Conceptenlijst geschiedenis van de psychologie
Hoofdstuk 0: Inleiding
Economisch Het economisch determinisme stelt dat veranderingen in
determinisme economische factoren of relaties de basis vormen voor evoluties
op maatschappelijk en politiek vlak
Fysiologie Een onderdeel van de biologie dat de werking en de functies van
het lichaam bestudeert
Functieleer Een onderdeel van de psychologie dat de basisfuncties van de
hersenen bestudeert (zoals aandacht, geheugen, taal, motoriek,
motivatie en bewustzijn)
Eurocentrisme Het beklemtonen van Europese en meer in het algemeen westerse
ideeën, zonder rekening te houden met de invloeden van andere
culturen
Ecologische validiteit Verwijst naar de mate waarin onderzoeksbevindingen ook gelden
voor het alledaags leven
WEIRD ‘Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic’
Hoofdstuk 1: Geschiedschrijving
Historiografie Het omvat de geschiedenis en de methodologie van
geschiedschrijving
Traditionele De geschiedenis van de psychologie wordt gebruikt als
benadering ondersteuning voor de psychologie die zich moest bewijzen als
wetenschap
Hedendaagse Een geschiedenis van de psychologie als zicht op het verleden van
benadering de discipline (inhoudelijk) en als hulpmiddel om grondig te
reflecteren over wat de psychologie is (reflectief)
Homo economicus Een mensbeeld dat de mens voorstelt als een wezen dat gericht is
op het bevredigen van zijn eigen behoeften op een zo efficiënt
mogelijke wijze
Zeitgeist = ‘Tijdsgeest’: historische context voor de situering van de
psychologie
Ortgeist = ‘Plaatsgeest’: culturele context voor de situering van de
psychologie
MINE Emoties zijn ‘Mental’, ‘INside the person’, en ‘Essentialist’
OURS Emoties zijn ‘OUtside the person’, Relational’, en ‘Situated’
Essentialistische visie Emoties hebben telkens dezelfde eigenschappen
op
emoties
1
Axana Van Bouwel, Psychologie 2026
,Linguïstisch Taal bepaald ons denken en heeft daarmee een invloed op hoe we
determinisme de werkelijkheid percipiëren
Internalisme Een internalistische beschrijving van de geschiedenis beperkt zich
tot ontwikkelingen in de loop van de tijd op vlak van onderzoek,
theorieën en ontdekkingen binnen een bepaald
wetenschapsdomein
Externalisme Een externalistische beschrijving van de geschiedenis heeft ook
aandacht voor de maatschappelijke context: het politieke klimaat
of de economische maatregelen bepalen mee de mogelijkheid van
wetenschappelijke vooruitgang en het denken
Sociaal- Gedetailleerde studie van de wetenschappelijke praktijk vanuit
constructivisme wetenschapsgeschiedenis, wetenschapsfilosofie en sociologie van
de kennis
Great men view/ ‘Visie van de grote figuren’: geschiedenis van de wetenschap
grotefigurengeschied beschreven op basis van de bijdrage van grote namen (en hierbij
enis niet enkel ‘grote mannen’)
Matteuseffect Aan ieder die heeft zal gegeven worden, aan zij die niet heeft zal
zelfs ontnomen worden van alles wat die heeft: bijdragen van
minder bekende generatiegenoten worden toegeschreven aan die
grote figuren
Matilda-effect Het feit dat prestaties van vrouwen minder worden geciteerd of
zelfs onterecht worden toegeschreven aan mannen
Whig- Visie gebaseerd op de teleologie waarbij de huidige wetenschap
geschiedschrijving als noodzakelijk correct en minstens superieur is ten opzichte van
het verleden, en ideeën die niet conform zijn worden genegeerd
Teleologie = ‘Doelmatigheidsleer’: de opvatting dat ieder verschijnsel op een
doel gericht is
Presentisme Hedendaagse ideeën en perspectieven worden op een
anachronistische wijze gebruikt in de voorstelling en interpretatie
van het verleden
Anachronisme Een inbreuk op de chronologie van toestanden of gebeurtenissen
Perspectivisme Het verleden wordt vanuit een bepaald perspectief bekeken en
altijd mee beïnvloed door hedendaagse opvattingen
Simplificatie Een gestroomlijnde versie/vereenvoudiging van de historische
werkelijkheid waarin enkel de grote lijnen worden weergegeven
Hoofdstuk 3: Renaissance (15e – 16e eeuw)
Middeleeuwen De periode voor de renaissance
Secularisering = ‘verwereldlijking’, ‘religieuze ontvoogding’: het loskomen van de
kerkelijke autoriteit en/of van een louter religieus wereldbeeld
2
Axana Van Bouwel, Psychologie 2026
, Humanisme Een filosofische en ethische opvatting die de menselijke vrijheid
en de kracht van de menselijke rede beklemtoont (term werd pas
in 19e eeuw bedacht)
Renaissance = ‘rinascita’, ‘wedergeboorte’: naam voor de ‘revival’ van de
klassieke oudheid na het ‘verval ten tijde van de middeleeuwen’
