Grondwettelijk recht Sottiaux
DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING
Hoofdstuk 1: Basisbegrippen en centrale thema’s van het grondwettelijk
recht
1. Inleiding
De eerste Grondwetten: Declaration of Independence 1776 (Thomas Jefferson) en Déclaration des droits de
l’homme et du citoyen 1789 (Lafayette)
Later volgde de Belgische Grondwet in 1830.
Er is sprake van wederzijdse invloed tussen de Belgische en deze andere Grondwetten van die tijd (België
haalde inspiratie van de andere GW maar zij haalde inspiratie uit charters van onze regio (Charter van
Kortenberg)
2. De grondwet
2.1. Betekenis en functie van de Grondwet
1. Democratische organisatie van de overheidsmacht
Positieve functie: de GW brengt de overheid tot stand, door een regering te creëren en de bevoegdheden van
verschillende overheidsorganen vast te leggen/GW als primaire rechtsbron van het rechtssysteem
Niet elke staat met een GW is democratisch (vb. Iran en Nazi-
Duitsland) In de Amerikaanse en Franse GW is het idee gebaseerd op
volkssoevereiniteit, maar kan ook niet-democratische grondwetten zoals
in Iran is er sprake van een façadegrondwet
2. Beperking van de overheidsmacht
Negatieve functie: GW moet machtsmisbruik tegen gaan en zo de vrijheden van de burgers beschermen
Hiervoor zijn twee technieken gebruikt:
1)Machtenscheiding: macht van de OH begrenzen door deze te spreiden over
instellingen of organen
Machtenscheiding kan op 2 manieren:
- horizontale of functionele machtenscheiding: de verschillende taken en
bevoegdheden van de OH aan verschillende instellingen/ambten/organen
toekennen binnen één overheid. (trias politica: UM, RM, WM)
- Verticale of territoriale machtenscheiding: de bevoegdheden van de OH
spreiden over verschillende territoriaal omschreven overheidsverbanden ipv
binnen één dezelfde overheid (bv. Unie, de staat, de deelstaten, de lokale
besturen). Dan spreken we van een gelaagde rechtsorde met verdeling van
taken tss lokale, regionale, supranationale en internationale niveaus
(decentralisatie, federalisme, subsidiariteitsbeginsel, …)
Principe van machtenscheiding kan op 2 manieren invulling krijgen:
- Absolute machtenscheiding: kunnen de 3 overheidsfuncties UM, RM, WM
zuiver worden afgebakend en elk aan 3 volledig onafhankelijk organen
worden toebedeeld
- Evenwicht tussen de machten: geen scherpe scheiding, maar voorkomen
van machtsconcentratie via een systeem waarbij machten elkaar controleren
of wederzijds participeren bv. Checks and balances
2)Het verankeren van fundamentele rechten en vrijheden
Mensen hebben onvervreemdbare rechten (locke: life, liberty, property). De
OH heeft de taak deze te beschermen. (bv habeas corpus: burgers knn niet
worden gevangengenomen zonder vonnis volgens het recht)
5
,Horizontale/functionele machtenscheiding: bevoegdheden van de OH binnen één overheidsverband aan
verschillende ambten/organen geven. (UM, RM, WM; de trias politica)
In de VS: Zowel machtenscheiding als onderlinge controle en samenwerking. Et is machtenscheiding aangezien
in het Amerikaans presidentieel regime de WM en UM in handen van afzonderlijk verkozen organen zijn,
namelijk de President en het Congres. Maar tegelijkertijd heeft de president een vetorecht over een
wetsvoorstel, dat op zijn beurt kan worden overstemd door 2/3e vd leden van het Huis van Afgevaardigden.
Absolute machtenscheiding <> Checks and balances
Absolute machtenscheiding: In de eerste Franse GW: de drie machten functioneren als volledige gescheiden
entiteiten
Checks and balances: (VS) machtenscheiding en samenwerking (UM/President heeft veto over de
wetsvoorstellen van de WM en deze veto kan gevetod worden door ⅔ in het Huis van afgevaardigden)
Verticale/territoriale machtenscheiding: mogelijkheid om bevoegdheden van de OH te spreiden
over
verschillende territoriaal omschreven overheidsverbanden. (verdeling tussen lokale, regionale, nationale niveau)
2 technieken: federalisme en decentralisatie
Federalisme: de spreiding van bevoegdheden tussen de verschillende autonome rechtsordes (vb. Duits) (volledig
los van elkaar)
Decentralisatie: de centrale OH geeft bepaalde taken toe aan ondergeschikte besturen (toch een band adhv
hiërarchische/administratief toezicht van het centraal orgaan) maar wel afgebakend door het
subsidiariteitsbeginsel
Subsidiariteitsbeginsel: de hogere overheid moet zich niet bemoeien met de taken die ook door lagere instanties
kunnen worden behandeld.
