Samenvatting Ontwikkelingspsychologie deel 1 H9 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H9: Sociaal-emotionele ontwikkeling babytijd
1: Emotionele ontwikkeling
Emoties uitdrukken
Emoties beginnen al vóór de geboorte

 Baby’s kunnen al in de prenatale fase (voor de geboorte) emotionele
gezichtsbewegingen maken.
 Vooral in het derde trimester zie je bewegingen die lijken op: glimlachen,
fronsen, wenen en lachen
 Dit betekent dat baby’s voorbereid worden om emoties te tonen zodra ze
geboren zijn.

Waarom is dat belangrijk?

 Omdat emoties een manier zijn om te communiceren met de verzorger/
anderen.
 Zo kan de baby tonen hoe hij zich voelt + wat hij nodig heeft

Dit is cruciaal voor overleving en voor het ontstaan van een emotionele band met
de ouders.



Baby is volledig afhankelijk van de ouder

Een baby kan niet zelfstandig overleven.

Hij heeft hulp nodig voor:

 Lichamelijke noden (voeding, wassen, dragen, warmte)
 Emotionele noden (troost, aandacht, veiligheid)

Deze zorg is nodig zodat een kind zich mentaal gezond kan ontwikkelen.



Maar een baby is niet passief.

 De baby reageert op de ouder, geeft signalen, beïnvloedt de ouder
 Dit noemen we een interactioneel proces.
 De eerste communicatie is: preverbaal (zonder woorden), lichamelijk en
emotioneel (affectief)

Voorbeelden:

 Lachen wanneer de baby zich goed voelt
 Huilen wanneer de baby honger heeft
 Brullen wanneer de baby pijn heeft




1

, Belang van emotioneel beschikbare ouders

Het is belangrijk dat de verzorger:

 Sensitief is (signalen van de baby goed opmerkt)
 Emotioneel beschikbaar is (reageert op de baby)

Zo leert de ouder wat de baby nodig heeft + hoe de baby zich voelt

Bijvoorbeeld:

 Huilen → er is iets mis
 Lachen → alles is goed

De baby geeft dus ook feedback aan de ouder.



Lorenz en “babyness”

Volgens onderzoeker Lorenz hebben baby’s kenmerken die automatisch
zorggedrag bij volwassenen oproepen. Dit noemt hij “babyness”.

Voorbeelden:

 Grote ogen
 Ronde wangen
 Klein gezicht

Deze kenmerken:

 Activeren de zorgneiging
 Remmen agressie

Daardoor willen volwassenen de baby beschermen.



Wederzijdse communicatie tussen ouder en baby

De communicatie werkt in twee richtingen.

Baby → ouder:

 Toont emoties
 Geeft signalen

Ouder → baby:

Reageert op die signalen



Dit heet een transactioneel proces van wederzijdse emotionele/ affectieve
monitoring. Beiden volgen voortdurend elkaars emoties.

Positieve emoties bij baby’s

2

, Vanaf geboorte

 Baby’s lachen wanneer ze zich goed voelen tijdens REM-slaap + wanneer
ze prettig gestimuleerd worden
 Dit lachen is meestal reflexmatig en toont vooral de fysiologische toestand.


6 tot 10 weken: sociale glimlach

 Vanaf 6–10 weken lachen baby’s als reactie op de omgeving.
 Dit heet de sociale glimlach.
 Ze lachen bijvoorbeeld naar speeltjes, geluiden, beweging, mensen


Rond 3 maanden

 Baby’s lachen tijdens interacties met anderen.
 Het lachen wordt sterker wanneer de ander reageert met: geluidjes of
gezichtsuitdrukkingen
 In deze fase maken ze nog weinig verschil tussen bekenden en vreemden.


Vanaf 3–4 maanden: echt lachen

 Baby’s lachen echt bij kietelen, spelen, grappige gebeurtenissen
 Later kunnen ook subtielere dingen hen laten lachen.


5 à 6 maanden

Baby’s beginnen minder te lachen naar vreemden en vaker te lachen naar
vertrouwde personen



Vanaf 10 maanden

Het lachen wordt contextafhankelijk.

 Bij vreemden → gereserveerd lachen
 Bij ouders → uitbundig lachen

De glimlach wordt dus een sociaal signaal.




Negatieve emoties

Huilen
3