EUROPEES RECHT
Inhoudsopgave
1 Geschiedenis van de EU, toetreding en uittreding ............................................................. 1
1.1 Belang van het EU-recht ............................................................................................. 1
1.1.1 Recente belangrijke arresten Hof van Justitie ................................................... 1
1.2 Korte geschiedenis EU ................................................................................................ 3
1.2.1 Twee vormen van samenwerking ...................................................................... 5
1.2.2 Korte geschiedenis EU – verdieping en uitbreiding ........................................... 6
1.2.2.1 Verdieping....................................................................................................... 6
1.2.2.2 Uitbreiding ...................................................................................................... 8
1.3 Uittreding - Brexit ..................................................................................................... 10
1.4 Terugblik ................................................................................................................... 11
2 De nieuwe en autonome rechtsorde Art. 7 veu ............................................................... 12
2.1 Actua......................................................................................................................... 12
2.2 De nieuwe en autonome rechtsorde ....................................................................... 12
2.2.1 Wat is de EU? ................................................................................................... 12
2.2.1.1 Waarom is de EU sui generis? ...................................................................... 13
2.3 Waarde van de unie ................................................................................................. 25
2.3.1 Art. 2 veu .......................................................................................................... 25
2.3.2 Art. 7 veu .......................................................................................................... 27
2.3.2.1 Procedure I ................................................................................................... 28
2.3.2.2 Procedure II .................................................................................................. 28
2.4 Terugblik ................................................................................................................... 30
3 Instellingen I ...................................................................................................................... 31
3.1 VEU en VWEU ........................................................................................................... 31
3.2 Europees parlement (Art. 14 VEU + Art. 223-234 VWEU) ....................................... 31
3.2.1 Samenstelling ................................................................................................... 31
3.2.1.1 Legislatuurparlement (zoals vlaams parlement) .......................................... 31
3.2.1.2 Historiek ....................................................................................................... 31
3.2.1.3 De ‘europese’ parlementsverkiezingen ........................................................ 32
3.2.1.4 Evolutie opkomst europese verkiezingen ..................................................... 33
3.2.1.5 Samenstelling/zetelverdeling in het europees parlement art. 14 veu......... 34
3.2.1.6 De huidige verdeling in concreto.................................................................. 35
3.2.2 Werking ............................................................................................................ 36
3.2.2.1 Besluitvorming.............................................................................................. 36
3.2.3 Bevoegdheden.................................................................................................. 37
3.2.3.1 Wetgeving ..................................................................................................... 37
3.2.3.2 Begroting ...................................................................................................... 37
3.2.3.3 Controle op de commissie ............................................................................ 38
I
, 3.3 Europese raad .......................................................................................................... 39
3.3.1 Samenstelling (art. 15 veu) .............................................................................. 39
3.3.2 Bevoegdheden.................................................................................................. 39
3.3.3 Besluitvorming: bij consensus .......................................................................... 40
3.4 Terugblik ................................................................................................................... 40
4 Instellingen II ..................................................................................................................... 41
4.1 Opdracht voorbeeld examenvraag .......................................................................... 41
4.2 Actua......................................................................................................................... 42
4.3 Raad van ministers van de eu art. 16 veu/ art. 237-243 vweu ................................ 42
4.3.1 Samenstelling ................................................................................................... 42
4.3.2 Besluitvorming art. 16, lid 4 veu en 238, lid 2 vweu ........................................ 43
4.3.2.1 Gekwalificeerde meerderheid, voorstel van de commissie ......................... 43
4.3.2.2 Aparte berekening gekwalificeerde meerderheid........................................ 43
4.3.2.3 Onthoudingen in de gekwalificeerde meerderheid werken anders dan bij
unanimiteitsregel ......................................................................................................... 44
4.3.2.4 Besluit ........................................................................................................... 44
4.3.3 Bevoegdheden.................................................................................................. 45
4.3.3.1 Beleid van de eu ........................................................................................... 45
4.3.3.2 Begroting ...................................................................................................... 46
4.4 Europese commissie ................................................................................................. 47
4.4.1 Samenstelling ................................................................................................... 47
4.4.2 Benoeming ....................................................................................................... 47
4.4.2.1 Commissievoorzitter..................................................................................... 47
4.4.2.2 Andere leden van de commissie .................................................................. 48
4.4.3 Besluitvorming.................................................................................................. 50
4.4.3.1 Collegiaal karakter van de commissie .......................................................... 50
