1. Inleiding in de fysiologie
functie en proces: waarom?
- teleologische benadering:
● Verklaart waarom iets gebeurt in termen van doel of functie.
● Gericht op het nut of doel van een proces.
● Antwoord op de vraag: “Waarom gebeurt dit?” → om een bepaald doel te
bereiken.
● Voorbeeld: zweten gebeurt om de lichaamstemperatuur te verlagen.
- mechanistische benadering:
● Verklaart hoe iets gebeurt in termen van onderliggende mechanismen.
● Gericht op de oorzaak-gevolg relaties en fysiologische processen.
● Antwoord op de vraag: “Hoe gebeurt dit?” → via welke stappen en systemen.
● Voorbeeld: zweten gebeurt door activatie van zweetklieren via het
zenuwstelsel bij stijgende temperatuur.
Teleologisch = waarom (functie/doel)
Mechanistisch = hoe (proces/mechanisme)
homeostase: waarom?
- evolutionaire benadering:
● Verklaart waarom homeostase bestaat.
● Organismen die hun inwendig milieu stabiel konden houden, hadden een
grotere overlevingskans.
● Dit gaf een selectievoordeel → grotere kans op voortplanting.
● Homeostase is dus ontstaan door natuurlijke selectie omdat het bijdraagt
aan overleving en functioneren.
homeostase: wat?
- Het constant houden van het inwendig milieu ondanks veranderingen in de
omgeving.
- Zoals lichaamstemperatuur: stel buiten 20 en wij 37 graden, hoezo? verbranding van
voeding door exotherme reactie; spieren werken perfect bij 37 graden maar niet
meer bij 40 graden
- hoe gaan we afkoelen? door te zweten > verdampen, vergt energie; zie boven bij
‘waarom’
- Gebeurt via regelmechanismen (zenuwstelsel en hormonaal stelsel). = exchange
cells
- Werkt meestal via negatieve feedback.
Waarom? → evolutionair voordeel (overleving)
Wat? → stabiel houden van interne omstandigheden
homeostase: ‘lokale’ controle en reflex controle
- “lokale” regulatie: regulatie die rechtstreeks in een weefsel of orgaan zelf gebeurt,
zonder tussenkomst van het centrale zenuwstelsel. Ze berust meestal op lokale
, chemische veranderingen, zoals zuurstofgehalte, CO₂, pH of andere metabolieten.
Een typisch voorbeeld is dat de doorbloeding van een spier automatisch toeneemt
wanneer die spier actiever wordt.
- reflexcontrole: verloopt via het zenuwstelsel en maakt gebruik van een reflexboog.
Hierbij wordt een prikkel opgevangen door een receptor, doorgestuurd via een
sensorische zenuw naar het centrale zenuwstelsel, en vervolgens via een motorische
zenuw naar een effector gestuurd. Dit zorgt voor een snelle en automatische reactie,
zoals bijvoorbeeld de terugtrekreflex bij pijn of de regeling van de bloeddruk
- bijvoorbeeld:
→ man heeft zuurstofvermindering >>> dus meer bloedvoorziening >>> je kan lokaal je
bloedvaten doen uitzetten
→ stel het is ijskoud, je wandelt >>> bleek gezicht, rode neus, .. >>> komt in de koude de
oppervlaktebloedvaten gaan meten dat het koud is en daar temperatuur verliezen >>> lokaal
respons naar de bloedvaten dat ze moeten vernauwen: minder bloed = minder
warmteverlies
!! in neus of vinger: GEVAARLIJK, want stel in neus alle bloedvaten vernauwen dan zou het
weefsel kunnen bevriezen en of te koud worden
homeostase: feedback mechanismen?
- hier gaat het bijna altijd om een negatieve feedback mechanisme:
Dat betekent dat wanneer een bepaalde waarde (zoals temperatuur, pH of
bloedsuiker) afwijkt van de norm, het lichaam reacties opstart die die afwijking
tegenwerken en de waarde terug naar het evenwicht brengen. Zo blijft het inwendig
milieu stabiel.