Verankering van rechten en vrijheden (inhoudelijke inperking van de bevoegdheden van de
OH)
Dit zorgt voor een inhoudelijke beperking van de overheidsmacht.
De rechten en vrijheden in onze grondwet zijn naar voorbeeld van de Magna Carta 1215 en Blijde Inkomst v/h
Hertogdom Brabant 1356.
Overige functies van de Grondwet:
3. Natie- en staatsvorming
Grondwet heeft namelijk pas nut als er een staat is, waarvan de macht georganiseerd en begrensd dient te
worden
4. programmatische functies
Grondwet bevat soms ook doelstellingen die de staat moet nastreven bv. bevorderen van de materiële
gelijkheid of bescherming van het leefmilieu
Maatschappelijk contract: de GW als overeenkomst tussen individuen om een georganiseerd politieke
gemeenschap te vormen. Een individu geeft zijn vrijheid af in ruil voor recht en orde van de overheid. Als
de OH haar macht misbruikt dan komt het volk in opstand. Volgens Hobbes zal de burger zich
onderwerpen aan de staat adhv zo’n contract om te ontsnappen aan de chaos van de natuurtoestand.
2.2. De Grondwet in formele en materiële zin
Formele zin: de specifieke tekst die we de Grondwet noemen
Materiële zin: het geheel van fundamentele regels over de organisatie en de beperking van het overheidsgezag
6
,Niet elke regel van de grondwet in materiële zin zit in de grondwet in formele zin (want ook te vinden in
bijzondere wetten, gewoonterechtelijke beginselen, rechtspraak, etc.)
In sommige landen is er geen codificatie van de grondwet (voorbeeld: VK en Israël)
2.3. Enkele belangrijke classificaties
Façadegrondwet <> democratische grondwet
3.2.1. Grondwet en democratievorm
Directe democratie: vorm waarbij de bevolking zelf de wetten maakt en burgers rechtstreeks deelnemen aan de
politieke besluitvorming. (referenda)
Voorbeeld: volksvergaderingen Griekse Oudheid, Town meetings in de VS
Indirecte of representatieve democratie: burgers kiezen vertegenwoordigers die de politieke beslissingen nemen
ipv zelf deel te nemen aan de besluitvorming.
Voordeel: voordelig voor de organisatie en de mogelijkheid tot specialisering en een manier om
machtsmisbruik tegen te gaan (ivm geen democratie).
Nadeel: bestuur is in handen van een beperkte groep professionele politici. De betrokkenheid vd gewone
burger dreigt daardoor beperkte invulling te krijgen. Als oplossing wordt gepleit representatieve
democratie aan te vullen met:
1) Participatieve democratie: met de bedoeling de burger rechtstreeks bij het beleid te betrekken bv.
door organisatie van volksraadplegingen of petitierecht
2) deliberatieve democratie: besluitvorming/ democratische legitimiteit vloeit voort uit de
uitwisseling van argumenten tss geïnformeerde burgers die vrij knn oordelen bv. obv een
steekproef vd bevolking een beperkte groep burgers samenbrengen en laten beraadslagen over
bepaalde thema’s, waarna politici met hun conclusies aan de slag knn
Nadeel: soms gebrekkige representativiteit en elitaire karakter vd besluitvorming
Meerderheidsdemocratie: zorgt ervoor dat de stem van elke burger een gelijk gewicht toekomt en elke
kiezer kansen krijgt politieke beslissingen te beïnvloeden (≠bij een bijzondere meerderheid weegt een stem
van de minderheid zwaarder). Dit zorgt voor gelijkheid.
Consensus- of pacificatiedemocatie: tegenhanger van meerderheidsdemocratie ipv meerderheidsbesluitvorming
wordt er gezocht naar consensus tss de verschillende bevolkingsgroepen.
