Charlotte Baeken 2025-2026 UA
FISCAAL RECHT
Inhoudsopgave
Historisch overzicht.......................................................................................1
Fiscale soevereiniteit...................................................................................21
Voorbeeld...................................................................................................................... 36
Zelfstudie: fiscale soevereiniteit...................................................................................53
Wat zijn de algemene beginselen van fiscaal recht?.......................................56
Personenbelasting.......................................................................................73
Zelfstudie: legaliteitsbeginsel <-> vertrouwensbeginsel + Recht op privéleven..........78
Onroerende inkomsten.................................................................................................. 93
Roerende inkomsten................................................................................................... 115
Beroepsinkomsten...................................................................................................... 148
Zelfstudie: 20/03...................................................................................................... 169
Fiscale procedure........................................................................................................ 212
Zelfstudie: Fiscale procedure...................................................................................240
BTW............................................................................................................................ 243
Registratierechten en erfbelasting..............................................................262
Vennootschapsbelasting:............................................................................289
Digitale economie en fiscaliteit...................................................................314
Belastingen in de metaverse.......................................................................330
HISTORISCH OVERZICHT
Fiscaal recht valt onder het publiekrecht, omdat het de relatie
regelt tussen de overheid en burgers, maar ook tussen
overheden onderling. Dit heeft belangrijke gevolgen voor de
manier waarop het recht wordt toegepast en gehandhaafd.
1. Relatie tussen overheid en burgers
Fiscaal recht bepaalt hoe de overheid belastingen kan heffen en
innen bij burgers en bedrijven. Het geeft regels over:
Wie belasting moet betalen
Hoe belasting wordt berekend
1
,Charlotte Baeken 2025-2026 UA
Wanneer en hoe de overheid kan optreden bij niet-
betaling
2. Relatie tussen overheden
Soms zijn er regels nodig over samenwerking tussen verschillende
overheidsinstanties of bestuurslagen, bijvoorbeeld tussen de fiscale
administratie van gemeenten en die van de
Rijksbelastingdienst.
Gevolgen van het publieke karakter van fiscaal recht
Omdat fiscaal recht publiekrechtelijk van aard is, gelden er
specifieke juridische principes:
a. Toepassing van algemene beginselen van behoorlijk bestuur
(ABBB)
Deze beginselen komen uit het administratief recht en
zorgen ervoor dat de overheid zorgvuldig en rechtvaardig
handelt.
Voor formeel fiscaal recht betekent dit dat de fiscale
administratie verplicht is zich aan bepaalde procedures te
houden bij het opleggen van belastingen of boetes.
Voorbeelden zijn: zorgvuldigheidsbeginsel,
motiveringsplicht, en hoor- en wederhoor.
b. Regels van openbare orde
Sommige fiscale regels zijn van openbare orde, wat betekent
dat ze altijd en door iedereen moeten worden nageleefd.
Schending van deze regels leidt tot absolute nietigheid van
de handeling of het besluit.
Absolute nietigheid betekent dat een besluit of handeling
juridisch ongeldig is, zelfs als niemand bezwaar maakt.
Dit kan door iedereen worden ingeroepen, en de rechter
kan dit ambtshalve (uit eigen beweging) constateren.
Samengevat
Fiscaal recht is publiekrecht: regelt relaties overheid ↔ burger
en overheid ↔ overheid.
Gevolg: toepasselijkheid van beginselen van administratief
recht, vooral bij formele fiscale procedures.
Regels van openbare orde zorgen voor absolute
nietigheid, die door iedereen kan worden ingeroepen.
2
,Charlotte Baeken 2025-2026 UA
Hoewel fiscaal recht vooral publiekrechtelijk van aard is, komt het
privaatrecht ook aan bod, omdat de overheid in sommige
gevallen handelt als een particuliere partij.
1. De overheid als privaatrechtspersoon
De overheid is soms aan het privaatrecht onderworpen,
bijvoorbeeld bij het sluiten van overeenkomsten met
belastingplichtigen (rulings)
Dit betekent dat sommige handelingen van de overheid niet
puur bestuurshandelingen zijn, maar contractueel of
civielrechtelijk worden behandeld.
2. Privaatrecht in de fiscale praktijk
Privaatrecht = “gemeenrecht”: het gaat om rechten en
begrippen die niet specifiek in de fiscale wet zijn
omschreven, maar wel algemeen erkend zijn in het burgerlijk
recht.
Voorbeelden:
1. Begrip “inkomen”
o Vaak wordt “inkomen” niet exact gedefinieerd in de
fiscale wet.
o Het gemeenrechtelijk begrip wordt dan gebruikt.
o Rechtspraak: “inkomen is alles wat een zaak periodiek
aan vruchten voortbrengt, zonder haar wezen te
veranderen of haar substantie aan te tasten.”
o Gevolg: een meerwaarde op een goed is geen
inkomen, tenzij de fiscale wet dit expliciet bepaalt.
