Religie, zingeving en levensbeschouwing
(RZL)
INLEIDING (lessen- en examen info) .........................................................................................2
Les 1: (10/02) ..........................................................................................................................3
Les 2: (17/02) ..........................................................................................................................9
Les 3: (24/02) ........................................................................................................................ 16
Les 4: (3/03) .......................................................................................................................... 24
Les 5: (10/03) ........................................................................................................................ 33
Les 6: (17/03) ........................................................................................................................ 39
Cultuursensitieve zorg (sv) ..................................................................................................... 46
Module 1 (observeren) ....................................................................................................... 46
1. Deel 1: observeren van migratiegeschiedenis en (super)diversiteit ........................... 46
2. Deel 2: wat is cultuursensitieve zorg? Waarom is dit belangrijk? ............................... 48
3. Deel 3: observeren van enkele ‘good practices’ vandaag .......................................... 55
Toets: ............................................................................................................................. 55
Module 2 (interpreteren)..................................................................................................... 56
1. Deel 1: levensbeschouwelijke thema’s in een superdiverse (zorg)context ................. 56
2. Deel 2: toepassingen .............................................................................................. 56
3. Deel 3: when caring hurts: een kwalitatief onderzoek naar de ervaringen van
zorgverleners met moslimpatiënten aan het levenseinde ................................................. 57
4. Deel 4: good practice ............................................................................................. 57
Toets: ............................................................................................................................. 58
Module 3 (communiceren) (discussieforum) ....................................................................... 58
1
,INLEIDING (lessen- en examen info)
Inleiding:
- 6 lessen, teksten te kennen, interactieve lessen, online module
- zelfstudie stuk online CULTUUR SENSITIEVE ZORG
- exameninfo: BYOD (kennis/toepassing/kortessay vragen)
o kennis: definities (geen namen van auteurs, zij geven auteurs), pure reproductie,
ook casussen waarop kennis toepassen (theorie uithalen, of bijgeven)
o essayvraag: persoonlijk reageren op stelling, onderbouwd met elementen
cursus, persoonlijke kritische manier (integratie en reflectie vragen)
o toepassing
o geen puntenaftrekking voor spelfouten
o minimum 6 vragen, elk deel bevragen, fair examen, alles van de onderdelen komt
erin
o modules worden in detail bevraagd, concepten etc, definities geven, concepten
linken met onderdelen in cursus, rond auteur niet de achtergronden kennen,
maar wat er wordt gezegd wel goed kennen, niet enkel globaal
o voorbeeldvraag: 3 stappenmodel van Pinto waarbij culturele spanningen stappen
om ze aan te pakken -> casus voorleggen en die stappen toepassen
o of bv verklaar cultuurfundamentalisme en relativisme en hoe ze tegenover elkaar
staan
o het gaat over de theorie van de modules die behoren tot de cursusstof, praktijk
gedeelte eis meer een manier om de theorie toe te passen op de casussen
2
,Les 1: (10/02)
religie:
- is aanwezig in samenleving
- begrafenis paus Franciscus, beelden vrijgekomen, zelenski en Trump in Sint-Pieterskerk,
eerste keer sinds bezoek met JD Vance)