- Positieve feedback past eigenlijk niet binnen homeostase, omdat het een
verandering net versterkt in plaats van corrigeert. Het komt wel voor in het
lichaam, maar dan bij tijdelijke processen met een duidelijk eindpunt, zoals bij de
bevalling of bloedstolling.
,homeostase: feedforward mechanismen? NIET KENNEN
- In plaats van een afwijking eerst te detecteren en daarna te corrigeren (zoals bij
negatieve feedback), anticiperen feedforwardmechanismen op een verwachte
verandering.
- Het lichaam reageert dus op voorhand, nog vóór er effectief een verstoring van het
inwendig milieu optreedt. Dit gebeurt vaak op basis van ervaring of signalen uit de
omgeving.
- Een typisch voorbeeld is speekselproductie bij het zien of ruiken van voedsel, of een
stijging van de hartslag nog vóór je begint te bewegen.
- MAAR het is meestal minder nauwkeurig en wordt daarom vaak gecombineerd met
feedbackmechanismen om de homeostase effectief te behouden.
het “physiome project” NIET KENNEN
- Het is een groot wetenschappelijk project dat probeert het hele menselijk lichaam te
begrijpen en na te bouwen op de computer. In plaats van alleen naar genen te kijken,
bestudeert men hoe het lichaam echt werkt: hoe cellen, weefsels en organen
samenwerken.
- Het idee is vergelijkbaar met het Human Genome Project, maar waar dat zich richt
op genen, richt het Physiome Project zich op functie en werking (fysiologie).
, 2. Moleculaire interacties
biomoleculen → ALLEMAAL HERHALING NIET APART GEVRAAGD, ENKEL GEKEND
VOOR VERVOLG
- ATP (adenosinetrifosfaat) is de belangrijkste energiedrager van het lichaam. Het
fungeert als een soort “energievaluta”: energie die vrijkomt uit voeding wordt
opgeslagen in ATP en daarna gebruikt waar het nodig is.
- Wanneer ATP wordt afgebroken (naar ADP), komt er energie vrij. Die energie wordt
gebruikt voor allerlei fysiologische processen, zoals:
• Spiercontractie (bv. bewegen)
• Actief transport van stoffen door celmembranen (bv. ionenpompen)
• Opbouw van moleculen (biosynthese)
• Zenuwactiviteit
→ FOSFAATGROEP VAN BELANG
→ NOODZAAK VAN VERSCHIL TUSSEN MONOSACCHARIDEN EN DISACCHARIDEN?
>>> bij transportmechanismen
a) Enzymen (4)
Enzymen zijn proteïnen die chemische reacties versnellen in het lichaam. Ze maken
processen mogelijk die anders te traag zouden verlopen.
b) Membraantransportproteïnen (5)
Deze proteïnen zorgen voor het transport van stoffen door het celmembraan, zoals
ionen, glucose of andere moleculen.
c) Signaalmoleculen (6)
Dit zijn proteïnen die dienen als boodschappers tussen cellen en zo communicatie
mogelijk maken. Bijvoorbeeld HORMONEN
d) Receptoren (5,6)
Receptoren zijn proteïnen die signaalmoleculen herkennen en binden, waarna ze
een reactie in de cel opstarten.
e) Bindingsproteïnen (2)
Deze proteïnen binden specifiek aan bepaalde stoffen en helpen bij hun transport of
opslag in het lichaam. Bijvoorbeeld: HEMOGLOBINE
f) Regulatieproteïnen, transcriptiefactoren
Deze proteïnen regelen de activiteit van genen en bepalen welke eiwitten worden
aangemaakt.
g) Immunoglobulinen
Dit zijn antistoffen die een rol spelen in het immuunsysteem door vreemde stoffen
(antigenen) te herkennen en te neutraliseren.
Proteïnebinding
• Proteïne = moleculen/polymeer van meer dan 100 aminozuren; belangrijkste:
HEMOGLOBINE — ligand of substraat nodig!
- ligand: zuurstof, CO2, CO van hemoglobine; fosfaatgroep ook belangrijk; kunnen er
ook gemakkelijk af
functie en proces: waarom?
