BELANGRIJKSTE BESTUURSRECHT
Administratieve overheid art 14 RvS-wet
Zie schema
Belang onderscheid: RvS doet enkel uitspraak over beroepen tot nietigverklaring ingesteld tegen akten en
reglementen van adm. OH (art 14, §1, 1°) en tegen impliciete weigeringsbeslissing uitgaande van adm. OH (art 14,
§3)
Voor de invulling vh adm. OH-begrip art 14 RvS-wet in de eerste plaats rechtspraak RvS, maar laatste woord
komt toe aan HvC, aangezien met art 158 GW grondwetgever HvC bevoegd maakt voor attributieconflicten
(=conflicten inzake rechtsmacht gewone of adm. rechter)
Functies GW
1. Democratische organisatie vd overheidsmacht
Positieve functie: de GW brengt de overheid tot stand, door een regering te creëren en de bevoegdheden van
verschillende overheidsorganen vast te leggen/GW als primaire rechtsbron van het rechtssysteem
2. Beperking vd overheidsmacht
Negatieve functie: GW moet machtsmisbruik tegen gaan en zo de vrijheden van de burgers beschermen
Hiervoor zijn twee technieken gebruikt:
1) Machtenscheiding: macht van de OH begrenzen door deze te spreiden over instellingen of
organen
Machtenscheiding kan op 2 manieren:
- horizontale of functionele machtenscheiding: de verschillende taken en bevoegdheden vd OH aan
verschillende instellingen/ambten/organen toekennen binnen één overheidsverband. (trias politica:
traditioneel 3 OHfuncties te onderscheiden: UM, RM, WM)
- Verticale of territoriale machtenscheiding: de bevoegdheden vd OH spreiden over verschillende
territoriaal omschreven overheidsverbanden ipv binnen één dezelfde overheid (bv. Unie, de staat,
de deelstaten, de lokale besturen). Bij verticale machtenscheiding spreken we ve ‘gelaagde
rechtsorde’ waarin burger te maken krijgt en deel uitmaakt van verschillende OHniveaus.
Principe van machtenscheiding kan op 2 manieren invulling krijgen:
- Absolute machtenscheiding: kunnen de 3 overheidsfuncties UM, RM, WM zuiver worden
afgebakend en elk aan 3 volledig onafhankelijk organen worden toebedeeld
- Checks and balances: evenwicht, machtsconcentratie voorkomen via systeem waarbij machten
elkaar controleren of wederzijds participeren.
2 bekendste technieken verticale machtenscheiding:
- Federalisme: spreiding tss verschillende autonome rechtsordes (federale staat, federale unie,
confederatie)
- Decentralisatie: ventrale OH kent bepaalde taken toe aan ondergeschikte (lokale) besturen, met
eigen rechtspersoonlijkheid en bestuurlijk toezicht.
<> deconcentratie: delegatie van bepaalde taken vanuit centrale bestuur naar lagere instanties of
ambten, maar zonder aparte rechtspersoonlijkheid, maar onderdeel vh centraal bestuur en onder
hiërarchisch toezicht.
2 vormen van decentralisatie:
- territoriale decentralisatie: algemeen omschreven BVH worden toegekend aan OH die
democratisch verkozen zijn voor een bepaald grondgebied (bv. lokale besturen)
- functionele decentralisatie: specifiek omschreven BVH toegekend aan OHdiensten, die ie
bepaald beleidsdomein over expertise beschikken (bv. NMBS, VRT, de Lijn)
2) Verankeren vd fundamentele rechten en vrijheden
, Technieken van controle od administratie
1. ‘Spoils system’ uit de VS =nieuw verkozen president mag de top vd administratie vervangen door personen
op wie hij kan vertrouwen dat ze zijn beleid getrouw en snel uitvoeren
(Op federale niveau werd dit systeem minder belangrijk en kreeg ‘merit system’ de overhand, waarbij niet
langer elke burger voor elke functie in aanmerking komt, maar selectie gebeurd obv vergelijkend examen)
2. Partijpolitisering vd administratie =functies van topambtenaren maken het voorwerp uit van afspraken tss
politieke partijen.
3. Ministeriële kabinetten =samengesteld uit naaste medewerkers vd ministers, vormen een brug tss politiek
en administratie. Voor ambtenarij zijn zij het aanspreekpunt met de minister.