2. Begrip “winst” van een onderneming
o Ook dit begrip wordt vaak niet in de fiscale wet
gedefinieerd.
o Het wordt bepaald volgens de regels van het
boekhoudrecht, tenzij de fiscale wet uitdrukkelijk
andere regels oplegt.
o Dit principe staat bekend als de “primauteit van het
boekhoudrecht”.
3
, Charlotte Baeken 2025-2026 UA
o Gevolg: fiscale winst volgt in beginsel de civielrechtelijke
winstberekening, tenzij de wet afwijkingen voorschrijft.
Samengevat
Privaatrecht helpt bij het invullen van begrippen die de
fiscale wet niet definieert.
Het zorgt ervoor dat begrippen zoals inkomen en winst een
juridisch consistente betekenis hebben.
Het boekhoudrecht krijgt vaak voorrang bij de bepaling van
fiscale winst.
De overheid kan dus zowel publiekrechtelijk als
privaatrechtelijk optreden, afhankelijk van de context.
Belasting
Klassieke definitie (rechtsleer en rechtspraak):
« een betaling eenzijdig opgelegd door de overheid, teneinde haar
middelen te verschaffen om in haar uitgaven van alle aard te
voorzien »
Vier kenmerken (Hof van Cassatie en Grondwettelijk Hof):
1. Door de overheid opgelegd (soevereiniteit)
2. Eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage (dwingend karakter)
3. Territorialiteit (nexus)
4. Financiering algemeen nut
Onderscheid met andere inkomsten van de overheid
Bv. Boetes -> waarom? Boetes zijn strafbaar van aard; ze worden
opgelegd als straf voor een overtreding, niet als betaling voor een
voordeel of als heffing van een belasting.
Bv. Schenking of legaat aan de overheid -> waarom? Dit zijn
vrijwillige inkomsten, en er is geen juridisch verplicht karakter, zoals
bij belastingen wel het geval is.
Retributies –
= heffing die door de overheid wordt gevorderd in ruil voor een
specifieke overheidsprestatie die in het persoonlijk belang van de
betaler geleverd wordt en waarvan het bedrag in een redelijke
verhouding staat tot het belang van de verleende dienst. (Cass.)
4
FISCAAL RECHT
Inhoudsopgave
Historisch overzicht.......................................................................................1
Fiscale soevereiniteit...................................................................................21
Voorbeeld...................................................................................................................... 36
Zelfstudie: fiscale soevereiniteit...................................................................................53
Wat zijn de algemene beginselen van fiscaal recht?.......................................56
Personenbelasting.......................................................................................73
Zelfstudie: legaliteitsbeginsel <-> vertrouwensbeginsel + Recht op privéleven..........78
Onroerende inkomsten.................................................................................................. 93
Roerende inkomsten................................................................................................... 115
Beroepsinkomsten...................................................................................................... 148
Zelfstudie: 20/03...................................................................................................... 169
Fiscale procedure........................................................................................................ 212
Zelfstudie: Fiscale procedure...................................................................................240
BTW............................................................................................................................ 243
Registratierechten en erfbelasting..............................................................262
Vennootschapsbelasting:............................................................................289
Digitale economie en fiscaliteit...................................................................314
Belastingen in de metaverse.......................................................................330
HISTORISCH OVERZICHT
Fiscaal recht valt onder het publiekrecht, omdat het de relatie
regelt tussen de overheid en burgers, maar ook tussen
overheden onderling. Dit heeft belangrijke gevolgen voor de
manier waarop het recht wordt toegepast en gehandhaafd.
1. Relatie tussen overheid en burgers
Fiscaal recht bepaalt hoe de overheid belastingen kan heffen en
innen bij burgers en bedrijven. Het geeft regels over:
Wie belasting moet betalen
Hoe belasting wordt berekend
1
,Charlotte Baeken 2025-2026 UA
Wanneer en hoe de overheid kan optreden bij niet-
betaling
2. Relatie tussen overheden
Soms zijn er regels nodig over samenwerking tussen verschillende
overheidsinstanties of bestuurslagen, bijvoorbeeld tussen de fiscale
administratie van gemeenten en die van de
Rijksbelastingdienst.
Gevolgen van het publieke karakter van fiscaal recht
Omdat fiscaal recht publiekrechtelijk van aard is, gelden er
specifieke juridische principes:
a. Toepassing van algemene beginselen van behoorlijk bestuur
(ABBB)
Deze beginselen komen uit het administratief recht en
zorgen ervoor dat de overheid zorgvuldig en rechtvaardig
handelt.
