Samenvatting Criminologische Psychologie | KU Leuven | 2025-26 | geslaagd eerste zit

CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE (6 SP.)
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: EEN SCHETS VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
Psychologie als één van de mogelijke invalshoeken om crimineel gedrag te bestuderen en te verklaren

MEERDERE SUBDISCIPLINES
 Ontwikkelingspsychologie
o Gedragsveranderingen beschrijft in functie van de verschillende levensfasen van de
ontwikkeling
o Processen die deze gedragingen beïnvloeden
 Sociale psychologie
o Interactie tussen mensen, groepsprocessen, onderlinge beïnvloeding, attitudes, sociaal gedrag
en de relatie tussen individu, groep en samenleving bestudeert
 Cognitieve psychologie
o Focust op de basisprocessen die verondersteld worden een rol te spelen in de belangrijkste
psychologische functies
 Differentiële psychologie/ persoonlijkheidspsychologie
o Studie van de individuele verschillen, met inbegrip van geestes- en gedragsstoornissen

1.1 VERSCHILLENDE VORMEN VAN BINNEN DE CRIMINOLOGIE TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE

VERSCHILLENDE VORMEN PSYCHOLOGIE
 Forensische psychologie
 Rechtspsychologie
 Investigative psychology
 Police psychology
 Correctional psychology
 Criminologische psychologie

SCHEMA




Forensische psychologie:
1. Brede definitie: alle vormen va spychologie toegepast in juridische context, de toepassing van
psychologie dat gerechtelijk getint is binnen het juridisch systeem
2. Enge definitie: alles binnen de psychologie dat gerechtelijk is & uitoefening van klinische psychologie
binnen het juridisch systeem
= de toepassing van psychologische princupes en methoden op de beoordeling en behandleing van
personen die betrokken zijn bij strafbare feiten
o Klinische psychologie= de toepassing van psychologische inzichten in een klinische
(gezondheids)context


1

,  Indiviueel niveau
 Core business
o wat is de kans dat die persoon dat opnieuw gaat doen, risicotaxatie
o vaak gebruikt bij straftoemeting: welke straf is meest geschikt, is die persoon
toerekeningsvatbaar

Rechtspsychologie:
Toepassing van de psychologie dat zich vooral richt op: het optreden van actoren in het strafrecht of burgerlijke
zaken, zoals besluitvorming en kwaliteit van bewijsvergaring. En:
1. Psychologische theorieën
2. Methoden
3. Problemen op het gebied van rechtspraak
 Justitiële autoriteiten
 Advocatuur
 Getuigen

Investigative psychology:
Toepassing van de psychologie op het onderzoek van: inzetten van inzichten voor de opsporing van midsrijven
en daders (zoals daderprofilering)
1. Misdaad
2. De profilering= geautomatiseerde verwerking van (persoons)gegevens met als doel een inidvidu te
evalueren, te classificeren of een beslissing over die persoon te nemen
 Daderprofilering: wat voor type dader zit er achter een bepaald misdrijf
 Profielanalyse: profiel maken van dader om daarom in te spelen bij verhoor
3. De daders

Police psychology:
Toepassing van psychologie op: inzichten gebruikt bij de selectie van politiemensen
1. De training vd politie
2. De selectie vd politie

Correctional psychology:
Toepassing van de psychologie in: correctionelke setting, zoals het gevangeniswezen, in berechtingsfase
1. De rehalibitatie van daders (gevangeniswezen)

Criminologisch psychologie:
 Bestudeert delinquent gedrag
 Opzoek naar de verklaring ervan op geaggregeerd niveau
 Delinquenten verschillen van niet-delinquenten op de spanningsbehoeften
 Verschillende stromingen
o Op zoek naar processen en verschillen die op alle delinquenten van teoapssing zijn
o Naar processen en verschillen die betrekking hebben op specifieke subgroepen van
delinquenten
 Deel van dit onderzoeksveld betreft verder de band tussen delinquentie en geestesstoornissen
Toepassing van psychologie als: wetenschaps om de oorzaken van CT te begrijpen
1. Een academische discipline voor het begrijpen van de oorzaken van crimineel gedrag
2. Focus op daders en verdachten, NIET op slachtoffers
a. gemeenschappelijke deler, focussen allemaal op dat
 Daders en verdachten
o daders= bewezen dat ze een feit hebben gepleegd
o verdachten= moet nog bewezen worden
 strafrechtelijke zaken

b. criminologische psychologie valt hier buiten
 slachtoffers
 buiten strafrechtelijke context
o bv. In schadeclaims
o bv. Bestuursrecht


2

,c. forensische psychologie valt hier buiten
 groepsniveau
o vergelijken kenmerken daders met een groep niet-plegers
o bv. Alle brandstichters in België

d. gemeenschappelijke deler van police psychology en rechtspsychologie
 politionele autoriteiten
o wat maakt een goede politieambtenaar?, ....
o gaat niet over wat zijn goede verhoortechnieken, ...