Sociale mobiliteit Een verandering in de positie op de maatschappelijke ladder
Driestandenmaatsch Door de ontwikkeling van steden in de Middeleeuwen werd de
appij driestandenmaatschappij terug opgedrongen; dit bestaat uit de
clerus, de adel en de derde stand (weinig sociale mobiliteit, positie
staat vast bij de geboorte, juridische verschillen tussen groepen)
Derde stand De derde stand bestond aanvankelijk uit vrije boeren & horigen
maar evolueerde naar burgerij & het gewone volk
Atomisme Het opsplitsen van gehelen in de kleinst mogelijke delen
Kwaliteitenfysica = ‘aristotelische fysica’: ieder object (ondermaans of
bovenmaans) heeft een natuurlijke plaats & kwaliteit, afhankelijk
van vorm en materie, er is geen plaats voor kwantificering
Ballistiek De wetenschap die de beweging van projectielen bestudeert
Schisma Een opsplitsing van een organisatie in minstens twee
verschillende kampen
Protestantse Het schisma in het westerse christendom tussen katholieken en
Refromatie protestanten
Protestantisme Een christelijke stroming die in de 16e eeuw ontstond uit protest
tegen de katholieke kerk en die de Bijbel als hoogste gezag en
een eenvoudiger geloof zonder pauselijke autoriteit benadrukt (3
principes: solo scriptura, sola fide, sola gratia)
Beeldenstorm Het vernielingen van katholieke beelden en kerkelijke kunst door
protestanten in de 16e eeuw, uit protest tegen de katholieke kerk
Contrareformatie Reactie van de katholieke kerk tegen het protestantisme waarbij
de kerk zich wil profileren ten aanzien van het protestantisme
door duidelijkheid te scheppen over de verschillende
geloofspunten die door hen worden betwist
Seculier = ‘wereldlijk’: als iets of iemand niets te maken heeft met
godsdienst of met de kerk
Etiquette Het geheel van beleefdheidsregels en omgangsnormen, waarbij
men zijn gedrag aanpast aan de situatie of de eigenheid van de
ander
Inquisitie Een rechtbank van de katholieke kerk die mensen opspoort,
ondervraagt en bestraft die er een andere mening op na houden
Predestinatieleer Een geloofsleer naar de goddelijke voorbeschikking of
uitverkiezing
Scepticisme Een denkhouding van universele twijfel, waarbij men aanneemt
dat het onmogelijk is om te komen tot betrouwbare en ware
3
Axana Van Bouwel, Psychologie 2026
Hoofdstuk 0: Inleiding
Economisch Het economisch determinisme stelt dat veranderingen in
determinisme economische factoren of relaties de basis vormen voor evoluties
op maatschappelijk en politiek vlak
Fysiologie Een onderdeel van de biologie dat de werking en de functies van
het lichaam bestudeert
Functieleer Een onderdeel van de psychologie dat de basisfuncties van de
hersenen bestudeert (zoals aandacht, geheugen, taal, motoriek,
motivatie en bewustzijn)
Eurocentrisme Het beklemtonen van Europese en meer in het algemeen westerse
ideeën, zonder rekening te houden met de invloeden van andere
culturen
Ecologische validiteit Verwijst naar de mate waarin onderzoeksbevindingen ook gelden
voor het alledaags leven
WEIRD ‘Western, Educated, Industrialized, Rich, Democratic’
Hoofdstuk 1: Geschiedschrijving
Historiografie Het omvat de geschiedenis en de methodologie van
geschiedschrijving
Traditionele De geschiedenis van de psychologie wordt gebruikt als
benadering ondersteuning voor de psychologie die zich moest bewijzen als
wetenschap
Hedendaagse Een geschiedenis van de psychologie als zicht op het verleden van
benadering de discipline (inhoudelijk) en als hulpmiddel om grondig te
reflecteren over wat de psychologie is (reflectief)
Homo economicus Een mensbeeld dat de mens voorstelt als een wezen dat gericht is
op het bevredigen van zijn eigen behoeften op een zo efficiënt
mogelijke wijze
Zeitgeist = ‘Tijdsgeest’: historische context voor de situering van de
psychologie
Ortgeist = ‘Plaatsgeest’: culturele context voor de situering van de
psychologie
MINE Emoties zijn ‘Mental’, ‘INside the person’, en ‘Essentialist’
OURS Emoties zijn ‘OUtside the person’, Relational’, en ‘Situated’
Essentialistische visie Emoties hebben telkens dezelfde eigenschappen
op
emoties
1
Axana Van Bouwel, Psychologie 2026
,Linguïstisch Taal bepaald ons denken en heeft daarmee een invloed op hoe we
determinisme de werkelijkheid percipiëren
Internalisme Een internalistische beschrijving van de geschiedenis beperkt zich
tot ontwikkelingen in de loop van de tijd op vlak van onderzoek,
theorieën en ontdekkingen binnen een bepaald
wetenschapsdomein
Externalisme Een externalistische beschrijving van de geschiedenis heeft ook