Voor formeel fiscaal recht betekent dit dat de fiscale
administratie verplicht is zich aan bepaalde procedures te
houden bij het opleggen van belastingen of boetes.
Voorbeelden zijn: zorgvuldigheidsbeginsel,
motiveringsplicht, en hoor- en wederhoor.
b. Regels van openbare orde
Sommige fiscale regels zijn van openbare orde, wat betekent
dat ze altijd en door iedereen moeten worden nageleefd.
Schending van deze regels leidt tot absolute nietigheid van
de handeling of het besluit.
Absolute nietigheid betekent dat een besluit of handeling
juridisch ongeldig is, zelfs als niemand bezwaar maakt.
Dit kan door iedereen worden ingeroepen, en de rechter
kan dit ambtshalve (uit eigen beweging) constateren.
Samengevat
Fiscaal recht is publiekrecht: regelt relaties overheid ↔ burger
en overheid ↔ overheid.
Gevolg: toepasselijkheid van beginselen van administratief
recht, vooral bij formele fiscale procedures.
Regels van openbare orde zorgen voor absolute
nietigheid, die door iedereen kan worden ingeroepen.
2
,Charlotte Baeken 2025-2026 UA
Hoewel fiscaal recht vooral publiekrechtelijk van aard is, komt het
privaatrecht ook aan bod, omdat de overheid in sommige
gevallen handelt als een particuliere partij.
1. De overheid als privaatrechtspersoon
De overheid is soms aan het privaatrecht onderworpen,
bijvoorbeeld bij het sluiten van overeenkomsten met
belastingplichtigen (rulings)
Dit betekent dat sommige handelingen van de overheid niet
puur bestuurshandelingen zijn, maar contractueel of
civielrechtelijk worden behandeld.
2. Privaatrecht in de fiscale praktijk
Privaatrecht = “gemeenrecht”: het gaat om rechten en
begrippen die niet specifiek in de fiscale wet zijn
omschreven, maar wel algemeen erkend zijn in het burgerlijk
recht.
Voorbeelden:
1. Begrip “inkomen”
o Vaak wordt “inkomen” niet exact gedefinieerd in de
fiscale wet.
o Het gemeenrechtelijk begrip wordt dan gebruikt.
o Rechtspraak: “inkomen is alles wat een zaak periodiek
aan vruchten voortbrengt, zonder haar wezen te
veranderen of haar substantie aan te tasten.”
o Gevolg: een meerwaarde op een goed is geen
inkomen, tenzij de fiscale wet dit expliciet bepaalt.
2. Begrip “winst” van een onderneming
o Ook dit begrip wordt vaak niet in de fiscale wet
gedefinieerd.
o Het wordt bepaald volgens de regels van het
boekhoudrecht, tenzij de fiscale wet uitdrukkelijk
andere regels oplegt.
o Dit principe staat bekend als de “primauteit van het
boekhoudrecht”.
3
, Charlotte Baeken 2025-2026 UA
o Gevolg: fiscale winst volgt in beginsel de civielrechtelijke
winstberekening, tenzij de wet afwijkingen voorschrijft.
Samengevat
Privaatrecht helpt bij het invullen van begrippen die de
fiscale wet niet definieert.
Het zorgt ervoor dat begrippen zoals inkomen en winst een
juridisch consistente betekenis hebben.
Het boekhoudrecht krijgt vaak voorrang bij de bepaling van
fiscale winst.
De overheid kan dus zowel publiekrechtelijk als
privaatrechtelijk optreden, afhankelijk van de context.
Belasting
Klassieke definitie (rechtsleer en rechtspraak):
« een betaling eenzijdig opgelegd door de overheid, teneinde haar
middelen te verschaffen om in haar uitgaven van alle aard te
voorzien »
Vier kenmerken (Hof van Cassatie en Grondwettelijk Hof):
1. Door de overheid opgelegd (soevereiniteit)
2. Eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage (dwingend karakter)
3. Territorialiteit (nexus)
4. Financiering algemeen nut
Onderscheid met andere inkomsten van de overheid
Bv. Boetes -> waarom? Boetes zijn strafbaar van aard; ze worden
opgelegd als straf voor een overtreding, niet als betaling voor een
voordeel of als heffing van een belasting.
Bv. Schenking of legaat aan de overheid -> waarom? Dit zijn
vrijwillige inkomsten, en er is geen juridisch verplicht karakter, zoals
bij belastingen wel het geval is.
Retributies –
= heffing die door de overheid wordt gevorderd in ruil voor een
specifieke overheidsprestatie die in het persoonlijk belang van de
betaler geleverd wordt en waarvan het bedrag in een redelijke
verhouding staat tot het belang van de verleende dienst. (Cass.)
4
