De Mondhygiënist als Communicator — Deel 1
DE MONDHYGIËNIST ALS
COMMUNICATOR — DEEL 1
Volledig studiedocument — alle 8 theorielessen
Gestructureerd per leerdoel · met schema's, kernbegrippen, examentips en woordenlijst
PBA Mondzorg · Academiejaar 2025–2026
Bronnen: cursus-PowerPoints lessen 1–8 (Smith 2017; Gehrig 2018; van Staveren 2023; Oomkes 2017; Hoffman 2009;
Remmerswaal 2013)
1
, De Mondhygiënist als Communicator — Deel 1
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 2
Hoe gebruik je dit document? 3
Overzicht van de 8 lessen 3
Les 1 — Inleiding: definitie van communicatie en communicatiemodellen 4
1.1 Wat is communicatie? (Leerdoel 1) 4
1.2 Het communicatiemodel van Oomkes (Leerdoel 2) 5
1.3 Effectieve en niet-effectieve communicatie (Leerdoelen 3 & 4) 6
Les 2 — Effectieve communicatie en de relatie patiënt–mondhygiënist 7
2.1 Verbale en non-verbale communicatie (Leerdoel 2) 8
2.2 De eerste indruk 9
2.3 Gebruik maken van de ruimte 9
2.4 Aanraking als vorm van non-verbale communicatie 10
2.5 Attitude 10
2.6 De relatie tussen patiënt en mondhygiënist (Leerdoel 4) 10
Les 3 — Patiëntgerichte communicatie 13
3.1 De kernfuncties van de communicatie (Leerdoel 1) 13
3.2 Patiëntgerichte communicatie als sleutelvaardigheid (Leerdoel 2) 14
3.3 Definitie, doelen en eigenschappen (Leerdoel 3) 14
3.4 Technieken in de patiëntgerichte communicatie (Leerdoel 4) 14
3.5 Gesprekstechnieken tijdens de anamnese: ROSA (Leerdoel 5) 15
3.6 Open vs. gesloten vragen (Leerdoel 7) 16
3.7 Acties die de communicatie blokkeren (Leerdoel 6) 16
3.8 Communicatieve taken tijdens het mondonderzoek (Leerdoel 8) 16
Les 4 — Cultuursensitieve communicatie 18
4.1 Wat is cultuur? Het ijsbergmodel (Leerdoel 1) 18
4.2 Referentiekader (Leerdoel 2) 18
4.3 Cultuursensitieve zorg en communicatie (Leerdoel 3) 19
4.4 De 2 valkuilen (Leerdoel 4) 19
4.5 De 4 barrières (Leerdoel 5) 19
4.6 Het TOPOI-model (Leerdoel 6) 19
Les 5 — Helder taalgebruik en health literacy 1
5.1 Gezondheidsvaardigheden = health literacy (Leerdoelen 1 & 2) 1
5.2 Laaggeletterdheid (Leerdoelen 3 & 4) 1
5.3 Signalen van laaggeletterdheid (Leerdoel 6) 1
5.4 Hindernissen in het begrijpen van communicatie (Leerdoel 7) 1
5.5 Omgaan met laaggeletterdheid (Leerdoel 8) 1
Les 6 — Shared decision making (SDM) en de Roos van Leary 1
Deel 1 — Shared decision making 1
Deel 2 — De Roos van Leary 1
2
, De Mondhygiënist als Communicator — Deel 1
Les 7 — Anamnese 1
7.1 Structureren van het gesprek (Leerdoel 1) 1
7.2 Twee structuurmodellen (Leerdoel 2) 1
7.3 Het gesprek starten: aanmelding en oriëntatie (Leerdoel 3) 1
7.4 Informatie inwinnen (anamnese): gesprekstechnieken & ICE (Leerdoelen 4 & 5) 1
7.5 Algemene medische anamnese (Leerdoel 6) 1
7.6 Mondzorgkundige anamnese (Leerdoel 7) 1
7.7 Klachtenanamnese (Leerdoel 8) 1
7.8 Mondhygiëne- en gedragsanamnese (Leerdoel 9) 1
7.9 Beleving van het gebit (Leerdoel 10) 1
7.10 (Psycho)sociale anamnese 1
Les 8 — Reflectie 1
8.1 Waarom en waarover reflecteren? 1
8.2 Kernkwadrantenmodel van Ofman 1
8.3 Het Johari-venster 1
8.4 De reflectiecyclus van Korthagen 1
8.5 SMART(+) doelen 1
8.6 Feedback geven en ontvangen 1
Woordenlijst 1
Eindcontrole — alle leerdoelen afgedekt 1
3
, De Mondhygiënist als Communicator — Deel 1
Hoe gebruik je dit document?
