ENDODONTOLOGIE
SAMENVATTING
1 INLEIDING
Endodontie
- Houdt zich bezig met de binnenkant van de tand
• Processen en structuren
• Bv. dentino-pulpair complex
o Indien caviteit in dentine of glazuur " direct effect op pulpa
- Definitie
• Bacterievrij maken wortelkanalen dmv ontsmettingsprotocol
- Verloop
• Verwijderen tandpulpa en necrotisch materiaal
• Ontsmetten kanalen
• Opvullen kanalen met gutta percha
• Verzegelen toegangscaviteit mbv lekvrije coronale vulling
- Doel
• Biologisch objectief
o Kenmerken
§ Hoofddoel
§ Voorkomen en/of behandelen van apicale parodontitis door desinfectie
van kanalen én hun posterieure afdichting voor voorkomen binnendringen
bacteriën
o Doel bereikt door
§ Verwijderen van geïnfecteerde zachte en harde weefsels
§ Creëren van voldoende ruimte voor desinfecterende middelen en
medicamenten
o Die het apicale deel van kanaalruimte kunnen bereiken en afsluiten
o Vijlen kunnen niet volledige kanaal schoonmaken, dus spoelmiddel
nodig
§ Behoud integriteit van resterende tandstructuur
• Mechanisch objectief
o Kenmerken
§ Secundair objectief
§ Mechanisch prepareren wortelkanaaloppervlakken
§ Indien verbetering van 1 van de 2 secundaire objectieven, maar
verslechtering van biologisch effectief " NIET doen
o Bv. geen klein gaatje behandelen, omdat daardoor het biologisch
objectief wordt beïnvloed (Bv. toegang tot wortelkanaal)
• Technisch objectief
o Kenmerken
§ Secundair objectief
§ Verkrijgen oorspronkelijke vorm en kromming van wortelkanaal
§ Voor mogelijk maken reiniging en voorbereiding geïnfecteerde dentinale
oppervlakken
o Dus instrumenten komen tot periapicale gedeelte
o Eigenschappen
§ Klassieke triade voor succes
o Voldoende proper maken
o Grondige desinfectie
o 3D vulling/obturation
· Sluiten van alle ingangen
1
, § Moderne multifactorieel voor succes
o Respecteren originele anatomie
· = Mechanische objectief
· Niet te veel dentine opofferen
o Adequate diagnose en planning
o Kwaliteit van coronale vulling
· Zodat bacteriën niet meer in pulpa kunnen komen
2 DENTINO-PULPAIR COMPLEX: ANATOMIE, FYSIOLOGIE, EMBRYOLOGIE EN
FUNCTIE
EMBRYOLOGIE
Pulpa
- Bevat
• Cellen
o Kenmerken
§ Nemen af in verloop der tijd
§ Mn in kroondeel van pulpa
o Stamcellen
§ In midden van pulpa
§ Differentiatie tot
o Macrofagen
o Fibroblasten
o Lymfocyten
o Odontoblasten
· Komen nergens anders in lichaam voor
· Doen niet aan celdeling
◊ Indien afsterven " geen nieuwe vorming odontoblasten "
maar er is een nieuwe ontwikkeling " stamcellen ontwikkelen
zich tot odontoblast like cells " vorming dentine
· Vezels van Thomes
◊ = Dentinetubuli
◊ Uitloper van odontoblast
◊ Groter aantal bij pulpa dan glazuur
• Collageenvezels
o Nemen toe in verloop der tijd
o Mn in worteldeel van pulpa
• Bloedvaten en zenuwen
o Functie
§ Proprioceptie
§ Immuniteit
§ Kracht
o Zenuwen
§ Soorten
o A⍺-, Aβ-, Aγ-, Aδ-, B-, C- en sympatische vezels
· Met ≠ functies
o C-vezels zijn sterk " blijven lang leven " indien bijna volledig
necrotische pulpa " blijven ervaren van pijn, door blijven leven C-
vezels
- Hoofdfuncties
• Sensitieve functie
• Proprioceptie
• Immuno-modulatie (bv. afweersysteem)
• Bescherming tegen bacteriën
• Ontwikkeling secundair en tertiair dentine
2
, - Pijntheorieën
• Directe stimulatie
o Klassieke theorie
o Door zenuw in dentine
o Geeft GEEN verklaring pijn bij koude lucht
• Transductie theorie
o Odontoblast als receptor " geeft signalen door
o Geeft GEEN verklaring pijn bij koude lucht
• Hydrodynamiek
o = Theorie van Brandstrom
o Ontstaan van vocht uit pulpakamer
§ Bij warmte, koud, lucht, druk (bv. boren)
Zie figuur
- Cr
• Cell rich zone
• Bv. fibroblasten
- Cf
• Cell free zone
• Weinig cellen
- Od
• Odontoblast laag
o = Palissade