Voorbeeld: Bosnia, België in de taalgroepen
3.2.2. Grondwet en regeringsvorm
Binnen de representatieve democratie onderscheid maken tss:
Parlementair systeem Presidentieel systeem (vb. VS, Zuid-Amerika)
-geen strakke scheiding tussen regering en -strakkere scheiding WM EN UM: president en
parlement: institutionele samenhang tss WM en UM regering afzonderlijk verkozen en gescheiden
-samenwerking tussen regering en parlement bevoegdheden, president maakt geen deel uit van
-regering samengesteld uit of minstens parlement en is geen verantwoording verschuldigd
verantwoording verschuldigd aan de meerderheid in -minder checks and balances (wel bv. veto)
het parlement -leden vd regering (ministers) zijn geen
-meer checks and balances verantwoording verschuldigd aan de
-parlement en regering worden gedomineerd door volksvertegenwoordigers, maar aan de president die
zelfde politieke partij -> zwaartepunt bij UM ze aanstelt en ontslaat
-
Er zijn ook tussen modellen.
7
, Voorbeeld: het semi-presidentieel systeem in Frankrijk
3.2.3. Grondwet en staatsvorm
staatsvorm= de wijze waarop de verhoudingen worden geregeld en de bevoegdheden worden verdeeld tussen de
verschillende overheden in de gelaagde rechtsorde (centralisatie/decentralisatie, federale staat, federale unie,
confederatie, statenbond)
Soevereiniteit: ‘hoogste macht of gezag’. Een staat is extern soeverein wanneer hij onafhankelijk is van andere
staten of bovenstatelijke verbanden. Intern soeverein verwijst nr hoogste rechtsbevoegdheid binnen een
overheidsverband.
Kompetenz-Kompetenz: ‘bevoegdheid vd bevoegdheid’. Soevereiniteit soms zo beschreven. Idee dat de hoogste
gezag berust bij de overheid of het niveau dat bevoegd is om te beslissen over de verdeling vd bevoegdheden tss
de verschillende overheden.
Hierarchisch toezicht: houdt in dat in de plaatstelling in (substitutiebevoegdheid)
Administratief of bestuurlijk toezicht: enkel nagaan of gehandeld in overeenstemming met hogere normen en
algemeen belang
Eenheidsstaten
In een eenheidsstaat berust de soevereiniteit of ‘bevoegdheid van de bevoegdheid’ onverdeeld in het centrale
niveau.
Gecentraliseerde eenheidsstaat<> gedecentraliseerde eenheidsstaat
Gecentraliseerde eenheidsstaat: alle overheidsfuncties zijn uitgeoefend door instellingen of organen die
toebehoren tot hetzelfde centrale bestuur (wel kan sprake zijn van deconcentratie)
Deconcentratie= het overdragen v bepaalde taken vh centrale bestuur nr lagere instanties of ambten, die zelf
geen rechtspersoonlijkheid hbb, mr deel zijn vh centrale niveau en dus onder hiërarchisch toezicht staan
Gedecentraliseerde eenheidsstaat: Er zijn ondergeschikte besturen die geen deel vormen van de centrale
overheid. Deze hebben wel een eigen rechtspersoonlijkheid en zijn onderworpen aan minder strenge vorm van
administratief of bestuurlijk toezicht.
De bevoegdheden van deze besturen zijn in de wet geschreven (vb. BWHI). Bij het uitoefenen niet volledig
autonoom, mr blijven onderworpen ad regels vh centrale niveau en hun regels hbb zelf geen kracht van wet.
Verder onderscheid tss:
- Functionele decentralisatie: het centraal orgaan kent specifieke bevoegdheden toe aan
overheidsinstanties die in een bepaald domein over de nodige expertise beschikken met als doel
besluitvorming op een meer efficiënte en van politieke instellingen onafhankelijke manier te
organiseren
- Territoriale decentralisatie: aantal algemeen omschreven BVH toegekend aan overheden die voor
bepaald grondgebied bevoegd zijn (bv. lokale besturen)
(Decentralisatie en federalisme zijn complementaire staatsvormen)
Federalisme
Eenheidsstaat/unitaire staat <> Federalisme (tegenhangers)
In een federatie worden autonome bevoegdheden toegekend aan geografische afgebakende deelgebieden van
een groter federaal geheel.
3 vormen van federaties: federale staat, federale unie, confederatie (het verschilpunt ligt bij de soevereiniteit of
kompetenz-kompetenz).
