Sociale psychologie deel 2 25’-26’
SAMENVATTING SOCIALE PSYCHOLOGIE 2
INLEIDING IN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE...............................................................4
WAT IS SOCIALE PSYCHOLOGIE?.........................................................................4
OVERZICHT METHODEN IN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE......................................8
VOORBEELD EXPERIMENT...............................................................................8
KWALITEIT METHODEN – VALIDITEIT................................................................8
LABORATORIUM-EXPERIMENTEN.....................................................................9
VELD-EXPERIMENTEN...................................................................................... 9
SURVEY ONDERZOEK....................................................................................... 9
ARCHIEFONDERZOEK.................................................................................... 10
INTERVIEWS EN FOCUSGROEPEN..................................................................11
OBSERVATIESTUDIES..................................................................................... 11
PARTICIPATIEF ACTIE ONDERZOEK................................................................12
META – ANALYSE............................................................................................ 12
WELKE METHODE KIEZEN?............................................................................... 12
ETHISCHE ASPECTEN VAN ONDERZOEK...........................................................12
DATAVERZAMELING....................................................................................... 12
DATA RAPPORTEREN..................................................................................... 13
SOCIALE COGNITIE EN SOCIAAL DENKEN.............................................................14
WAT ZIJN DE DIMENSIES VAN BEOORDELING?..................................................14
WARMTE OF COMPETENTIE PRIMAIR..............................................................16
BELANG VAN PERSPECTIEF............................................................................ 17
BELANG VAN CONTEXT..................................................................................17
ANDERE FACTOREN DIE VAN INVLOED ZIJN...................................................18
SCHEMA’S EN STEREOTYPES............................................................................18
SCHEMA VS CATEGORIE................................................................................ 18
BOTTOM-UP VS TOP-DOWN...........................................................................19
STEREOTYPEN................................................................................................ 20
SOCIALE CATEGORISATIE..............................................................................20
INHOUD VAN STEREOTYPEN..........................................................................21
STEREOTYPEN EN GEVOELENS/ GEDRAG......................................................21
KUNNEN SCHEMA’S EN STEREOTPEN VERANDEREN?.......................................23
EMOTIES.............................................................................................................. 25
WAT ZIJN EMOTIES?.......................................................................................... 25
EMOTIES ALS SOCIAAL GEDRAG.......................................................................26
EMOTIES IN RELATIES....................................................................................... 28
1
,Sociale psychologie deel 2 25’-26’
ZELF EN IDENTITEIT............................................................................................. 34
ZELF-CONCEPT................................................................................................. 34
ZELF-BEWUSTZIJN............................................................................................. 36
SOCIALE IDENTITEIT.......................................................................................... 37
ROL VAN ZELF IN MOTIVATIE............................................................................40
ZELFREGULATIE-FOCUS.................................................................................... 43
AANTREKKING EN RELATIES................................................................................. 44
AANTREKKING................................................................................................... 44
NEED TO BELONG............................................................................................. 45
EENZAAMHEID EN UITSLUITING.....................................................................45
CULTURELE VERSCHILLEN............................................................................. 46
WAAROM/ HOE BOUWEN WE RELATIES MET ANDEREN OP?.............................49
UITWISSELINGS- EN COMMUNAL RELATIES....................................................49
VIER MODELLEN VAN RELATIEVORMING........................................................51
INTIEME RELATIES............................................................................................. 54
LIEFDE: VERSCHILLENDE SOORTEN LIEFDESRELATIES..................................54
SOCIALE GROEPEN............................................................................................... 55
WAT IS EEN GROEP?......................................................................................... 55
HET BELANG VAN GROEPEN EN GROEPSNORMEN............................................56
GROEPSVORMING............................................................................................. 58
GROEPSCOHESIE EN LOYALITEIT......................................................................63
ONGELIJKHEID EN INCLUSIE IN GROEPEN.........................................................64
SOCIALE DILEMMA’S EN COLLECTIEVE ACTIE......................................................68
SOCIALE DILEMMA’S......................................................................................... 68
THE PRISONER’S DILEMMA............................................................................ 68
THE COMMONS DILEMMA..............................................................................68
THE PUBLIC GOOD DILEMMA.........................................................................69
COMMONS DILEMMA VS PUBLIC GOOD DILEMMA..........................................69
WAT KUNNEN WE HIERAAN DOEN?...............................................................70
COLLECTIEVE ACTIE.......................................................................................... 71
MOTIVEREN VOOR COLLECTIEVE ACTIE (SIMCA)...........................................73
TAAL EN COMMUNICATIE..................................................................................... 76
VERBALE COMMUNICATIE.................................................................................76
BEINVLOEDT TAAL ONS DENKEN?.....................................................................76
TAAL EN EMOTIE............................................................................................... 78
