Samenvatting (GESLAAGD!) CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE PROF LORE MERGAERTS

Criminologische psychologie


DEEL 1 EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
Psychologie = verklaring voor crimineel gedrag
Neopositivistisch ingesteld
1.1. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Grondleggers:
 William Stern (Duits, 1871-1938)
o 1933: verhuist naar Verenigde Staten
o Bekend om rechtspsychologisch onderzoek:
ooggetuigenverklaringen
 Experimenten in collegezaal met studenten
 Misdrijf in scène zetten = mock crimes
 “Beschrijf de persoon die X gestolen heeft”
 Verschillende verklaringen, ookal heeft iedereen het
gezien
 Falen in geheugen
o Later: gevraagd als deskundige in de rechtbank

 Hugo Münsterberg (Duits, 1863-1916)
o Rechtspsychologie, wou de faam krijgen
o Maar fout verwijzen en gebruiken van werk Stern
o Boek: negatieve visie over juristen, en over hun psychologisch
inzicht
 Weerstand vanuit praktijk over psychologische inzichten
 Stap terug in praktijk: psychologie werkt niet verder in
de praktijk
 Psychology <-> law ipv samen te werken
o Grondlegger psychologie? Eerder Stern verdient

 Franz von Liszt (Duits,1851-1919)
o Geïntegreerde strafswetenschap
 Criminaliteit = fenomeen
 Begrijpen? Niet alleen vanuit sociologie, het recht,
psychologie, … doen. Het moet met alle perspectieven
zijn. Geïntegreerd
 Psychologie en recht en sociologie en …
o Criminologie ≠ puur empirisch, je moet kennis hebben van alles o.a.
recht

 Hans Gross (Duits, 1847-1915)
o Kriminalpsychologie: grondlegger criminologische psychologie
in Europa
o Boek: psychologie binnen het recht
 Psychologie van mensen die beslissingen moeten
nemen
 Psychologie in woorden van alle actoren in strafprocedure
 Brede toepassing
 Aandacht alle oorzaken crimineel gedrag
1

, o Leerlingen: Hilde Kaufmann en Erich Wulffen

 Gustav Aschaffenburg (Duits, 1866-1944)
o Duitse psychiater
o Psychologie van misdadigers
 Evolueert naar verklaringen wat gebeurt er in het
hoofd van misdadigers en wat zijn de oorzaken
 Rechtspsychologie --> verklaringen crimineel gedrag

Geschiedenis criminologische psychologie in Leuven:
 Louis Braffort (1886-1944)
o Oprichter Leuvense School voor Criminologie (1929)
o Eerste Voorzitter Leuvense School
o Jurist
o Psychologie krijgt volwaardige plaats in opleiding
o WO1: vervolgd omdat hij Belgen bijstond
o WO2: advies om onder te duiken, weigerde, opgepakt en
vermoord

 Etienne Degreeff (1898-1961)
o Nieuwe Voorzitter
o Geneeskunde + stage psychiatrie
o Onderzoek ontwikkelingspsychologie
 Passionele moorden: bezeten + vermoorden
 In Leuven verder uitbouwen en les over geven
o Criminogenese
 = hoe iemand tot het moment van misdrijf komt
 Uren en momenten voor het misdrijf, tijdens en
erna
 Analyse en inzicht --> kantelpunt en
doorslaggevende factor?

 René Dellaert (1906-1979)
o Nieuwe voorzitter
o Een tijdje ook co-voorzitter met Etienne
o Arts, psychiater en opvoedkundige
o Arts in gevangenis
 In contact met populatie voor onderzoek --> later in les
 Traditie van prof en klinische praktijk
o Interdisciplinair benaderen: bredere persoonlijkheid

 Steven De Batselier (1932-2007)
o Klinische psychologie
 Er zit in iedereen iets pathologisch
 Kijken naar maatschappij en benadering
 Wanneer gaat iemand over de schreef?
 Hoe mensen zich gedragen --> hoe we met de mensen
omgaan, de maatschappij rondom hem
o Eerder sociologisch
o Breder dan puur medisch en
individualistisch

 Johan Goethals (1952- …)
2

, o Integratie van verschillende visies
o Bepaling via genetica?
o Onderzoek: recidives en stopzetten van crimineel gedrag
o Onderzoek: wat met onveiligheidsgevoelens?




1.2. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste
psychologie
A:
- Beetje toerekeningsvatbaarheid bij forensische pscyhologie:
problematieken tijdens feiten gepleegd, eerlijk om ze te straffen? Ookal
was het mentaal? Behandeling nodig?
- Daders en verdachten
- Strafrechtelijke zaken
B:
- Slachtoffers
- Buiten strafrechtelijke context
(forensisch)
o Echtscheiding: psychische
toestand bij co-ouderschap
o Alcoholverslaving,
drugsverslaving, ..

C:
- Focus op groepsniveau
- Alle data = ook op groepsniveau
o Algemene populatie
o Slachtoffers
o Potentiële getuigen
- Algemene theorieën
- Typologieën

D:
- Focus op politionele autoriteiten en hun gedrag
- Waarom overtuigt van betrokkenheid naar een bepaalde verdachte?
o Minder aandacht aan andere personen
o Meer/minder druk op verhoorden

 Forensische psychologie
o = gerechtelijke psychologie
o Individueel niveau
o Focus op slachtoffers
 Vb. Impact van trauma op slachtoffer
o Alles van psychologie dat te maken heeft met recht --> ≠ in realiteit,
praktijk

 Rechtspsychologie
o Brede focus: meerdere doelgroepen zoals getuigen, politie,
advocaten, slachtoffers, daders, OM, ..
o Hoe gebeurt besluitvorming, waarneming, beslissing? Welke impact
heeft het hierop? Hoe gaan de actoren met elkaar om?
3

, o ≠ alleen beperkt tot strafrecht, forensisch en criminologisch wel
 Vb. Impact op kind tijdens echtscheidingsprocedure
 Vb. Asielprocedure
 Vb. Huurgeschillen

 Investigative psychology
o Alles te maken met daderprofilering
o Ontleent inzichten waarom mensen misdrijf plegen
o Zorgt voor extra bewijs zoeken, bepaalde mensen verhoren, …

 Police psychology
o Alles te maken met aanwervingsbeleid van politie
 Criteria?

 Correctional psychology
o Vormen van psychologie toegepast in correctionele inrichtingen
(gevangenis, psychiatrische instellingen, detentiehuizen, …)
o Recidive-inschatting + risico-inschatting
o Algemene kennis verkrijgen over waarom ze risico zouden zijn of
recidive

 Criminologische psychologie
o Pyschologie toegepast in juridische context
o Alleen focus op daders en verdachten in strafrechtelijke context


1.3. Wat is criminologische psychologie?
 Geen haarscherp afgelijnde discipline
 Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines
 Geen eenduidigheid, maar wel enkele gemene delers
o Focus op plegers (= zekerheid dat ze het feit hebben gepleegd) en
verdachten van crimineel gedrag
o Verklaringen voor het plegen van het crimineel gedrag
o Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegegaan in
strafrechtspleging

Centrale vragen:
Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
Waarom zijn er verschillen tussen mensen/periodes/landen/plaatsen/ … op vlak
van crimineel gedrag?


1.4. Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als
referentiekader voor
de criminologische psychologie
 Geen eenduidigheid
o Redenen in brandstichting, partnergeweld, … zijn altijd anders
o Je moet ze afzonderlijk bestuderen voor de samenhang met factoren
te vinden
o Kijken naar crimineel gedrag door algemene factoren en zo
specifieke elementen vinden

4