Samenvatting Welzijn en justitie Elena Meert
2026
Welzijn en justitie:
5 studiepunten
• 80% schriftelijk examen (meerkeuze en open vragen)
• 20% presentatie beurs
,Samenvatting Welzijn en justitie Elena Meert
2026
Hoofdstuk 1: Op weg naar definiëring:
1.1. WAT IS FORENSISCH SOCIAAL WERK (FSW)?
Vraag examen: (weten welke componenten)
• Forensisch sociaal werk is een gespecialiseerde tak binnen het sociaal werk dat zich richt
op de (verplichte) ondersteuning en begeleiding van zowel daders als slachtoffers (en hun
contexten) die in aanraking zijn gekomen met het strafrecht. Forensisch sociaal werkers
opereren binnen verschillende schakels van het rechtssysteem, variërend van
straftoemeting tot strafuitvoering, en werken samen met organisaties zoals politie, het
openbaar ministerie, de rechterlijke macht, strafinrichtingen/gevangenissen,
maatschappelijke opvanginitiatieven en andere ondersteunende diensten.
• De interventies die sociaal werkers in een forensische context in het kader van welzijn en
justitie uitvoeren, worden gestuurd vanuit het mensenrechtenperspectief en zijn zowel
preventief als curatief van aard. Het doel van deze interventies is enerzijds het
ondersteunen van de belanghebbende en diens omgeving bij sociaal en psychologisch
herstel, en anderzijds het bevorderen van re-integratie in de samenleving; dit allen vanuit
een nabije en verbindende houding. Daarnaast richt men zich op het voorkomen van
recidive door de sociaal-maatschappelijke omstandigheden van de betrokkenen te
verbeteren (Carmen Leenknecht, 2025).
Componeneten:
1) Gespecialiseerde tak binnen sociaal werk
- Werken van dwang naar drang → externe motivatie naar persoonlijke motivatie
- Drang om te willen veranderen
2) Daders en slachtoffers (en hun contexten)
- Holistich en contextueel werken
- Mens niet loszien van de context
3) Strafrecht
- Signaal geven dat iest niet goed is → link met srafrecht
- Starftoemeting (vanaf het parket opgelegd) tot strafuitvoering (alle diensten die de straf uitvoeren en toezien)
4) Samen werken
- Intervinieren binnen bepaalde schakels
- Interdisciplinair werken (netwerken opbouwen)
5) Vanuit mensenrechtenperspectief
- Geen risicotaxatie → criminoloog
- Relatie aangaan
- Zien als mens zoals elke andere mens
6) Preventief en curatief werken
- Als samenleving preventief gaan werken
- Steun bieden aan mensen
,Samenvatting Welzijn en justitie Elena Meert
2026
- Sociaal en psychologisch herstel
7) Nabije en verbindende houding
- Persoon als een geheel zien → het gedrag is fout
- Belangrijk wanneer de samenleving uitsluit
1.2. WERKRELATIE, ROLLEN, KERNCOMPENTENTIES EN KWALITEITSVOL WERKEN ALS
FSW’ER?
FSW’ers moeten beschikken over;
− Breed scala aan vaardigheden, waaronder juridische expertise, kennis van complexe
sociale, psychologische en gezondheidsproblematiek
− Vermogen om te werken met mensen die vaak onder dwang of detentie staan
− Ze zijn essentieel voor het beschermen van mensenrechten en het ondersteunen van
belanghebbenden in de zwaarste omstandigheden
Zien vaak de aandacht verschuiven van individueel falen naar het beheersen van risico’s;
• Burgers worden beoordeeld op basis van ‘risicoprofielen’
• Kan leiden tot een algemeen gevoel van uitsluiting of wantrouwen
• Hier tegen verzetten!: omslag van risico denken naar relationeel werken!
o => richten op
▪ Het begrijpen van de bredere, sociale, culturele en economische context
▪ Herstellen van vertrouwen en relaties zodat mensen weer volwaardig
kunnen meedoen aan de maatschappij
▪ Wat mensen helpt om afstand te nemen van crimineel gedrag en een
ander levenspad te kiezen
1.2.1. WELKE ROLLEN MOET JE DAN OPNEMEN ALS SW’ER?
Wat is forensisch sociaal werk, gelinkt aan het olod welzijn en justitie? Welke rollen moet je
dan opnemen als SW’er?
• Informateur: informeren organisaties over situatie en context belanghebbende.
Informatie bieden (wat is probatie?)
• Bemiddelaar bij conflicten tussen mensen en gespecialiseerde organisaties (bvb.
verslavingszorg, schuldbemiddelaars, sociale huisvesting, ….).
Communicatieskils nodig → onderhandelen en kunnen bemiddelen
Verder zoeken dan basisoplossingen
• Sleutelfiguur: behoudt overzicht van veelheid aan diensten en werkt problem solved (OGW).