Dit studiedocument bundelt de volledige leerstof van de 8 theorielessen. De structuur volgt de
leerdoelen van elke les. Gebruik de gekleurde blokken om gericht te studeren:
• 🎯 Geel blok = de officiële leerdoelen van de les (begin van elk hoofdstuk).
📋
• Blauw kader = definitie / kernbegrip dat je moet kennen.
⭐
• Groen blok = samenvattend overzicht bij een complex onderwerp.
• Rood blok = examentip: wat je zeker moet kunnen voor de toets.
Niet-leerstof (expliciet vermeld door de docent): het Model van Lewis en de beslisboom tolk
(Les 4), en de EMRRH hoeft niet uit het hoofd (Les 7).
Overzicht van de 8 lessen
Les Titel Kernonderwerpen
1 Inleiding: definitie communicatie Definitie Oomkes · model van Oomkes · (niet-)effectieve
en communicatiemodellen communicatie
2 Effectieve communicatie en Verbaal/non-verbaal · Mehrabian · eerste indruk ·
relatie patiënt–MH ruimte/aanraking · PHR · patiëntenrechten · zorgmodellen
· 4 E's
3 Patiëntgerichte communicatie 6 kernfuncties · PCC · technieken · ICE · ROSA · vragen ·
blokkades · mondonderzoek
4 Cultuursensitieve communicatie Cultuur/ijsbergmodel · referentiekader · valkuilen ·
barrières · TOPOI
5 Helder taalgebruik en health Gezondheidsvaardigheden · 3 niveaus · laaggeletterdheid
literacy · teach-back · B1
6 Shared decision making en Roos SDM · 3 modellen · three-talk model · Roos van Leary
van Leary (assen, octanten, principes)
7 Anamnese Calgary-Cambridge · ADPIE-D · aanmelding/oriëntatie ·
types anamnese
8 Reflectie Kernkwadranten Ofman · Johari · Korthagen · SMART+ ·
feedback (sandwich/Pendleton)
4
DE MONDHYGIËNIST ALS
COMMUNICATOR — DEEL 1
Volledig studiedocument — alle 8 theorielessen
Gestructureerd per leerdoel · met schema's, kernbegrippen, examentips en woordenlijst
PBA Mondzorg · Academiejaar 2025–2026
Bronnen: cursus-PowerPoints lessen 1–8 (Smith 2017; Gehrig 2018; van Staveren 2023; Oomkes 2017; Hoffman 2009;
Remmerswaal 2013)
1
, De Mondhygiënist als Communicator — Deel 1
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 2
Hoe gebruik je dit document? 3
Overzicht van de 8 lessen 3
Les 1 — Inleiding: definitie van communicatie en communicatiemodellen 4
1.1 Wat is communicatie? (Leerdoel 1) 4
1.2 Het communicatiemodel van Oomkes (Leerdoel 2) 5
1.3 Effectieve en niet-effectieve communicatie (Leerdoelen 3 & 4) 6
Les 2 — Effectieve communicatie en de relatie patiënt–mondhygiënist 7
2.1 Verbale en non-verbale communicatie (Leerdoel 2) 8
2.2 De eerste indruk 9
2.3 Gebruik maken van de ruimte 9
2.4 Aanraking als vorm van non-verbale communicatie 10
2.5 Attitude 10
2.6 De relatie tussen patiënt en mondhygiënist (Leerdoel 4) 10
Les 3 — Patiëntgerichte communicatie 13
3.1 De kernfuncties van de communicatie (Leerdoel 1) 13
3.2 Patiëntgerichte communicatie als sleutelvaardigheid (Leerdoel 2) 14
3.3 Definitie, doelen en eigenschappen (Leerdoel 3) 14
3.4 Technieken in de patiëntgerichte communicatie (Leerdoel 4) 14
3.5 Gesprekstechnieken tijdens de anamnese: ROSA (Leerdoel 5) 15
3.6 Open vs. gesloten vragen (Leerdoel 7) 16
3.7 Acties die de communicatie blokkeren (Leerdoel 6) 16
3.8 Communicatieve taken tijdens het mondonderzoek (Leerdoel 8) 16
Les 4 — Cultuursensitieve communicatie 18