aandacht voor de maatschappelijke context: het politieke klimaat
of de economische maatregelen bepalen mee de mogelijkheid van
wetenschappelijke vooruitgang en het denken
Sociaal- Gedetailleerde studie van de wetenschappelijke praktijk vanuit
constructivisme wetenschapsgeschiedenis, wetenschapsfilosofie en sociologie van
de kennis
Great men view/ ‘Visie van de grote figuren’: geschiedenis van de wetenschap
grotefigurengeschied beschreven op basis van de bijdrage van grote namen (en hierbij
enis niet enkel ‘grote mannen’)
Matteuseffect Aan ieder die heeft zal gegeven worden, aan zij die niet heeft zal
zelfs ontnomen worden van alles wat die heeft: bijdragen van
minder bekende generatiegenoten worden toegeschreven aan die
grote figuren
Matilda-effect Het feit dat prestaties van vrouwen minder worden geciteerd of
zelfs onterecht worden toegeschreven aan mannen
Whig- Visie gebaseerd op de teleologie waarbij de huidige wetenschap
geschiedschrijving als noodzakelijk correct en minstens superieur is ten opzichte van
het verleden, en ideeën die niet conform zijn worden genegeerd
Teleologie = ‘Doelmatigheidsleer’: de opvatting dat ieder verschijnsel op een
doel gericht is
Presentisme Hedendaagse ideeën en perspectieven worden op een
anachronistische wijze gebruikt in de voorstelling en interpretatie
van het verleden
Anachronisme Een inbreuk op de chronologie van toestanden of gebeurtenissen
Perspectivisme Het verleden wordt vanuit een bepaald perspectief bekeken en
altijd mee beïnvloed door hedendaagse opvattingen
Simplificatie Een gestroomlijnde versie/vereenvoudiging van de historische
werkelijkheid waarin enkel de grote lijnen worden weergegeven
Hoofdstuk 3: Renaissance (15e – 16e eeuw)
Middeleeuwen De periode voor de renaissance
Secularisering = ‘verwereldlijking’, ‘religieuze ontvoogding’: het loskomen van de
kerkelijke autoriteit en/of van een louter religieus wereldbeeld
2
Axana Van Bouwel, Psychologie 2026
, Humanisme Een filosofische en ethische opvatting die de menselijke vrijheid
en de kracht van de menselijke rede beklemtoont (term werd pas
in 19e eeuw bedacht)
Renaissance = ‘rinascita’, ‘wedergeboorte’: naam voor de ‘revival’ van de
klassieke oudheid na het ‘verval ten tijde van de middeleeuwen’
Sociale mobiliteit Een verandering in de positie op de maatschappelijke ladder
Driestandenmaatsch Door de ontwikkeling van steden in de Middeleeuwen werd de
appij driestandenmaatschappij terug opgedrongen; dit bestaat uit de
clerus, de adel en de derde stand (weinig sociale mobiliteit, positie
staat vast bij de geboorte, juridische verschillen tussen groepen)
Derde stand De derde stand bestond aanvankelijk uit vrije boeren & horigen
maar evolueerde naar burgerij & het gewone volk
Atomisme Het opsplitsen van gehelen in de kleinst mogelijke delen
Kwaliteitenfysica = ‘aristotelische fysica’: ieder object (ondermaans of
bovenmaans) heeft een natuurlijke plaats & kwaliteit, afhankelijk
van vorm en materie, er is geen plaats voor kwantificering
Ballistiek De wetenschap die de beweging van projectielen bestudeert
Schisma Een opsplitsing van een organisatie in minstens twee
verschillende kampen
Protestantse Het schisma in het westerse christendom tussen katholieken en
Refromatie protestanten
Protestantisme Een christelijke stroming die in de 16e eeuw ontstond uit protest
tegen de katholieke kerk en die de Bijbel als hoogste gezag en
een eenvoudiger geloof zonder pauselijke autoriteit benadrukt (3
principes: solo scriptura, sola fide, sola gratia)
Beeldenstorm Het vernielingen van katholieke beelden en kerkelijke kunst door
protestanten in de 16e eeuw, uit protest tegen de katholieke kerk
Contrareformatie Reactie van de katholieke kerk tegen het protestantisme waarbij
de kerk zich wil profileren ten aanzien van het protestantisme
door duidelijkheid te scheppen over de verschillende
geloofspunten die door hen worden betwist
Seculier = ‘wereldlijk’: als iets of iemand niets te maken heeft met
godsdienst of met de kerk
Etiquette Het geheel van beleefdheidsregels en omgangsnormen, waarbij
men zijn gedrag aanpast aan de situatie of de eigenheid van de
ander
Inquisitie Een rechtbank van de katholieke kerk die mensen opspoort,
ondervraagt en bestraft die er een andere mening op na houden
Predestinatieleer Een geloofsleer naar de goddelijke voorbeschikking of
uitverkiezing
Scepticisme Een denkhouding van universele twijfel, waarbij men aanneemt
dat het onmogelijk is om te komen tot betrouwbare en ware
3
Axana Van Bouwel, Psychologie 2026