8
DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING
Hoofdstuk 1: Basisbegrippen en centrale thema’s van het grondwettelijk
recht
1. Inleiding
De eerste Grondwetten: Declaration of Independence 1776 (Thomas Jefferson) en Déclaration des droits de
l’homme et du citoyen 1789 (Lafayette)
Later volgde de Belgische Grondwet in 1830.
Er is sprake van wederzijdse invloed tussen de Belgische en deze andere Grondwetten van die tijd (België
haalde inspiratie van de andere GW maar zij haalde inspiratie uit charters van onze regio (Charter van
Kortenberg)
2. De grondwet
2.1. Betekenis en functie van de Grondwet
1. Democratische organisatie van de overheidsmacht
Positieve functie: de GW brengt de overheid tot stand, door een regering te creëren en de bevoegdheden van
verschillende overheidsorganen vast te leggen/GW als primaire rechtsbron van het rechtssysteem
Niet elke staat met een GW is democratisch (vb. Iran en Nazi-
Duitsland) In de Amerikaanse en Franse GW is het idee gebaseerd op
volkssoevereiniteit, maar kan ook niet-democratische grondwetten zoals
in Iran is er sprake van een façadegrondwet
2. Beperking van de overheidsmacht
Negatieve functie: GW moet machtsmisbruik tegen gaan en zo de vrijheden van de burgers beschermen
Hiervoor zijn twee technieken gebruikt:
1)Machtenscheiding: macht van de OH begrenzen door deze te spreiden over
instellingen of organen
Machtenscheiding kan op 2 manieren:
- horizontale of functionele machtenscheiding: de verschillende taken en
bevoegdheden van de OH aan verschillende instellingen/ambten/organen
toekennen binnen één overheid. (trias politica: UM, RM, WM)
- Verticale of territoriale machtenscheiding: de bevoegdheden van de OH
spreiden over verschillende territoriaal omschreven overheidsverbanden ipv
binnen één dezelfde overheid (bv. Unie, de staat, de deelstaten, de lokale
besturen). Dan spreken we van een gelaagde rechtsorde met verdeling van
taken tss lokale, regionale, supranationale en internationale niveaus
(decentralisatie, federalisme, subsidiariteitsbeginsel, …)
Principe van machtenscheiding kan op 2 manieren invulling krijgen:
- Absolute machtenscheiding: kunnen de 3 overheidsfuncties UM, RM, WM
zuiver worden afgebakend en elk aan 3 volledig onafhankelijk organen
worden toebedeeld
- Evenwicht tussen de machten: geen scherpe scheiding, maar voorkomen
van machtsconcentratie via een systeem waarbij machten elkaar controleren
of wederzijds participeren bv. Checks and balances
2)Het verankeren van fundamentele rechten en vrijheden
Mensen hebben onvervreemdbare rechten (locke: life, liberty, property). De
OH heeft de taak deze te beschermen. (bv habeas corpus: burgers knn niet
worden gevangengenomen zonder vonnis volgens het recht)
5
,Horizontale/functionele machtenscheiding: bevoegdheden van de OH binnen één overheidsverband aan
verschillende ambten/organen geven. (UM, RM, WM; de trias politica)
In de VS: Zowel machtenscheiding als onderlinge controle en samenwerking. Et is machtenscheiding aangezien
in het Amerikaans presidentieel regime de WM en UM in handen van afzonderlijk verkozen organen zijn,
namelijk de President en het Congres. Maar tegelijkertijd heeft de president een vetorecht over een
wetsvoorstel, dat op zijn beurt kan worden overstemd door 2/3e vd leden van het Huis van Afgevaardigden.
Absolute machtenscheiding <> Checks and balances
Absolute machtenscheiding: In de eerste Franse GW: de drie machten functioneren als volledige gescheiden
entiteiten
Checks and balances: (VS) machtenscheiding en samenwerking (UM/President heeft veto over de
wetsvoorstellen van de WM en deze veto kan gevetod worden door ⅔ in het Huis van afgevaardigden)
Verticale/territoriale machtenscheiding: mogelijkheid om bevoegdheden van de OH te spreiden
over
verschillende territoriaal omschreven overheidsverbanden. (verdeling tussen lokale, regionale, nationale niveau)
2 technieken: federalisme en decentralisatie
Federalisme: de spreiding van bevoegdheden tussen de verschillende autonome rechtsordes (vb. Duits) (volledig
los van elkaar)
Decentralisatie: de centrale OH geeft bepaalde taken toe aan ondergeschikte besturen (toch een band adhv
hiërarchische/administratief toezicht van het centraal orgaan) maar wel afgebakend door het
subsidiariteitsbeginsel
Subsidiariteitsbeginsel: de hogere overheid moet zich niet bemoeien met de taken die ook door lagere instanties
kunnen worden behandeld.