1.2 WAT IS CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE?
 Grondleggers zijn op dezelfde manier begonnen
 Geen haarscherp afgelijnde discipline
 Raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines
 Geen eenduidigheid, maar enkel gemene delers
o Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
 Onderscheid plegers en verdachten
o Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
o Hoe met plegers en verdachten moeten worden omgegaan in strafrechtspleging
 Pleger: zekerheid dat hij/ zij het gedaan heeft
 Verdachte: mogelijke pleger

BELANGRIJKSTE BENADERINGEN BINNEN DE CRIMINOLOGIE
 Klassieke benadering
o Dader beschouwd als een relationeel handelende persoon, basis van een kosten-batenanalyse
en uit vrije wil tot criminaliteit komt
o NIET de vraag naar het waarom van de criminaliteit staat centraal, MAAR wijze waarop de
samenleving de delinquent dient aan te pakken
o Mensbeeld: rationeel handelende en op eigen voordeel gerichte dader
 ‘Nieuwe richting’
o Menselijk gedrag is immers niet gebaseerd op vrije wil en verantwoordelijkheid, MAAR gestuurd
door interne en externe factoren
 De criminologische wetenschap dient deze factoren te bestuderen, op een adequate
wijze criminaliteit te kunnen aanpakken = ‘nieuwe richting’
o Wordt vanuit biologische, psychologische en sociologische invalshoeken gezocht naar
verklaringen voor criminaliteit
o Delinquent = ‘zieke’ of ‘afwijkende’
o Psychologische bijdrage wordt hier geleverd door de psychodynamische theorieën, biologisch-
psychologische theorieën, ...
 Werden bekritiseerd:
 Door critici die de mensenrechten bedreigd achten
 Door sociologisch georiënteerde criminologen die niet zozeer het gedrag zelf
dan wel de maatschappelijke reactie op dat gedrag als problematisch zagen
en gaandeweg de maatschappelijke machtsverhoudingen als de belangrijkste
factor voor criminaliteit omschreven
 Kritische benaderingen

1.3 DE ONTWIKKELING VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE

ENKELE BELANGRIJKE GRONDLEGGERS:
1. Cesare Lombroso (1835-1909)
2. Raffaele Garofalo (1851-1934)
 Echte misdadigers= mensen die gebreken hebben aan gevoelens en emoties
 Dit kan moeilijk veranderd worden en straffen moeten dus vooral gaan om schadeloosstelling
 We hebben de wetenschappelijke basis er niet voor
 Opvoeding kan helpen maar kan de echte kern niet wegnemen
3. William Stern (1871-1938)
 Rechtspsycholoog


3

,  Duitser, gevlucht naar Amerika (omdat hij Joods was) om onderzoek over geheugen verder te
zetten
o Onderzoek naar geheugen
o Grondlegger van onderzoek naat het geheugen van getuigen. Verklaringen zijn vaak
niet juist
o Mock crimes
 Psychology of testimony
o Verklaren we hetzelfde?
o Heel uiteenlopende verklaringen
o In hoeverre stroken verklaringen met de werkelijkheid
 Psychologie mee in de rechtzaal
4. Hugo Münsterberg (1863-1916)
 Claimde dat hij ‘founding father’ was van rechtspsychologie
 Kritisch voor hoe juristen besluitvorming doen in strafrechtprocedures
 Politie en justitie doen volgens hem alles verkeerd
o Moesten meer luisteren naar de psychologen
 Hij had negatieve invloed op doorwerkingen van psychologie in de praktijk
o Inzichten werden niet serieus genomen
 Psychologie <-> recht
 Hij bouwde verder op de inzichten van Stern
5. Hans Gross (1847-1915)
 Criminele psychologie
 Grondlegger van criminologische psychologie in EU (“Founding father”)
 Criminele psychologie: geen psycholoog, maar beschreef in zijn boek oorzaken van crimineel
gedrag vanuit psychologisch oogpunt
 Focust op psychologie binnen strafrechtsbedeling
o Bestudeerde hoe rechters tot hun beslissingen komen
6. Gustav Afschaffenburg (1866-1944)
 Duitse psychiater
 Grondlegger criminele psychologie
 Keek naar psychologie van daders
o Wat gebeurt er in het hoofd van daders, waarom plegen ze CT
7. Hilde Kaufmann & Erich Wulffen
 Diepgaand onderzoek naar de oorzaak van CT vanuit psychologie, onderzoek naar psychologie
van daders


DE LEUVENSE TRADITIE
1. Louis Braffort (1886-1944)
 Oprichter van de Leuvense school voor criminologie
 Jurist
 Zorgde voor integratie psychologische vakken in readers van criminologie studenten
 Overleden in oorlog
2. Etienne Degreeff (1898-1961)
 De opvolger van Braffort
o 2de voorzitter van de Leuvense school voor criminologie
 Behoorde tot het domein van de criminologie
o Was actief in het psychiater
 Deed onderzoek naar passionele moorden
 Uitvinder criminogenese
o Vandaag de dag nog altijd gebruikt
3. René Dellaert (1906-1979)
 De volgende voorzitter van de Leuvense school
 Was arts, psychiater, opvoedkundige
o Had praktijk ervaring
o Werd arts in de gevangenis
 Welke rol speelt persoonlijkheid in het verklaren van crimineel gedrag
 Pleitte sterk voor een interdisciplinaire visie op crimineel gedrag

4