TAAL ALS IMPLICIETE COMMUNICATIE..............................................................79
TAAL EN IDENTITEIT.......................................................................................... 80
2
,Sociale psychologie deel 2 25’-26’
TAAL EN RELATIES............................................................................................ 81
NON-VERBALE COMMUNICATIE.........................................................................82
NON-VERBALE COMMUNICATIE EN EMOTIES....................................................82
MACHT.............................................................................................................. 85
VOOROORDEEL................................................................................................. 87
LEIDERSCHAP....................................................................................................... 90
LEIDERSCHAP DEFINIEREN................................................................................ 90
GREAT PERSON THEORY................................................................................ 90
SITUATIONELE PERSPECTIEVEN.....................................................................91
GEDRAGSBENADERING.................................................................................. 91
OMSTANDIGHEDENBENADERING...................................................................92
TRANSACTIONEEL LEIDERSCHAP...................................................................94
TRANSFORMATIONEEL LEIDERSCHAP............................................................94
SOCIALE IDENTITEITSTHEORIE EN LEIDERSCHAP..........................................95
INTRA/ INTERGROEPSPERSPECTIEF OP LEIDERSCHAP......................................97
SUBGROEPEN SAMEN IN 1 GROEP: FUSIES....................................................98
LEIDERSCHAP EN VOOROORDEEL.....................................................................99
VOOROORDEEL EN INTERGROEPSGEDRAG........................................................104
VOOROORDEEL EN DISCRIMINATIE.................................................................104
VELE – ISMES.................................................................................................. 105
INTERGROEPSGEDRAG................................................................................... 111
INTERGROEPSRELATIES VERBETEREN............................................................113
INTERVENTIES.................................................................................................... 115
SOCIAAL- PSYCHOLOGISCHE INTERVENTIES DIVERSITEIT EN INCLUSIE OP
SCHOOL.......................................................................................................... 115
THEORIE VAN VERSCHIL..............................................................................115
3
, Sociale psychologie deel 2 25’-26’
INLEIDING IN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
WAT IS SOCIALE PSYCHOLOGIE?
Wetenschappelijk onderzoek naar de manier waarop gedachten, gevoelens en
gedragingen worden beïnvloed door anderen.
Er is een invloed van anderen, deze anderen zijn anderen die:
1. Fysiek aanwezig zijn
2. In gedachten aanwezig zijn
3. Die geïmpliceerd zijn: vb. de invloed van ouders, de “sociale inprent”
Voorbeelden van menselijk gedrag waaraan de sociale omgeving een bijdrage
levert:
- Ademen: we gaan sneller ademen door een gejaagder leven.
- Reflexen: het meten van de reflexen na de geboorte vindt niet in alle
landen plaats.
We zien heel snel sociale sporen in gedrag.
Er zijn verschillende verklaringsniveau ’s:
4
SAMENVATTING SOCIALE PSYCHOLOGIE 2
INLEIDING IN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE...............................................................4
WAT IS SOCIALE PSYCHOLOGIE?.........................................................................4
OVERZICHT METHODEN IN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE......................................8
VOORBEELD EXPERIMENT...............................................................................8
KWALITEIT METHODEN – VALIDITEIT................................................................8
LABORATORIUM-EXPERIMENTEN.....................................................................9
VELD-EXPERIMENTEN...................................................................................... 9
SURVEY ONDERZOEK....................................................................................... 9
ARCHIEFONDERZOEK.................................................................................... 10
INTERVIEWS EN FOCUSGROEPEN..................................................................11
OBSERVATIESTUDIES..................................................................................... 11
PARTICIPATIEF ACTIE ONDERZOEK................................................................12
META – ANALYSE............................................................................................ 12
WELKE METHODE KIEZEN?............................................................................... 12
ETHISCHE ASPECTEN VAN ONDERZOEK...........................................................12
DATAVERZAMELING....................................................................................... 12
DATA RAPPORTEREN..................................................................................... 13
SOCIALE COGNITIE EN SOCIAAL DENKEN.............................................................14
WAT ZIJN DE DIMENSIES VAN BEOORDELING?..................................................14
WARMTE OF COMPETENTIE PRIMAIR..............................................................16
BELANG VAN PERSPECTIEF............................................................................ 17
BELANG VAN CONTEXT..................................................................................17
ANDERE FACTOREN DIE VAN INVLOED ZIJN...................................................18
SCHEMA’S EN STEREOTYPES............................................................................18
SCHEMA VS CATEGORIE................................................................................ 18
BOTTOM-UP VS TOP-DOWN...........................................................................19
STEREOTYPEN................................................................................................ 20
SOCIALE CATEGORISATIE..............................................................................20
INHOUD VAN STEREOTYPEN..........................................................................21
STEREOTYPEN EN GEVOELENS/ GEDRAG......................................................21
KUNNEN SCHEMA’S EN STEREOTPEN VERANDEREN?.......................................23
EMOTIES.............................................................................................................. 25
WAT ZIJN EMOTIES?.......................................................................................... 25
EMOTIES ALS SOCIAAL GEDRAG.......................................................................26
EMOTIES IN RELATIES....................................................................................... 28