o diplomatie van Vaticaan, beide samengebracht voor bruggesprek, veel moeite
voor gedaan
o religie speelt op wereldtoneel een rol
- Venezuela, inval Trump om maduro op te pakken, kardinalen hoog in rang ovv
diplomatie, geprobeerd interventies te vermijden (niet geslaagd, wel beperkt
levensverlies)
o Vaticaanse diplomatie gewaardeerd op wereldvlak: werken mee aan behouden
wereldvrede
o religie ook nog buiten Vaticaan natuurlijk, maar zeker aanwezig
o zie je ook in albums etc (eigen religie, inspiratie van over ganse wereld …)
zingeving:
- naar kijken en begrijpen welke rol religie is, opent wereldbeeld
- zinbeleving is beter woord, is ruimer, zingeving is zin geven aan je leven, beleving is ook
ontvangen van zin, ook verliezen, moeten kiezen …
- clip Jimmy Fallon:
o mensen grijpen terug naar zin leven, bij confrontaties van begin of einde van
leven, beperktheid, tijd om stil te staan bij zin van leven, tijd om na te denken
o als je je verveelt heb je tijd, val je stil, context normale leven valt weg, nu lege
momenten, tijd om na te denken
o herbekijken, herwaardering van waarmee je bezig bent, bij hem herbevestiging
van wat je tot dan toe al zinvol vond
- Victor Frankl: ‘man’s search for meaning’
o psychiater en neuroloog, joodse afkomst, 3 gevangenschappen met WOII
o boek 2 delen: 1 kampervaring, 2 obv ervaringen en reflecties (hoe mensen
omgingen met zwaar lijden en ontbering) eigen therapie: logo therapie =
betekenis en zin staan centraal
o merk: mensen die geven betekenis of zin konden geven aan wat hen overkwam in
de kampen, gingen er vlugger onder door dan zij die wel betekenis konden geven
aan hun lijden, de zoektocht naar zinvolleven is hoogste drijfveer van de mens
o zoektocht is aangeboren, mens wil leven leiden dat zinvol is, betekenis heeft
o veel dingen niet onder controle, feiten overkomen ons, opgepakt en opgesloten
ligt buiten ons
o wij hebben de opdracht om er een antwoord aan te geven, integreren in ons leven
o is eigenlijk kritiek op piramide van Maslow
Maslow piramide: eerst basale noden voldoen, en dan pas verdere
psychologische
o in kampen geen basisnoden, en toch altijd bezig met de zin met wat je overkwam
(is eig van hoogste punt piramide), dus kan niet volgens Maslow
o mooie examenvraag Frankl citaat: hoe kadert binnen overtuiging van Frankl
3
, - theologie en psychologie:
o gelijkenissen:
gaat over menselijke ervaringen en betekenisgeving
proberen vragen te beantwoorden over levensdoelen, welzijn en
persoonlijke ontwikkeling
begeleiden van mensen
onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen en
problemen
beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen begrijpen
o verschillen:
voorstelling geeft aanleiding tot andere dingen delen
andere vragenstelling, meer/minder multidimensionale beeld van
patiënten
focus: psych breder naar gedrag, verder dan puur spiriuteel
methode:
bronnen: theologie iets breder, psych empirisch bewijs
praktijk:
- zingeving bij jongeren:
o hernieuwde interesse voor geloof, via media, getuigenissen vanuit influencers etc
o komen er meer voor uit, meer openstaand
o revival van religie:
vooronderstellingen:
religie zou zijn weggeweest met secularisering, meer
individueel/privésfeer, scheiding kerk en staat, invloed is gedaald,
Vaticaan diplomatiek nog wel rol, meer religie meer ind minder in
groep beleeft
religie wint meer en meer aan populariteit, nochtans cijfers
bevestigen het NIET, DUS er is ene verschil tussen cijfers en hoe
religie zich vandaag manifesteert
o religie 10 jaar geleden minder aanwezig binnen publiek
we zien enorme zoektocht naar houvast
bevraging naar hoop scoorden best laag
religie niet meer buiten je vaststaand beantwoord, niet meer je
moet naar de kerk, niet meer alles voor jouw opgelegd, meer
vrijheid = ook meer angst en onzekerheid
leegte aan zingeving en zinbeleving
religie is niet meer vanzelfsprekend, wat niet wordt opgelegd en
vanzelfsprekend is weer interessant
religie in andere vorm:
PAS OP: religie komt terug maar niet in zelfde vorm, wordt niet op
zelfde manier gelezen/geïnterpreteerd/gevolgd
o angst naar tijd van vroeger, letterlijke interpretatie?