Verankering van rechten en vrijheden (inhoudelijke inperking van de bevoegdheden van de
OH)
Dit zorgt voor een inhoudelijke beperking van de overheidsmacht.
De rechten en vrijheden in onze grondwet zijn naar voorbeeld van de Magna Carta 1215 en Blijde Inkomst v/h
Hertogdom Brabant 1356.
Overige functies van de Grondwet:
3. Natie- en staatsvorming
Grondwet heeft namelijk pas nut als er een staat is, waarvan de macht georganiseerd en begrensd dient te
worden
4. programmatische functies
Grondwet bevat soms ook doelstellingen die de staat moet nastreven bv. bevorderen van de materiële
gelijkheid of bescherming van het leefmilieu
Maatschappelijk contract: de GW als overeenkomst tussen individuen om een georganiseerd politieke
gemeenschap te vormen. Een individu geeft zijn vrijheid af in ruil voor recht en orde van de overheid. Als
de OH haar macht misbruikt dan komt het volk in opstand. Volgens Hobbes zal de burger zich
onderwerpen aan de staat adhv zo’n contract om te ontsnappen aan de chaos van de natuurtoestand.
2.2. De Grondwet in formele en materiële zin
Formele zin: de specifieke tekst die we de Grondwet noemen
Materiële zin: het geheel van fundamentele regels over de organisatie en de beperking van het overheidsgezag
6
,Niet elke regel van de grondwet in materiële zin zit in de grondwet in formele zin (want ook te vinden in
bijzondere wetten, gewoonterechtelijke beginselen, rechtspraak, etc.)
In sommige landen is er geen codificatie van de grondwet (voorbeeld: VK en Israël)
2.3. Enkele belangrijke classificaties
Façadegrondwet <> democratische grondwet
3.2.1. Grondwet en democratievorm
Directe democratie: vorm waarbij de bevolking zelf de wetten maakt en burgers rechtstreeks deelnemen aan de
politieke besluitvorming. (referenda)
Voorbeeld: volksvergaderingen Griekse Oudheid, Town meetings in de VS
Indirecte of representatieve democratie: burgers kiezen vertegenwoordigers die de politieke beslissingen nemen
ipv zelf deel te nemen aan de besluitvorming.
Voordeel: voordelig voor de organisatie en de mogelijkheid tot specialisering en een manier om
machtsmisbruik tegen te gaan (ivm geen democratie).
Nadeel: bestuur is in handen van een beperkte groep professionele politici. De betrokkenheid vd gewone
burger dreigt daardoor beperkte invulling te krijgen. Als oplossing wordt gepleit representatieve
democratie aan te vullen met:
1) Participatieve democratie: met de bedoeling de burger rechtstreeks bij het beleid te betrekken bv.
door organisatie van volksraadplegingen of petitierecht
2) deliberatieve democratie: besluitvorming/ democratische legitimiteit vloeit voort uit de
uitwisseling van argumenten tss geïnformeerde burgers die vrij knn oordelen bv. obv een
steekproef vd bevolking een beperkte groep burgers samenbrengen en laten beraadslagen over
bepaalde thema’s, waarna politici met hun conclusies aan de slag knn
Nadeel: soms gebrekkige representativiteit en elitaire karakter vd besluitvorming
Meerderheidsdemocratie: zorgt ervoor dat de stem van elke burger een gelijk gewicht toekomt en elke
kiezer kansen krijgt politieke beslissingen te beïnvloeden (≠bij een bijzondere meerderheid weegt een stem
van de minderheid zwaarder). Dit zorgt voor gelijkheid.
Consensus- of pacificatiedemocatie: tegenhanger van meerderheidsdemocratie ipv meerderheidsbesluitvorming
wordt er gezocht naar consensus tss de verschillende bevolkingsgroepen.