Verschillende organisaties bij een gezin
Oplossingsgericht bril → cordinator tussen verschillende diensten en organisaties
• Vangnet bij wachtlijsten, uitsluitingscriteria, ….. (blijvend follow-up’en)
, Samenvatting Welzijn en justitie Elena Meert
2026
• Belangenbehartiger: hangt samen met vorige waarbij SW’er structurele oplossingen
probeer te zoeken (recht op….).
Naar beleid en steden/gemeenten van de belanghebbende sturen
Over welke KERNVAARDIGHEDEN moet een SW’er in de Forensische context beschikken?=
onderzoek naar praktijkwerkers vanuit de gevangenis Sterk Sociaal Werk
• Nabijheid en laagdrempelig werken: praktijkwerkers benadrukken het belang van een
vertrouwensrelatie met gedetineerden, waarbij de mens centraal staat en niet de
gepleegde feiten. Nabijheid wordt gerealiseerd door fysiek aanwezig te zijn en proactief
contact te onderhouden.
• Politiserend werken: het waarborgen van toegang tot rechten als het collectiviseren van
maatschappelijke problemen. Praktijkwerkers signaleren structurele problemen via
overleg en beleidscoördinatoren.
• Generalistisch werken: praktijkwerkers hebben aandacht voor alle levensdomeinen van
gedetineerden en fungeren als brugfiguren tussen verschillende diensten.
• Verbindend werken: het versterken van individuen (op niveau van het individu) als het
leggen van verbindingen met maatschappelijke instituties (op niveau van de SL).
Initiatieven zoals “sociaal bezoek” en “samenwerking met externe organisaties” bevorderen
de verbinding tussen binnen en buiten de gevangenis.
• Procesmatig werken: Hulpverlening/begeleiding wordt afgestemd op de noden en
behoeften van gedetineerden (tempo van belanghebbende met zijn ups en downs,
contextueel, …..), waarbij inspraak en participatie centraal staan. Flexibiliteit is essentieel
om in te spelen op onverwachte gebeurtenissen.
De zeven kerncompetenties van een fsw’er !
1) Vasthoudendheid in de werkalliantie (werkrelatie opbouwen)
• Het opbouwen en onderhouden van een vertrouwensband met belanghebbenden die
verplicht worden tot begeleiding, ondanks weerstand of tegenwerking
• Vasthoudendheid in het nastreven en opbouwen van een effectieve werkrelatie met
cliënten die gedwongen zijn tot behandeling of begeleiding
2) Combinatie van risicobeheersing en gedragsverandering (risico-taxatie + werken aan
gedragsverandering)
• Zelfstandig en onder druk handelen om recidiverisico’s te beperken en
gedragsverandering bij belanghebbenden (en hun context) te stimuleren
2026
Welzijn en justitie:
5 studiepunten
• 80% schriftelijk examen (meerkeuze en open vragen)
• 20% presentatie beurs
,Samenvatting Welzijn en justitie Elena Meert
2026
Hoofdstuk 1: Op weg naar definiëring:
1.1. WAT IS FORENSISCH SOCIAAL WERK (FSW)?
Vraag examen: (weten welke componenten)
• Forensisch sociaal werk is een gespecialiseerde tak binnen het sociaal werk dat zich richt
op de (verplichte) ondersteuning en begeleiding van zowel daders als slachtoffers (en hun
contexten) die in aanraking zijn gekomen met het strafrecht. Forensisch sociaal werkers
opereren binnen verschillende schakels van het rechtssysteem, variërend van
straftoemeting tot strafuitvoering, en werken samen met organisaties zoals politie, het
openbaar ministerie, de rechterlijke macht, strafinrichtingen/gevangenissen,
maatschappelijke opvanginitiatieven en andere ondersteunende diensten.
• De interventies die sociaal werkers in een forensische context in het kader van welzijn en
justitie uitvoeren, worden gestuurd vanuit het mensenrechtenperspectief en zijn zowel
preventief als curatief van aard. Het doel van deze interventies is enerzijds het
ondersteunen van de belanghebbende en diens omgeving bij sociaal en psychologisch
herstel, en anderzijds het bevorderen van re-integratie in de samenleving; dit allen vanuit
een nabije en verbindende houding. Daarnaast richt men zich op het voorkomen van
recidive door de sociaal-maatschappelijke omstandigheden van de betrokkenen te
verbeteren (Carmen Leenknecht, 2025).
Componeneten:
1) Gespecialiseerde tak binnen sociaal werk
- Werken van dwang naar drang → externe motivatie naar persoonlijke motivatie
- Drang om te willen veranderen
2) Daders en slachtoffers (en hun contexten)
- Holistich en contextueel werken
- Mens niet loszien van de context
3) Strafrecht
- Signaal geven dat iest niet goed is → link met srafrecht
- Starftoemeting (vanaf het parket opgelegd) tot strafuitvoering (alle diensten die de straf uitvoeren en toezien)
4) Samen werken
- Intervinieren binnen bepaalde schakels
- Interdisciplinair werken (netwerken opbouwen)
5) Vanuit mensenrechtenperspectief
- Geen risicotaxatie → criminoloog
- Relatie aangaan
- Zien als mens zoals elke andere mens
6) Preventief en curatief werken
- Als samenleving preventief gaan werken
- Steun bieden aan mensen
,Samenvatting Welzijn en justitie Elena Meert
2026
- Sociaal en psychologisch herstel
7) Nabije en verbindende houding
- Persoon als een geheel zien → het gedrag is fout
- Belangrijk wanneer de samenleving uitsluit
1.2. WERKRELATIE, ROLLEN, KERNCOMPENTENTIES EN KWALITEITSVOL WERKEN ALS
FSW’ER?