Omzendbrieven (=pseudo-wetgeving)
=niet uitgevaardigd krachtens reglementaire BVH, maar lijken op wetgeving/regelgeving
Bindend voor ambtenaren obv hiërarchisch toezicht
Voor gedecentraliseerd bestuur slechts een aanbeveling, geen verplichting (decentralisatie, eigen beleidsruimte)
Voor burgers niet verbindend, maar ze knn er wel rechten aan ontlenen
Soorten omzendbrieven:
- Interpretatieve omzendbrief =instructies aan ambtenaren mbt hoe wetten en besluiten uitgevoerd dienen
te worden (‘handleiding’)
- Indicatieve omzendbrief =richtlijnen die OH voor zichzelf opstelt als leidraad voor het invullen van
discretionaire bevoegdheid (beleidskeuze)
Hebben beiden geen bindend karakter, geen annulatieberoep bij RvS kan worden ingesteld
- Verordenende omzendbrief =nieuwe rechtsregel in vorm ve omzendbrief, problematisch want is
verordenend (kan aanleiding geven tot vernietiging)
Wel aanvechtbaar voor RvS
Een omzendbrief is verordenend wanneer:
1. Nieuwe rechtsregels aan bestaande worden toegevoegd
2. Het bestuur deze regels als verplichtend wil stellen
3. Ze is uitgevaardigd & bekendgemaakt door OH die id betrokken materie over verordenende
bevoegdheid beschikt
4. Die OH de middelen bezit om de handhaving af te dwingen
Verhouding lokale besturen en centrale OH
Duaal <> gemengd systeem:
Duaal systeem =gekenmerkt door formele scheiding vd lokale besturen en centrale OH, besturen beschikken
over verregaande zelfstandigheid en grote autonomie (bv. GB: gemeenteraad bepaalt in belangrijke mate zelf of
een college wordt opgericht en of een burgemeester wordt voorzien)
Gemengd systeem =lokale besturen zijn ingebed id ruimere OHorganisatie en worden ingepast ie regeling die
uniform is voor alle lokale besturen binnen de (deelstaat) waartoe ze behoren (bv. BE: door gewestregering
benoemde gouverneur staat ah hoofd van één vd 10 provincies waar hij federale & gewestregering
vertegenwoordigt.
In België: Grondwet kent algemeen omschreven bevoegdheden toe aan lokale bestuursniveau (art 41, 1e lid en
art 162, 2e lid GW). Lokale besturen blijven onderworpen aan een vorm van bestuurlijk toezicht, die de
toezichthoudende OH toelaat om de conformiteit van hun beslissingen te toetsen ad wet en het algemene belang.
Dit toezicht is negatief, toezichthoudende OH beschikt in beginsel dus NIET over instructie-, hervormings- of
substitutieBVH.
Bevoegdheden lokale besturen:
Administratieve overheid art 14 RvS-wet
Zie schema
Belang onderscheid: RvS doet enkel uitspraak over beroepen tot nietigverklaring ingesteld tegen akten en
reglementen van adm. OH (art 14, §1, 1°) en tegen impliciete weigeringsbeslissing uitgaande van adm. OH (art 14,
§3)
Voor de invulling vh adm. OH-begrip art 14 RvS-wet in de eerste plaats rechtspraak RvS, maar laatste woord
komt toe aan HvC, aangezien met art 158 GW grondwetgever HvC bevoegd maakt voor attributieconflicten
(=conflicten inzake rechtsmacht gewone of adm. rechter)
Functies GW
1. Democratische organisatie vd overheidsmacht
Positieve functie: de GW brengt de overheid tot stand, door een regering te creëren en de bevoegdheden van
verschillende overheidsorganen vast te leggen/GW als primaire rechtsbron van het rechtssysteem
2. Beperking vd overheidsmacht
Negatieve functie: GW moet machtsmisbruik tegen gaan en zo de vrijheden van de burgers beschermen
Hiervoor zijn twee technieken gebruikt:
1) Machtenscheiding: macht van de OH begrenzen door deze te spreiden over instellingen of
organen
Machtenscheiding kan op 2 manieren:
- horizontale of functionele machtenscheiding: de verschillende taken en bevoegdheden vd OH aan
verschillende instellingen/ambten/organen toekennen binnen één overheidsverband. (trias politica:
traditioneel 3 OHfuncties te onderscheiden: UM, RM, WM)
- Verticale of territoriale machtenscheiding: de bevoegdheden vd OH spreiden over verschillende
territoriaal omschreven overheidsverbanden ipv binnen één dezelfde overheid (bv. Unie, de staat,
de deelstaten, de lokale besturen). Bij verticale machtenscheiding spreken we ve ‘gelaagde
rechtsorde’ waarin burger te maken krijgt en deel uitmaakt van verschillende OHniveaus.
Principe van machtenscheiding kan op 2 manieren invulling krijgen:
- Absolute machtenscheiding: kunnen de 3 overheidsfuncties UM, RM, WM zuiver worden
afgebakend en elk aan 3 volledig onafhankelijk organen worden toebedeeld
- Checks and balances: evenwicht, machtsconcentratie voorkomen via systeem waarbij machten
elkaar controleren of wederzijds participeren.