individuele invulling stijgt, niet dat de kerken terug proppenvol
zaten, opnieuw meer gezinnen
zoeken naar verbinding met mensen, maar ook beleving
(praktijken, gebeden, solidariteit, …)
4
(RZL)
INLEIDING (lessen- en examen info) .........................................................................................2
Les 1: (10/02) ..........................................................................................................................3
Les 2: (17/02) ..........................................................................................................................9
Les 3: (24/02) ........................................................................................................................ 16
Les 4: (3/03) .......................................................................................................................... 24
Les 5: (10/03) ........................................................................................................................ 33
Les 6: (17/03) ........................................................................................................................ 39
Cultuursensitieve zorg (sv) ..................................................................................................... 46
Module 1 (observeren) ....................................................................................................... 46
1. Deel 1: observeren van migratiegeschiedenis en (super)diversiteit ........................... 46
2. Deel 2: wat is cultuursensitieve zorg? Waarom is dit belangrijk? ............................... 48
3. Deel 3: observeren van enkele ‘good practices’ vandaag .......................................... 55
Toets: ............................................................................................................................. 55
Module 2 (interpreteren)..................................................................................................... 56
1. Deel 1: levensbeschouwelijke thema’s in een superdiverse (zorg)context ................. 56
2. Deel 2: toepassingen .............................................................................................. 56
3. Deel 3: when caring hurts: een kwalitatief onderzoek naar de ervaringen van
zorgverleners met moslimpatiënten aan het levenseinde ................................................. 57
4. Deel 4: good practice ............................................................................................. 57
Toets: ............................................................................................................................. 58
Module 3 (communiceren) (discussieforum) ....................................................................... 58
1
,INLEIDING (lessen- en examen info)
Inleiding:
- 6 lessen, teksten te kennen, interactieve lessen, online module
- zelfstudie stuk online CULTUUR SENSITIEVE ZORG
- exameninfo: BYOD (kennis/toepassing/kortessay vragen)
o kennis: definities (geen namen van auteurs, zij geven auteurs), pure reproductie,
ook casussen waarop kennis toepassen (theorie uithalen, of bijgeven)
o essayvraag: persoonlijk reageren op stelling, onderbouwd met elementen
cursus, persoonlijke kritische manier (integratie en reflectie vragen)
o toepassing
o geen puntenaftrekking voor spelfouten
o minimum 6 vragen, elk deel bevragen, fair examen, alles van de onderdelen komt
erin
o modules worden in detail bevraagd, concepten etc, definities geven, concepten
linken met onderdelen in cursus, rond auteur niet de achtergronden kennen,
maar wat er wordt gezegd wel goed kennen, niet enkel globaal
o voorbeeldvraag: 3 stappenmodel van Pinto waarbij culturele spanningen stappen
om ze aan te pakken -> casus voorleggen en die stappen toepassen
o of bv verklaar cultuurfundamentalisme en relativisme en hoe ze tegenover elkaar
staan
o het gaat over de theorie van de modules die behoren tot de cursusstof, praktijk
gedeelte eis meer een manier om de theorie toe te passen op de casussen
2
,Les 1: (10/02)
religie:
- is aanwezig in samenleving
- begrafenis paus Franciscus, beelden vrijgekomen, zelenski en Trump in Sint-Pieterskerk,
eerste keer sinds bezoek met JD Vance)
o diplomatie van Vaticaan, beide samengebracht voor bruggesprek, veel moeite