o Bovenop pulpa
o Liggen naast elkaar
o Minste rijen in apicaal derde van wortel
o Meer rijen dichtbij kroon
o Niet regenereerbaar
§ Differentiatie na ontwikkeling, dus kan enkel daarna nog dentine maken
• Maken dentine
- Pr
• Predentine
- De
• Dentine
3
, Ontwikkeling
- Fasen
• Initiatiefase
o 6-7w
o Verloop
§ Instulping oraal epitheel " = tandlijst/lamina dentalis
§ Eronder mesenchymaal weefsel " ontvangt NLC " = ectomesenchym "
gescheiden van tandlijst door BM
§ Signalisatie
o Oraal epitheel is instructief " bepaalt waar tanden komen
o Signaal vanuit oraal epitheel naar ectomesenchym
· " Stimulatie PAX9 (TF) " op die plaats ontwikkelt de tand
• Knopfase
o 8w
o Verloop
§ Ingroeien lamina dentalis " vorming knopje + ectomesenchym errond " =
tandknop
§ Hoefijzervormige structuur in OK en BK " hierin gaan 10 knopjes
uitgroeien
• Kapfase
o 9-10w
o Verloop
§ Condensatie ectomesenchym " ontstaan van glazuurorgaan, papilla
dentalis en tandzakje
§ Instulpen ectomesenchym onderaan glazuurorgaan " vorming kapje over
papilla dentalis
• Klokfase
o 11-12w
o Vorming klokstructuur over papilla dentalis
o Glazuurorgaan
§ Vormt
o Buitenste glazuurepitheel (OEE)
o Binnenste glazuurepitheel (IEE)
o Reticulum stellare
o Stratum intermedium
· Voor vorming glazuurmatrix
o Papilla dentalis
§ Vormt
o Odontoblasten en pulpa
o Tandzakje
§ Vormt
o Cementoblasten, alveolen en PDL
• Appositie en maturatiefase
o Verloop
§ IEE " pre-ameloblasten
§ Tandlijst " signalen vanuit IEE " transformatie naar odontoblasten "
vorming predentine
§ Afbraak membrana basalis " signaal naar IEE " differentiatie pre-
ameloblasten toot ameloblasten " vorming glazuurmatrix
§ Verdwijnen reticulum stellare " overblijven klein epitheellaagje (cuticula
dentis)
• Tandwortel
o Verloop
§ IEE en OEE komen tegen elkaar te liggen " cervicale loop " bevat meer
stamcellen
4
SAMENVATTING
1 INLEIDING
Endodontie
- Houdt zich bezig met de binnenkant van de tand
• Processen en structuren
• Bv. dentino-pulpair complex
o Indien caviteit in dentine of glazuur " direct effect op pulpa
- Definitie
• Bacterievrij maken wortelkanalen dmv ontsmettingsprotocol
- Verloop
• Verwijderen tandpulpa en necrotisch materiaal
• Ontsmetten kanalen
• Opvullen kanalen met gutta percha
• Verzegelen toegangscaviteit mbv lekvrije coronale vulling
- Doel
• Biologisch objectief
o Kenmerken
§ Hoofddoel
§ Voorkomen en/of behandelen van apicale parodontitis door desinfectie
van kanalen én hun posterieure afdichting voor voorkomen binnendringen
bacteriën
o Doel bereikt door
§ Verwijderen van geïnfecteerde zachte en harde weefsels
§ Creëren van voldoende ruimte voor desinfecterende middelen en
medicamenten
o Die het apicale deel van kanaalruimte kunnen bereiken en afsluiten
o Vijlen kunnen niet volledige kanaal schoonmaken, dus spoelmiddel
nodig
§ Behoud integriteit van resterende tandstructuur
• Mechanisch objectief
o Kenmerken
§ Secundair objectief
§ Mechanisch prepareren wortelkanaaloppervlakken
§ Indien verbetering van 1 van de 2 secundaire objectieven, maar
verslechtering van biologisch effectief " NIET doen
o Bv. geen klein gaatje behandelen, omdat daardoor het biologisch
objectief wordt beïnvloed (Bv. toegang tot wortelkanaal)
• Technisch objectief
o Kenmerken
§ Secundair objectief
§ Verkrijgen oorspronkelijke vorm en kromming van wortelkanaal
§ Voor mogelijk maken reiniging en voorbereiding geïnfecteerde dentinale
oppervlakken
o Dus instrumenten komen tot periapicale gedeelte
o Eigenschappen
§ Klassieke triade voor succes
o Voldoende proper maken
o Grondige desinfectie
o 3D vulling/obturation
· Sluiten van alle ingangen
1
, § Moderne multifactorieel voor succes
o Respecteren originele anatomie