4.1 Wat is cultuur? Het ijsbergmodel (Leerdoel 1) 18
4.2 Referentiekader (Leerdoel 2) 18
4.3 Cultuursensitieve zorg en communicatie (Leerdoel 3) 19
4.4 De 2 valkuilen (Leerdoel 4) 19
4.5 De 4 barrières (Leerdoel 5) 19
4.6 Het TOPOI-model (Leerdoel 6) 19
Les 5 — Helder taalgebruik en health literacy 1
5.1 Gezondheidsvaardigheden = health literacy (Leerdoelen 1 & 2) 1
5.2 Laaggeletterdheid (Leerdoelen 3 & 4) 1
5.3 Signalen van laaggeletterdheid (Leerdoel 6) 1
5.4 Hindernissen in het begrijpen van communicatie (Leerdoel 7) 1
5.5 Omgaan met laaggeletterdheid (Leerdoel 8) 1
Les 6 — Shared decision making (SDM) en de Roos van Leary 1
Deel 1 — Shared decision making 1
Deel 2 — De Roos van Leary 1
2
, De Mondhygiënist als Communicator — Deel 1
Les 7 — Anamnese 1
7.1 Structureren van het gesprek (Leerdoel 1) 1
7.2 Twee structuurmodellen (Leerdoel 2) 1
7.3 Het gesprek starten: aanmelding en oriëntatie (Leerdoel 3) 1
7.4 Informatie inwinnen (anamnese): gesprekstechnieken & ICE (Leerdoelen 4 & 5) 1
7.5 Algemene medische anamnese (Leerdoel 6) 1
7.6 Mondzorgkundige anamnese (Leerdoel 7) 1
7.7 Klachtenanamnese (Leerdoel 8) 1
7.8 Mondhygiëne- en gedragsanamnese (Leerdoel 9) 1
7.9 Beleving van het gebit (Leerdoel 10) 1
7.10 (Psycho)sociale anamnese 1
Les 8 — Reflectie 1
8.1 Waarom en waarover reflecteren? 1
8.2 Kernkwadrantenmodel van Ofman 1
8.3 Het Johari-venster 1
8.4 De reflectiecyclus van Korthagen 1
8.5 SMART(+) doelen 1
8.6 Feedback geven en ontvangen 1
Woordenlijst 1
Eindcontrole — alle leerdoelen afgedekt 1
3
, De Mondhygiënist als Communicator — Deel 1
Hoe gebruik je dit document?
Dit studiedocument bundelt de volledige leerstof van de 8 theorielessen. De structuur volgt de
leerdoelen van elke les. Gebruik de gekleurde blokken om gericht te studeren:
• 🎯 Geel blok = de officiële leerdoelen van de les (begin van elk hoofdstuk).
📋
• Blauw kader = definitie / kernbegrip dat je moet kennen.
⭐
• Groen blok = samenvattend overzicht bij een complex onderwerp.
• Rood blok = examentip: wat je zeker moet kunnen voor de toets.
Niet-leerstof (expliciet vermeld door de docent): het Model van Lewis en de beslisboom tolk
(Les 4), en de EMRRH hoeft niet uit het hoofd (Les 7).
Overzicht van de 8 lessen
Les Titel Kernonderwerpen
1 Inleiding: definitie communicatie Definitie Oomkes · model van Oomkes · (niet-)effectieve
en communicatiemodellen communicatie
2 Effectieve communicatie en Verbaal/non-verbaal · Mehrabian · eerste indruk ·
relatie patiënt–MH ruimte/aanraking · PHR · patiëntenrechten · zorgmodellen
· 4 E's
3 Patiëntgerichte communicatie 6 kernfuncties · PCC · technieken · ICE · ROSA · vragen ·
blokkades · mondonderzoek
4 Cultuursensitieve communicatie Cultuur/ijsbergmodel · referentiekader · valkuilen ·
barrières · TOPOI
5 Helder taalgebruik en health Gezondheidsvaardigheden · 3 niveaus · laaggeletterdheid
literacy · teach-back · B1
6 Shared decision making en Roos SDM · 3 modellen · three-talk model · Roos van Leary
van Leary (assen, octanten, principes)
7 Anamnese Calgary-Cambridge · ADPIE-D · aanmelding/oriëntatie ·
types anamnese
8 Reflectie Kernkwadranten Ofman · Johari · Korthagen · SMART+ ·
feedback (sandwich/Pendleton)
4