Voorbeeld: Bosnia, België in de taalgroepen
3.2.2. Grondwet en regeringsvorm
Binnen de representatieve democratie onderscheid maken tss:
Parlementair systeem Presidentieel systeem (vb. VS, Zuid-Amerika)
-geen strakke scheiding tussen regering en -strakkere scheiding WM EN UM: president en
parlement: institutionele samenhang tss WM en UM regering afzonderlijk verkozen en gescheiden
-samenwerking tussen regering en parlement bevoegdheden, president maakt geen deel uit van
-regering samengesteld uit of minstens parlement en is geen verantwoording verschuldigd
verantwoording verschuldigd aan de meerderheid in -minder checks and balances (wel bv. veto)
het parlement -leden vd regering (ministers) zijn geen
-meer checks and balances verantwoording verschuldigd aan de
-parlement en regering worden gedomineerd door volksvertegenwoordigers, maar aan de president die
zelfde politieke partij -> zwaartepunt bij UM ze aanstelt en ontslaat
-
Er zijn ook tussen modellen.
7
, Voorbeeld: het semi-presidentieel systeem in Frankrijk
3.2.3. Grondwet en staatsvorm
staatsvorm= de wijze waarop de verhoudingen worden geregeld en de bevoegdheden worden verdeeld tussen de
verschillende overheden in de gelaagde rechtsorde (centralisatie/decentralisatie, federale staat, federale unie,
confederatie, statenbond)
Soevereiniteit: ‘hoogste macht of gezag’. Een staat is extern soeverein wanneer hij onafhankelijk is van andere
staten of bovenstatelijke verbanden. Intern soeverein verwijst nr hoogste rechtsbevoegdheid binnen een
overheidsverband.
Kompetenz-Kompetenz: ‘bevoegdheid vd bevoegdheid’. Soevereiniteit soms zo beschreven. Idee dat de hoogste
gezag berust bij de overheid of het niveau dat bevoegd is om te beslissen over de verdeling vd bevoegdheden tss
de verschillende overheden.
Hierarchisch toezicht: houdt in dat in de plaatstelling in (substitutiebevoegdheid)
Administratief of bestuurlijk toezicht: enkel nagaan of gehandeld in overeenstemming met hogere normen en
algemeen belang
Eenheidsstaten
In een eenheidsstaat berust de soevereiniteit of ‘bevoegdheid van de bevoegdheid’ onverdeeld in het centrale
niveau.
Gecentraliseerde eenheidsstaat<> gedecentraliseerde eenheidsstaat
Gecentraliseerde eenheidsstaat: alle overheidsfuncties zijn uitgeoefend door instellingen of organen die
toebehoren tot hetzelfde centrale bestuur (wel kan sprake zijn van deconcentratie)
Deconcentratie= het overdragen v bepaalde taken vh centrale bestuur nr lagere instanties of ambten, die zelf
geen rechtspersoonlijkheid hbb, mr deel zijn vh centrale niveau en dus onder hiërarchisch toezicht staan
Gedecentraliseerde eenheidsstaat: Er zijn ondergeschikte besturen die geen deel vormen van de centrale
overheid. Deze hebben wel een eigen rechtspersoonlijkheid en zijn onderworpen aan minder strenge vorm van
administratief of bestuurlijk toezicht.
De bevoegdheden van deze besturen zijn in de wet geschreven (vb. BWHI). Bij het uitoefenen niet volledig
autonoom, mr blijven onderworpen ad regels vh centrale niveau en hun regels hbb zelf geen kracht van wet.
Verder onderscheid tss:
- Functionele decentralisatie: het centraal orgaan kent specifieke bevoegdheden toe aan
overheidsinstanties die in een bepaald domein over de nodige expertise beschikken met als doel
besluitvorming op een meer efficiënte en van politieke instellingen onafhankelijke manier te
organiseren
- Territoriale decentralisatie: aantal algemeen omschreven BVH toegekend aan overheden die voor
bepaald grondgebied bevoegd zijn (bv. lokale besturen)
(Decentralisatie en federalisme zijn complementaire staatsvormen)
Federalisme
Eenheidsstaat/unitaire staat <> Federalisme (tegenhangers)
In een federatie worden autonome bevoegdheden toegekend aan geografische afgebakende deelgebieden van
een groter federaal geheel.
3 vormen van federaties: federale staat, federale unie, confederatie (het verschilpunt ligt bij de soevereiniteit of
kompetenz-kompetenz).
8