· = Mechanische objectief
· Niet te veel dentine opofferen
o Adequate diagnose en planning
o Kwaliteit van coronale vulling
· Zodat bacteriën niet meer in pulpa kunnen komen
2 DENTINO-PULPAIR COMPLEX: ANATOMIE, FYSIOLOGIE, EMBRYOLOGIE EN
FUNCTIE
EMBRYOLOGIE
Pulpa
- Bevat
• Cellen
o Kenmerken
§ Nemen af in verloop der tijd
§ Mn in kroondeel van pulpa
o Stamcellen
§ In midden van pulpa
§ Differentiatie tot
o Macrofagen
o Fibroblasten
o Lymfocyten
o Odontoblasten
· Komen nergens anders in lichaam voor
· Doen niet aan celdeling
◊ Indien afsterven " geen nieuwe vorming odontoblasten "
maar er is een nieuwe ontwikkeling " stamcellen ontwikkelen
zich tot odontoblast like cells " vorming dentine
· Vezels van Thomes
◊ = Dentinetubuli
◊ Uitloper van odontoblast
◊ Groter aantal bij pulpa dan glazuur
• Collageenvezels
o Nemen toe in verloop der tijd
o Mn in worteldeel van pulpa
• Bloedvaten en zenuwen
o Functie
§ Proprioceptie
§ Immuniteit
§ Kracht
o Zenuwen
§ Soorten
o A⍺-, Aβ-, Aγ-, Aδ-, B-, C- en sympatische vezels
· Met ≠ functies
o C-vezels zijn sterk " blijven lang leven " indien bijna volledig
necrotische pulpa " blijven ervaren van pijn, door blijven leven C-
vezels
- Hoofdfuncties
• Sensitieve functie
• Proprioceptie
• Immuno-modulatie (bv. afweersysteem)
• Bescherming tegen bacteriën
• Ontwikkeling secundair en tertiair dentine
2
, - Pijntheorieën
• Directe stimulatie
o Klassieke theorie
o Door zenuw in dentine
o Geeft GEEN verklaring pijn bij koude lucht
• Transductie theorie
o Odontoblast als receptor " geeft signalen door
o Geeft GEEN verklaring pijn bij koude lucht
• Hydrodynamiek
o = Theorie van Brandstrom
o Ontstaan van vocht uit pulpakamer
§ Bij warmte, koud, lucht, druk (bv. boren)
Zie figuur
- Cr
• Cell rich zone
• Bv. fibroblasten
- Cf
• Cell free zone
• Weinig cellen
- Od
• Odontoblast laag
o = Palissade
o Bovenop pulpa
o Liggen naast elkaar
o Minste rijen in apicaal derde van wortel
o Meer rijen dichtbij kroon
o Niet regenereerbaar
§ Differentiatie na ontwikkeling, dus kan enkel daarna nog dentine maken
• Maken dentine
- Pr
• Predentine
- De
• Dentine
3
, Ontwikkeling
- Fasen
• Initiatiefase
o 6-7w
o Verloop
§ Instulping oraal epitheel " = tandlijst/lamina dentalis
§ Eronder mesenchymaal weefsel " ontvangt NLC " = ectomesenchym "
gescheiden van tandlijst door BM
§ Signalisatie
o Oraal epitheel is instructief " bepaalt waar tanden komen
o Signaal vanuit oraal epitheel naar ectomesenchym
· " Stimulatie PAX9 (TF) " op die plaats ontwikkelt de tand
• Knopfase
o 8w
o Verloop
§ Ingroeien lamina dentalis " vorming knopje + ectomesenchym errond " =
tandknop
§ Hoefijzervormige structuur in OK en BK " hierin gaan 10 knopjes
uitgroeien
• Kapfase
o 9-10w
o Verloop
§ Condensatie ectomesenchym " ontstaan van glazuurorgaan, papilla
dentalis en tandzakje
§ Instulpen ectomesenchym onderaan glazuurorgaan " vorming kapje over
papilla dentalis
• Klokfase
o 11-12w
o Vorming klokstructuur over papilla dentalis
o Glazuurorgaan
§ Vormt
o Buitenste glazuurepitheel (OEE)
o Binnenste glazuurepitheel (IEE)
o Reticulum stellare
o Stratum intermedium
· Voor vorming glazuurmatrix
o Papilla dentalis
§ Vormt
o Odontoblasten en pulpa
o Tandzakje
§ Vormt
o Cementoblasten, alveolen en PDL
• Appositie en maturatiefase
o Verloop
§ IEE " pre-ameloblasten
§ Tandlijst " signalen vanuit IEE " transformatie naar odontoblasten "
vorming predentine
§ Afbraak membrana basalis " signaal naar IEE " differentiatie pre-
ameloblasten toot ameloblasten " vorming glazuurmatrix
§ Verdwijnen reticulum stellare " overblijven klein epitheellaagje (cuticula
dentis)
• Tandwortel
o Verloop
§ IEE en OEE komen tegen elkaar te liggen " cervicale loop " bevat meer
stamcellen
4