FSW’ers moeten beschikken over;
− Breed scala aan vaardigheden, waaronder juridische expertise, kennis van complexe
sociale, psychologische en gezondheidsproblematiek
− Vermogen om te werken met mensen die vaak onder dwang of detentie staan
− Ze zijn essentieel voor het beschermen van mensenrechten en het ondersteunen van
belanghebbenden in de zwaarste omstandigheden
Zien vaak de aandacht verschuiven van individueel falen naar het beheersen van risico’s;
• Burgers worden beoordeeld op basis van ‘risicoprofielen’
• Kan leiden tot een algemeen gevoel van uitsluiting of wantrouwen
• Hier tegen verzetten!: omslag van risico denken naar relationeel werken!
o => richten op
▪ Het begrijpen van de bredere, sociale, culturele en economische context
▪ Herstellen van vertrouwen en relaties zodat mensen weer volwaardig
kunnen meedoen aan de maatschappij
▪ Wat mensen helpt om afstand te nemen van crimineel gedrag en een
ander levenspad te kiezen
1.2.1. WELKE ROLLEN MOET JE DAN OPNEMEN ALS SW’ER?
Wat is forensisch sociaal werk, gelinkt aan het olod welzijn en justitie? Welke rollen moet je
dan opnemen als SW’er?
• Informateur: informeren organisaties over situatie en context belanghebbende.
Informatie bieden (wat is probatie?)
• Bemiddelaar bij conflicten tussen mensen en gespecialiseerde organisaties (bvb.
verslavingszorg, schuldbemiddelaars, sociale huisvesting, ….).
Communicatieskils nodig → onderhandelen en kunnen bemiddelen
Verder zoeken dan basisoplossingen
• Sleutelfiguur: behoudt overzicht van veelheid aan diensten en werkt problem solved (OGW).
Verschillende organisaties bij een gezin
Oplossingsgericht bril → cordinator tussen verschillende diensten en organisaties
• Vangnet bij wachtlijsten, uitsluitingscriteria, ….. (blijvend follow-up’en)
, Samenvatting Welzijn en justitie Elena Meert
2026
• Belangenbehartiger: hangt samen met vorige waarbij SW’er structurele oplossingen
probeer te zoeken (recht op….).
Naar beleid en steden/gemeenten van de belanghebbende sturen
Over welke KERNVAARDIGHEDEN moet een SW’er in de Forensische context beschikken?=
onderzoek naar praktijkwerkers vanuit de gevangenis Sterk Sociaal Werk
• Nabijheid en laagdrempelig werken: praktijkwerkers benadrukken het belang van een
vertrouwensrelatie met gedetineerden, waarbij de mens centraal staat en niet de
gepleegde feiten. Nabijheid wordt gerealiseerd door fysiek aanwezig te zijn en proactief
contact te onderhouden.
• Politiserend werken: het waarborgen van toegang tot rechten als het collectiviseren van
maatschappelijke problemen. Praktijkwerkers signaleren structurele problemen via
overleg en beleidscoördinatoren.
• Generalistisch werken: praktijkwerkers hebben aandacht voor alle levensdomeinen van
gedetineerden en fungeren als brugfiguren tussen verschillende diensten.
• Verbindend werken: het versterken van individuen (op niveau van het individu) als het
leggen van verbindingen met maatschappelijke instituties (op niveau van de SL).
Initiatieven zoals “sociaal bezoek” en “samenwerking met externe organisaties” bevorderen
de verbinding tussen binnen en buiten de gevangenis.
• Procesmatig werken: Hulpverlening/begeleiding wordt afgestemd op de noden en
behoeften van gedetineerden (tempo van belanghebbende met zijn ups en downs,
contextueel, …..), waarbij inspraak en participatie centraal staan. Flexibiliteit is essentieel
om in te spelen op onverwachte gebeurtenissen.
De zeven kerncompetenties van een fsw’er !
1) Vasthoudendheid in de werkalliantie (werkrelatie opbouwen)
• Het opbouwen en onderhouden van een vertrouwensband met belanghebbenden die
verplicht worden tot begeleiding, ondanks weerstand of tegenwerking
• Vasthoudendheid in het nastreven en opbouwen van een effectieve werkrelatie met
cliënten die gedwongen zijn tot behandeling of begeleiding
2) Combinatie van risicobeheersing en gedragsverandering (risico-taxatie + werken aan
gedragsverandering)
• Zelfstandig en onder druk handelen om recidiverisico’s te beperken en
gedragsverandering bij belanghebbenden (en hun context) te stimuleren