voor gedaan
o religie speelt op wereldtoneel een rol
- Venezuela, inval Trump om maduro op te pakken, kardinalen hoog in rang ovv
diplomatie, geprobeerd interventies te vermijden (niet geslaagd, wel beperkt
levensverlies)
o Vaticaanse diplomatie gewaardeerd op wereldvlak: werken mee aan behouden
wereldvrede
o religie ook nog buiten Vaticaan natuurlijk, maar zeker aanwezig
o zie je ook in albums etc (eigen religie, inspiratie van over ganse wereld …)
zingeving:
- naar kijken en begrijpen welke rol religie is, opent wereldbeeld
- zinbeleving is beter woord, is ruimer, zingeving is zin geven aan je leven, beleving is ook
ontvangen van zin, ook verliezen, moeten kiezen …
- clip Jimmy Fallon:
o mensen grijpen terug naar zin leven, bij confrontaties van begin of einde van
leven, beperktheid, tijd om stil te staan bij zin van leven, tijd om na te denken
o als je je verveelt heb je tijd, val je stil, context normale leven valt weg, nu lege
momenten, tijd om na te denken
o herbekijken, herwaardering van waarmee je bezig bent, bij hem herbevestiging
van wat je tot dan toe al zinvol vond
- Victor Frankl: ‘man’s search for meaning’
o psychiater en neuroloog, joodse afkomst, 3 gevangenschappen met WOII
o boek 2 delen: 1 kampervaring, 2 obv ervaringen en reflecties (hoe mensen
omgingen met zwaar lijden en ontbering) eigen therapie: logo therapie =
betekenis en zin staan centraal
o merk: mensen die geven betekenis of zin konden geven aan wat hen overkwam in
de kampen, gingen er vlugger onder door dan zij die wel betekenis konden geven
aan hun lijden, de zoektocht naar zinvolleven is hoogste drijfveer van de mens
o zoektocht is aangeboren, mens wil leven leiden dat zinvol is, betekenis heeft
o veel dingen niet onder controle, feiten overkomen ons, opgepakt en opgesloten
ligt buiten ons
o wij hebben de opdracht om er een antwoord aan te geven, integreren in ons leven
o is eigenlijk kritiek op piramide van Maslow
Maslow piramide: eerst basale noden voldoen, en dan pas verdere
psychologische
o in kampen geen basisnoden, en toch altijd bezig met de zin met wat je overkwam
(is eig van hoogste punt piramide), dus kan niet volgens Maslow
o mooie examenvraag Frankl citaat: hoe kadert binnen overtuiging van Frankl
3
, - theologie en psychologie:
o gelijkenissen:
gaat over menselijke ervaringen en betekenisgeving
proberen vragen te beantwoorden over levensdoelen, welzijn en
persoonlijke ontwikkeling
begeleiden van mensen
onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen en
problemen
beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen begrijpen
o verschillen:
voorstelling geeft aanleiding tot andere dingen delen
andere vragenstelling, meer/minder multidimensionale beeld van
patiënten
focus: psych breder naar gedrag, verder dan puur spiriuteel
methode:
bronnen: theologie iets breder, psych empirisch bewijs
praktijk:
- zingeving bij jongeren:
o hernieuwde interesse voor geloof, via media, getuigenissen vanuit influencers etc
o komen er meer voor uit, meer openstaand
o revival van religie:
vooronderstellingen:
religie zou zijn weggeweest met secularisering, meer
individueel/privésfeer, scheiding kerk en staat, invloed is gedaald,
Vaticaan diplomatiek nog wel rol, meer religie meer ind minder in
groep beleeft
religie wint meer en meer aan populariteit, nochtans cijfers
bevestigen het NIET, DUS er is ene verschil tussen cijfers en hoe
religie zich vandaag manifesteert
o religie 10 jaar geleden minder aanwezig binnen publiek
we zien enorme zoektocht naar houvast
bevraging naar hoop scoorden best laag
religie niet meer buiten je vaststaand beantwoord, niet meer je
moet naar de kerk, niet meer alles voor jouw opgelegd, meer
vrijheid = ook meer angst en onzekerheid
leegte aan zingeving en zinbeleving
religie is niet meer vanzelfsprekend, wat niet wordt opgelegd en
vanzelfsprekend is weer interessant
religie in andere vorm:
PAS OP: religie komt terug maar niet in zelfde vorm, wordt niet op
zelfde manier gelezen/geïnterpreteerd/gevolgd
o angst naar tijd van vroeger, letterlijke interpretatie?
individuele invulling stijgt, niet dat de kerken terug proppenvol
zaten, opnieuw meer gezinnen
zoeken naar verbinding met mensen, maar ook beleving
(praktijken, gebeden, solidariteit, …)
4