- teleologische benadering:
● Verklaart waarom iets gebeurt in termen van doel of functie.
● Gericht op het nut of doel van een proces.
● Antwoord op de vraag: “Waarom gebeurt dit?” → om een bepaald doel te
bereiken.
● Voorbeeld: zweten gebeurt om de lichaamstemperatuur te verlagen.
- mechanistische benadering:
● Verklaart hoe iets gebeurt in termen van onderliggende mechanismen.
● Gericht op de oorzaak-gevolg relaties en fysiologische processen.
● Antwoord op de vraag: “Hoe gebeurt dit?” → via welke stappen en systemen.
● Voorbeeld: zweten gebeurt door activatie van zweetklieren via het
zenuwstelsel bij stijgende temperatuur.
Teleologisch = waarom (functie/doel)
Mechanistisch = hoe (proces/mechanisme)
homeostase: waarom?
- evolutionaire benadering:
● Verklaart waarom homeostase bestaat.
● Organismen die hun inwendig milieu stabiel konden houden, hadden een
grotere overlevingskans.
● Dit gaf een selectievoordeel → grotere kans op voortplanting.
● Homeostase is dus ontstaan door natuurlijke selectie omdat het bijdraagt
aan overleving en functioneren.
homeostase: wat?
- Het constant houden van het inwendig milieu ondanks veranderingen in de
omgeving.
- Zoals lichaamstemperatuur: stel buiten 20 en wij 37 graden, hoezo? verbranding van
voeding door exotherme reactie; spieren werken perfect bij 37 graden maar niet
meer bij 40 graden
- hoe gaan we afkoelen? door te zweten > verdampen, vergt energie; zie boven bij
‘waarom’
- Gebeurt via regelmechanismen (zenuwstelsel en hormonaal stelsel). = exchange
cells
- Werkt meestal via negatieve feedback.
Waarom? → evolutionair voordeel (overleving)
Wat? → stabiel houden van interne omstandigheden
homeostase: ‘lokale’ controle en reflex controle
- “lokale” regulatie: regulatie die rechtstreeks in een weefsel of orgaan zelf gebeurt,
zonder tussenkomst van het centrale zenuwstelsel. Ze berust meestal op lokale
, chemische veranderingen, zoals zuurstofgehalte, CO₂, pH of andere metabolieten.
Een typisch voorbeeld is dat de doorbloeding van een spier automatisch toeneemt
wanneer die spier actiever wordt.
- reflexcontrole: verloopt via het zenuwstelsel en maakt gebruik van een reflexboog.
Hierbij wordt een prikkel opgevangen door een receptor, doorgestuurd via een
sensorische zenuw naar het centrale zenuwstelsel, en vervolgens via een motorische
zenuw naar een effector gestuurd. Dit zorgt voor een snelle en automatische reactie,
zoals bijvoorbeeld de terugtrekreflex bij pijn of de regeling van de bloeddruk
- bijvoorbeeld:
→ man heeft zuurstofvermindering >>> dus meer bloedvoorziening >>> je kan lokaal je
bloedvaten doen uitzetten
→ stel het is ijskoud, je wandelt >>> bleek gezicht, rode neus, .. >>> komt in de koude de
oppervlaktebloedvaten gaan meten dat het koud is en daar temperatuur verliezen >>> lokaal
respons naar de bloedvaten dat ze moeten vernauwen: minder bloed = minder
warmteverlies
!! in neus of vinger: GEVAARLIJK, want stel in neus alle bloedvaten vernauwen dan zou het
weefsel kunnen bevriezen en of te koud worden
homeostase: feedback mechanismen?
- hier gaat het bijna altijd om een negatieve feedback mechanisme:
Dat betekent dat wanneer een bepaalde waarde (zoals temperatuur, pH of
bloedsuiker) afwijkt van de norm, het lichaam reacties opstart die die afwijking
tegenwerken en de waarde terug naar het evenwicht brengen. Zo blijft het inwendig
milieu stabiel.
- Positieve feedback past eigenlijk niet binnen homeostase, omdat het een
verandering net versterkt in plaats van corrigeert. Het komt wel voor in het
lichaam, maar dan bij tijdelijke processen met een duidelijk eindpunt, zoals bij de
bevalling of bloedstolling.
,homeostase: feedforward mechanismen? NIET KENNEN
- In plaats van een afwijking eerst te detecteren en daarna te corrigeren (zoals bij
negatieve feedback), anticiperen feedforwardmechanismen op een verwachte
verandering.
- Het lichaam reageert dus op voorhand, nog vóór er effectief een verstoring van het
inwendig milieu optreedt. Dit gebeurt vaak op basis van ervaring of signalen uit de
omgeving.
- Een typisch voorbeeld is speekselproductie bij het zien of ruiken van voedsel, of een
stijging van de hartslag nog vóór je begint te bewegen.
- MAAR het is meestal minder nauwkeurig en wordt daarom vaak gecombineerd met
feedbackmechanismen om de homeostase effectief te behouden.
het “physiome project” NIET KENNEN
- Het is een groot wetenschappelijk project dat probeert het hele menselijk lichaam te
begrijpen en na te bouwen op de computer. In plaats van alleen naar genen te kijken,
bestudeert men hoe het lichaam echt werkt: hoe cellen, weefsels en organen
samenwerken.
- Het idee is vergelijkbaar met het Human Genome Project, maar waar dat zich richt
op genen, richt het Physiome Project zich op functie en werking (fysiologie).
, 2. Moleculaire interacties
biomoleculen → ALLEMAAL HERHALING NIET APART GEVRAAGD, ENKEL GEKEND
VOOR VERVOLG
- ATP (adenosinetrifosfaat) is de belangrijkste energiedrager van het lichaam. Het
fungeert als een soort “energievaluta”: energie die vrijkomt uit voeding wordt
opgeslagen in ATP en daarna gebruikt waar het nodig is.
- Wanneer ATP wordt afgebroken (naar ADP), komt er energie vrij. Die energie wordt
gebruikt voor allerlei fysiologische processen, zoals:
• Spiercontractie (bv. bewegen)
• Actief transport van stoffen door celmembranen (bv. ionenpompen)
• Opbouw van moleculen (biosynthese)
• Zenuwactiviteit
→ FOSFAATGROEP VAN BELANG
→ NOODZAAK VAN VERSCHIL TUSSEN MONOSACCHARIDEN EN DISACCHARIDEN?
>>> bij transportmechanismen
a) Enzymen (4)
Enzymen zijn proteïnen die chemische reacties versnellen in het lichaam. Ze maken
processen mogelijk die anders te traag zouden verlopen.
b) Membraantransportproteïnen (5)
Deze proteïnen zorgen voor het transport van stoffen door het celmembraan, zoals
ionen, glucose of andere moleculen.
c) Signaalmoleculen (6)
Dit zijn proteïnen die dienen als boodschappers tussen cellen en zo communicatie
mogelijk maken. Bijvoorbeeld HORMONEN
d) Receptoren (5,6)
Receptoren zijn proteïnen die signaalmoleculen herkennen en binden, waarna ze
een reactie in de cel opstarten.
e) Bindingsproteïnen (2)
Deze proteïnen binden specifiek aan bepaalde stoffen en helpen bij hun transport of
opslag in het lichaam. Bijvoorbeeld: HEMOGLOBINE
f) Regulatieproteïnen, transcriptiefactoren
Deze proteïnen regelen de activiteit van genen en bepalen welke eiwitten worden
aangemaakt.
g) Immunoglobulinen
Dit zijn antistoffen die een rol spelen in het immuunsysteem door vreemde stoffen
(antigenen) te herkennen en te neutraliseren.
Proteïnebinding
• Proteïne = moleculen/polymeer van meer dan 100 aminozuren; belangrijkste:
HEMOGLOBINE — ligand of substraat nodig!
- ligand: zuurstof, CO2, CO van hemoglobine; fosfaatgroep ook belangrijk; kunnen er
ook gemakkelijk af