1
,Sociale psychologie deel 2 25’-26’
ZELF EN IDENTITEIT............................................................................................. 34
ZELF-CONCEPT................................................................................................. 34
ZELF-BEWUSTZIJN............................................................................................. 36
SOCIALE IDENTITEIT.......................................................................................... 37
ROL VAN ZELF IN MOTIVATIE............................................................................40
ZELFREGULATIE-FOCUS.................................................................................... 43
AANTREKKING EN RELATIES................................................................................. 44
AANTREKKING................................................................................................... 44
NEED TO BELONG............................................................................................. 45
EENZAAMHEID EN UITSLUITING.....................................................................45
CULTURELE VERSCHILLEN............................................................................. 46
WAAROM/ HOE BOUWEN WE RELATIES MET ANDEREN OP?.............................49
UITWISSELINGS- EN COMMUNAL RELATIES....................................................49
VIER MODELLEN VAN RELATIEVORMING........................................................51
INTIEME RELATIES............................................................................................. 54
LIEFDE: VERSCHILLENDE SOORTEN LIEFDESRELATIES..................................54
SOCIALE GROEPEN............................................................................................... 55
WAT IS EEN GROEP?......................................................................................... 55
HET BELANG VAN GROEPEN EN GROEPSNORMEN............................................56
GROEPSVORMING............................................................................................. 58
GROEPSCOHESIE EN LOYALITEIT......................................................................63
ONGELIJKHEID EN INCLUSIE IN GROEPEN.........................................................64
SOCIALE DILEMMA’S EN COLLECTIEVE ACTIE......................................................68
SOCIALE DILEMMA’S......................................................................................... 68
THE PRISONER’S DILEMMA............................................................................ 68
THE COMMONS DILEMMA..............................................................................68
THE PUBLIC GOOD DILEMMA.........................................................................69
COMMONS DILEMMA VS PUBLIC GOOD DILEMMA..........................................69
WAT KUNNEN WE HIERAAN DOEN?...............................................................70
COLLECTIEVE ACTIE.......................................................................................... 71
MOTIVEREN VOOR COLLECTIEVE ACTIE (SIMCA)...........................................73
TAAL EN COMMUNICATIE..................................................................................... 76
VERBALE COMMUNICATIE.................................................................................76
BEINVLOEDT TAAL ONS DENKEN?.....................................................................76
TAAL EN EMOTIE............................................................................................... 78
TAAL ALS IMPLICIETE COMMUNICATIE..............................................................79
TAAL EN IDENTITEIT.......................................................................................... 80
2
,Sociale psychologie deel 2 25’-26’
TAAL EN RELATIES............................................................................................ 81
NON-VERBALE COMMUNICATIE.........................................................................82
NON-VERBALE COMMUNICATIE EN EMOTIES....................................................82
MACHT.............................................................................................................. 85
VOOROORDEEL................................................................................................. 87
LEIDERSCHAP....................................................................................................... 90
LEIDERSCHAP DEFINIEREN................................................................................ 90
GREAT PERSON THEORY................................................................................ 90
SITUATIONELE PERSPECTIEVEN.....................................................................91
GEDRAGSBENADERING.................................................................................. 91
OMSTANDIGHEDENBENADERING...................................................................92
TRANSACTIONEEL LEIDERSCHAP...................................................................94
TRANSFORMATIONEEL LEIDERSCHAP............................................................94
SOCIALE IDENTITEITSTHEORIE EN LEIDERSCHAP..........................................95
INTRA/ INTERGROEPSPERSPECTIEF OP LEIDERSCHAP......................................97
SUBGROEPEN SAMEN IN 1 GROEP: FUSIES....................................................98
LEIDERSCHAP EN VOOROORDEEL.....................................................................99
VOOROORDEEL EN INTERGROEPSGEDRAG........................................................104
VOOROORDEEL EN DISCRIMINATIE.................................................................104
VELE – ISMES.................................................................................................. 105
INTERGROEPSGEDRAG................................................................................... 111
INTERGROEPSRELATIES VERBETEREN............................................................113
INTERVENTIES.................................................................................................... 115
SOCIAAL- PSYCHOLOGISCHE INTERVENTIES DIVERSITEIT EN INCLUSIE OP
SCHOOL.......................................................................................................... 115
THEORIE VAN VERSCHIL..............................................................................115
3
, Sociale psychologie deel 2 25’-26’
INLEIDING IN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
WAT IS SOCIALE PSYCHOLOGIE?
Wetenschappelijk onderzoek naar de manier waarop gedachten, gevoelens en
gedragingen worden beïnvloed door anderen.
Er is een invloed van anderen, deze anderen zijn anderen die:
1. Fysiek aanwezig zijn
2. In gedachten aanwezig zijn
3. Die geïmpliceerd zijn: vb. de invloed van ouders, de “sociale inprent”
Voorbeelden van menselijk gedrag waaraan de sociale omgeving een bijdrage
levert:
- Ademen: we gaan sneller ademen door een gejaagder leven.
- Reflexen: het meten van de reflexen na de geboorte vindt niet in alle
landen plaats.
We zien heel snel sociale sporen in gedrag.
Er zijn verschillende verklaringsniveau ’s:
4
