘menswaardig bestaan’
Is de uitdrukking van een tijdsgebonden maatschappelijk aanvaard consensus en het ziet
bij ons zijn vertaling in de (klassieke) grondrechten en sociale grondrechten, opgenomen
in de grondwet, …
,… waarvan de inhoud niet los kan worden gezien van de algemene rechten van de mens
en van de omschrijving en kenmerken van onze samenlevingsvorm, m.n. de (Westerse
sociale) welvaarts- of verzorgingsstaat
… waarbij de koppeling met de definitie en de betekenis van sociaal werk en het métier
van de sociaal werker onontbeerlijk is om het belang van dit opleidingsonderdeel ‘sociale
grondrechten verkennen’ te kunnen begrijpen.
3 vragen: 1wat is het verschil tussen (klassieke) grondrechten en sociale grondrechten 2.
Wat link tussen verhaal sociale grondrechten en ons samenlevingsmodel: de sociale
verzorgings-of welvaartsstaat. 3. Wat is de link tussen het verhaal van sociale grondrechten
en globale definitie van sociaal werk
Generaties van mensenrechten
1ste generatie: klassieke grondrechten rond 19de eeuw in westen veel nieuwe landen
ontstaan – kiezen voor nieuwe staatsvorm de democratie- de soevereiniteit ligt bij het volkà
nooit nog alleenheerschappij noch willekeurig optreden door overheid. Door rechten en
vrijheden vast te leggen in grondwet wilde men nieuwe prille democratische recht structuren
verankeren in samenlevingà de burger en de politieke rechten en vrijheden- burgerrechten
en vrijheden zijn rechten die burger op verschillende vlakken beschermen tegen
onrechtmatig en ongeoorloofd optreden van overheid tegen willekeurige
overheidsinmenging, behandeling door overheid
Politieke rechten en vrijheden of participatierechten zijn rechten en vrijheden bedoeld om
burger te laten deelnemen aan staatsgezag of met andere woorden om deel te nemen aan
het bestuur van de samenleving, om aan politiek te doen à je kunt meedoen: jeugdraad,
betogingen, recht op staken (niet absoluut), recht op vrije en geheime verkiezingen, recht op
mening …
Je hebt rechten en vrijhedenà maar er zijn ook beperkingen vb je mag holocaust niet
ontkennen, niet aanzetten tot haat en discriminatie, persvrijheid (beperkt)
Burgerlijke en politieke rechten en vrijheden zijn passieve rechten à de overheid minder of
juist moet nalaten om niet in te grijpen à onthoudingsplicht van overheid- werking rechtsstaat
beschermt burger daarin, scheiding van machten, veel (deel)wetgevingen geven
concretisering aan burgerlijke ne politieke rechten
Rechten zijn fundamenteel maar ze kunnen worden beperkt als legitiem doel zoals:
bescherming van nationale veiligheid, openbare orde en veiligheid, preventie van strafbare
feiten, bescherming van rechten en vrijheden van anderen- een beperking moet
proportioneel zijn en in overeenstemming met de wet.
2de generatie: sociale grondrechten (economische, sociale en culturele rechten- nadruk op
sociale rechtvaardigheid) ze doen duidelijk appel op overheid om sociale rechtvaardigheid
waar te maken dit breng positieve handelingsplicht
Actieve rechten: actieve staatsinterventie voor eenieder het recht op betere
leefomstandigheden op een menswaardig leven mogelijk makenà economische, sociale en
culturele rechten
, 3de generatie: collectieve of solidariteitsrechten = groene rechten, proberen het kader van
individuele rechten te overstijgen en zich concreter op collectieve concepten zoals
gemeenschap. Deze rechten werden in jaren 1970 uitgevaardigd
Vb: recht op beheer van eigen grondstoffen in context van dekolonisatiegolf die zicht destijds
vertolkte
3de generatie mensenrechten zijn omstreden en kunnen botsen met eerste en tweede
generaties à 1 en 2 kunnen ook botsen
Vb hiervan Amerikaanse ambassadeur over besnijdingszaak van België, België kan daar
niks aan doen door scheiding der machten.
De sociale grondrechten zijn sinds 1994 opgenomen in Belgische grondweet Art 23 ieder
heeft het recht een menswaardig leven te leiden, Art 24 onderwijs
Sociale grondrechten: arbeid, wonen, sociale bijstand, bescherming van gezondheid, sociale
zekerheid, onderwijs, juridische bijstand, gezond leefmilieu, culturele en maatschappelijke
ontplooiing
Diverse wetgevers moten deze rechten WAARBORGEN (niet zelfde als realiseren(examen))
binnen hun bevoegdheden burger heeft PLICHT tot medewerking in het verkrijgen van
sociale grondrechtenà rechten plichtenverhaal. Sociale grondrechten kunnen niet zomaar
voor rechter worden afgedwongen ze kunnen situationeel met elkaar in conflict staan ( je
kan niet zeggen dit recht werd geschonden maar wel hallo ik denk dat er iets niet goed is
gebeurd)
Sociale grondrechten kunnen in conflict staan à bv je hebt in bepaalde staten lage
imussiezone vr milieu en volksgezondheid ze willen zone krimpen maar dokters hebben
brieven gestuurd van aub verkrimp niet maar verbreedà conflict hierbij: zou beter zijn voor
mensen die daarin wonen (meestal ook armeren) maar het zijn die mensen die geen nieuwe
wagen kunnen betalen en die ook vaak in ploegen werken en geen bus kunnen nemen à in
conflict met elkaar
Standstilverplichting: bevoegde wetgever kan niet zomaar de wetgeving die bestaande
beschermingsniveau biedt verminderen zonder daartoe redenen van algemeen belang
bestaanà bestaande rechten dienen behouden te blijven of waarbij er geen verdere
restricties of voorwaarden aan een bepaald recht kunnen worden opgelegd à Art 23
Slide 93 en 92 en 94 slide 94 lezen en antwoord op kunnen geven (standstil principe opheft
dat scheiding der machten inzakt)
Deel 2: sociale grondrechten kennen voor examen!
Sociale zekerheid, sociale bijstand en sociale beschermingà belangrijk voor sociale
grondrechten en voor samenleving
Sociale zekerheid: geheel van voorzieningen om financiële autonomie van burgers te
waarborgen. Ze garanderende de sociale bescherming van onze burgers wanneer zij met
sociale risico’s worden geconfronteerd. à Eerste vangnet
Vervult 2 functies: 1. Bij verlies van inkomsten uit arbeid wordt een vervangingsinkomen
betaald, 2. Bij bepaalde “sociale lasten” is er een aanvulling om inkomen of is er een
terugbetaling van (deel) kosten