2 bekendste technieken verticale machtenscheiding:
- Federalisme: spreiding tss verschillende autonome rechtsordes (federale staat, federale unie,
confederatie)
- Decentralisatie: ventrale OH kent bepaalde taken toe aan ondergeschikte (lokale) besturen, met
eigen rechtspersoonlijkheid en bestuurlijk toezicht.
<> deconcentratie: delegatie van bepaalde taken vanuit centrale bestuur naar lagere instanties of
ambten, maar zonder aparte rechtspersoonlijkheid, maar onderdeel vh centraal bestuur en onder
hiërarchisch toezicht.
2 vormen van decentralisatie:
- territoriale decentralisatie: algemeen omschreven BVH worden toegekend aan OH die
democratisch verkozen zijn voor een bepaald grondgebied (bv. lokale besturen)
- functionele decentralisatie: specifiek omschreven BVH toegekend aan OHdiensten, die ie
bepaald beleidsdomein over expertise beschikken (bv. NMBS, VRT, de Lijn)
2) Verankeren vd fundamentele rechten en vrijheden
, Technieken van controle od administratie
1. ‘Spoils system’ uit de VS =nieuw verkozen president mag de top vd administratie vervangen door personen
op wie hij kan vertrouwen dat ze zijn beleid getrouw en snel uitvoeren
(Op federale niveau werd dit systeem minder belangrijk en kreeg ‘merit system’ de overhand, waarbij niet
langer elke burger voor elke functie in aanmerking komt, maar selectie gebeurd obv vergelijkend examen)
2. Partijpolitisering vd administratie =functies van topambtenaren maken het voorwerp uit van afspraken tss
politieke partijen.
3. Ministeriële kabinetten =samengesteld uit naaste medewerkers vd ministers, vormen een brug tss politiek
en administratie. Voor ambtenarij zijn zij het aanspreekpunt met de minister.
Omzendbrieven (=pseudo-wetgeving)
=niet uitgevaardigd krachtens reglementaire BVH, maar lijken op wetgeving/regelgeving
Bindend voor ambtenaren obv hiërarchisch toezicht
Voor gedecentraliseerd bestuur slechts een aanbeveling, geen verplichting (decentralisatie, eigen beleidsruimte)
Voor burgers niet verbindend, maar ze knn er wel rechten aan ontlenen
Soorten omzendbrieven:
- Interpretatieve omzendbrief =instructies aan ambtenaren mbt hoe wetten en besluiten uitgevoerd dienen
te worden (‘handleiding’)
- Indicatieve omzendbrief =richtlijnen die OH voor zichzelf opstelt als leidraad voor het invullen van
discretionaire bevoegdheid (beleidskeuze)
Hebben beiden geen bindend karakter, geen annulatieberoep bij RvS kan worden ingesteld
- Verordenende omzendbrief =nieuwe rechtsregel in vorm ve omzendbrief, problematisch want is
verordenend (kan aanleiding geven tot vernietiging)
Wel aanvechtbaar voor RvS
Een omzendbrief is verordenend wanneer:
1. Nieuwe rechtsregels aan bestaande worden toegevoegd
2. Het bestuur deze regels als verplichtend wil stellen
3. Ze is uitgevaardigd & bekendgemaakt door OH die id betrokken materie over verordenende
bevoegdheid beschikt
4. Die OH de middelen bezit om de handhaving af te dwingen
Verhouding lokale besturen en centrale OH
Duaal <> gemengd systeem:
Duaal systeem =gekenmerkt door formele scheiding vd lokale besturen en centrale OH, besturen beschikken
over verregaande zelfstandigheid en grote autonomie (bv. GB: gemeenteraad bepaalt in belangrijke mate zelf of
een college wordt opgericht en of een burgemeester wordt voorzien)
Gemengd systeem =lokale besturen zijn ingebed id ruimere OHorganisatie en worden ingepast ie regeling die
uniform is voor alle lokale besturen binnen de (deelstaat) waartoe ze behoren (bv. BE: door gewestregering
benoemde gouverneur staat ah hoofd van één vd 10 provincies waar hij federale & gewestregering
vertegenwoordigt.
In België: Grondwet kent algemeen omschreven bevoegdheden toe aan lokale bestuursniveau (art 41, 1e lid en
art 162, 2e lid GW). Lokale besturen blijven onderworpen aan een vorm van bestuurlijk toezicht, die de
toezichthoudende OH toelaat om de conformiteit van hun beslissingen te toetsen ad wet en het algemene belang.
Dit toezicht is negatief, toezichthoudende OH beschikt in beginsel dus NIET over instructie-, hervormings- of
substitutieBVH.
Bevoegdheden lokale besturen:
