H16: Fysieke en motorische ontwikkeling in
adolescentie
Fysieke groei, seksuele rijping en hersenontwikkeling
Lichamelijke veranderingen
Wat is adolescentie?
Adolescentie is de fase tussen kindertijd en (jong)volwassenheid.
In deze periode verandert een kind in een volwassene.
Belangrijk:
Het lichaam verandert snel (van kinderlichaam →
volwassen lichaam)
Je wordt ook mentaal en sociaal volwassener
Veel culturen vieren deze overgang met rituelen, zoals:
Bar mitswa / Bat mitswa (joodse cultuur → kind
wordt religieus verantwoordelijk)
Quinceañera (Latijns-Amerika → meisje wordt 15)
Vormsel (christelijk)
Lentefeest (niet-religieus alternatief)
Primaire en secundaire geslachtskenmerken
1. Primaire geslachtskenmerken
Die heb je al bij de geboorte. Ze zijn direct nodig voor voortplanting.
Jongens: penis, scrotum, testikels
Meisjes: vagina, schaamlippen
Tijdens de puberteit groeien en veranderen ze verder.
2. Secundaire geslachtskenmerken
Ontstaan tijdens de puberteit. Zichtbare tekenen
dat je volwassen wordt.
Jongens: baard, lagere stem, meer spieren,
lichaamshaar
Meisjes: borsten, bredere heupen,
lichaamshaar
1
, Hoe start de puberteit? (2 systemen)
De puberteit begint door samenwerking tussen hersenen en
hormonen.
1. HPG-as (gonadarche)
Zorgt voor ontwikkeling van geslachtsorganen
Hersenen (hypothalamus) maken GnRH
Dat stimuleert de hypofyse → maakt LH en FSH
Die activeren de geslachtsklieren:
Testikels → testosteron
Eierstokken → oestrogeen/progesteron
Start:
Meisjes: ± 10–11 jaar
Jongens: ± 12–13 jaar
2. HPA-as (adrenarche)
Activeert de bijnieren (pituitary)
Produceert androgenen
(hormonen)
Zorgt mee voor: okselhaar,
schaamhaar, lichaamsgeur
Start iets vroeger, maar werkt
samen met de HPG-as
Groeispurt
Tijdens de puberteit groei je heel snel:
Hypofyse produceert meer groeihormoon
Gemiddeld 9–10,5 cm per jaar
Eerst groeien handen en voeten → daarna rest van lichaam
→ daarom lijken pubers soms “slungelachtig”
Timing:
Meisjes: vroeger (± 10–15 jaar)
Jongens: later (± 12–17 jaar)
Groei stopt wanneer de groeischijven sluiten.
2
adolescentie
Fysieke groei, seksuele rijping en hersenontwikkeling
Lichamelijke veranderingen
Wat is adolescentie?
Adolescentie is de fase tussen kindertijd en (jong)volwassenheid.
In deze periode verandert een kind in een volwassene.
Belangrijk:
Het lichaam verandert snel (van kinderlichaam →
volwassen lichaam)
Je wordt ook mentaal en sociaal volwassener
Veel culturen vieren deze overgang met rituelen, zoals:
Bar mitswa / Bat mitswa (joodse cultuur → kind
wordt religieus verantwoordelijk)
Quinceañera (Latijns-Amerika → meisje wordt 15)
Vormsel (christelijk)
Lentefeest (niet-religieus alternatief)
Primaire en secundaire geslachtskenmerken
1. Primaire geslachtskenmerken
Die heb je al bij de geboorte. Ze zijn direct nodig voor voortplanting.
Jongens: penis, scrotum, testikels
Meisjes: vagina, schaamlippen
Tijdens de puberteit groeien en veranderen ze verder.
2. Secundaire geslachtskenmerken
Ontstaan tijdens de puberteit. Zichtbare tekenen
dat je volwassen wordt.
Jongens: baard, lagere stem, meer spieren,
lichaamshaar
Meisjes: borsten, bredere heupen,
lichaamshaar
1
, Hoe start de puberteit? (2 systemen)
De puberteit begint door samenwerking tussen hersenen en
hormonen.
1. HPG-as (gonadarche)
Zorgt voor ontwikkeling van geslachtsorganen
Hersenen (hypothalamus) maken GnRH
Dat stimuleert de hypofyse → maakt LH en FSH
Die activeren de geslachtsklieren:
Testikels → testosteron
Eierstokken → oestrogeen/progesteron
Start:
Meisjes: ± 10–11 jaar
Jongens: ± 12–13 jaar
2. HPA-as (adrenarche)
Activeert de bijnieren (pituitary)
Produceert androgenen
(hormonen)
Zorgt mee voor: okselhaar,
schaamhaar, lichaamsgeur
Start iets vroeger, maar werkt
samen met de HPG-as
Groeispurt
Tijdens de puberteit groei je heel snel:
Hypofyse produceert meer groeihormoon
Gemiddeld 9–10,5 cm per jaar
Eerst groeien handen en voeten → daarna rest van lichaam
→ daarom lijken pubers soms “slungelachtig”
Timing:
Meisjes: vroeger (± 10–15 jaar)
Jongens: later (± 12–17 jaar)
Groei stopt wanneer de groeischijven sluiten.
2