4.4.4 EU-administratie............................................................................................... 51
4.4.4.1 Permanente administratie ............................................................................ 51
4.4.4.2 Grenzen en bevoegdheden .......................................................................... 51
4.4.5 Bevoegdheden.................................................................................................. 53
4.4.5.1 Wetgeving ..................................................................................................... 53
4.4.5.2 Uitvoeren van wetgeving.............................................................................. 55
4.4.5.3 Controle op naleving .................................................................................... 55
4.4.5.4 Vertegenwoordiging ..................................................................................... 55
4.4.6 Institutioneel bestel van de eu ......................................................................... 55
4.4.7 Casus examen ................................................................................................... 56
4.5 Terugblik ................................................................................................................... 58
4.6 Testvragen ................................................................................................................ 58
II
,5 Besluitvorming I (verticaal) ............................................................................................... 59
5.1 Besluitvorming verticaal ........................................................................................... 59
5.1.1 Beginsel van toegewezen bevoegdheden ........................................................ 59
5.1.1.1 Impleciete bevoegdheden ............................................................................ 61
5.1.1.2 Kaderverdragen ............................................................................................ 63
5.1.1.3 Horizontale verdragsbepalingen .................................................................. 64
5.1.2 Bevoegdhedencatalogus .................................................................................. 66
5.1.3 Rechtsbasistest ................................................................................................. 66
5.1.4 Verdragswijziging ............................................................................................. 69
5.1.4.1 Gewone verdragswijzigingsprocedure ......................................................... 69
5.1.4.2 Vereenvoudigde verdragswijzigingsprocedure ............................................ 70
5.1.4.3 Nauwere samenwerking............................................................................... 71
5.2 Het subsidiariteitsbeginsel ....................................................................................... 71
5.3 Het evenredigheidsbeginsel ..................................................................................... 73
5.4 Opdracht................................................................................................................... 75
5.5 Terugblik ................................................................................................................... 77
6 Bestluitvorming II (horizontaal) ........................................................................................ 78
6.1 Besluitvorming horizontaal ...................................................................................... 78
6.1.1 Wetgevende handelingen ................................................................................ 78
6.1.1.1 Gewone wetgevingsprocedure, vereenvoudigd........................................... 79
6.1.2 Niet-wetgevingshandelingen ........................................................................... 81
6.1.2.1 Gedelegeerde handeling (Art. 290 vweu) .................................................... 83
6.1.2.2 Uitvoeringshandeling (Art. 291, lid 1 vweu)................................................. 86
6.1.2.3 Overige niet wetgevingshandelingen (Art. 218 VWEU) ............................... 89
6.1.3 Normenhiërarchie en de verschillende eu-handelingen en de hiërarchie der
rechtsnormen.................................................................................................................... 91
6.2 Rechterlijke architectuur EU .................................................................................... 92
6.2.1 Hof van Justitie ................................................................................................. 93
6.2.1.1 De leden, hoe word je rechter voor het Hof van Justitie ............................. 95
6.2.1.2 Toegang tot het Hof van Justitie ................................................................... 96
6.2.1.3 Bevoegdheid van het Hof van Justitie .......................................................... 96
6.2.2 Oefening examen vraag 1 ................................................................................ 99
6.3 Terugblik ................................................................................................................. 101
7 Inbreukprocedures.......................................................................................................... 102
7.1 Actua....................................................................................................................... 102
7.2 Rechtstreekse beroepen ........................................................................................ 102
7.2.1 Inbreukprocedures ......................................................................................... 102
7.2.1.1 Procedure 1: Art 258 vweu......................................................................... 103
7.2.1.2 Procedure 2: Art. 260 vweu........................................................................ 113
7.2.1.3 Artikel 259 vweu ......................................................................................... 118
III
, 7.3 Oefening ................................................................................................................. 119
7.4 Terugblik ................................................................................................................. 120
8 Annulatieberoep, beroep wegens nalaten en beroep tot schadevergoeding ............... 121
8.1 Annulatieberoep/beroep tot nietigverklaring Art. 263 VWEU .............................. 121
8.1.1 Locus standi .................................................................................................... 121
8.1.1.1 Passieve procesbevoegdheid Art. 263, lid 1 vweu ..................................... 121
8.1.1.2 Actieve procesbevoegdheid Art. 263, lid 2-4 vweu.................................... 122
8.1.2 Procesbelang .................................................................................................. 134
8.1.3 Termijn (Art. 263, lid 5 vweu)......................................................................... 134
8.1.4 Bevoegde rechter (Art. 256, lid 1 vweu en Art. 51 statuut van het hof) ....... 135
8.1.5 Voorwerp-aanvechtbare handelingen ........................................................... 136
8.1.6 Middelen ........................................................................................................ 136
8.1.7 Gevolgen nietigverklaring (Art. 264, vweu) ................................................... 138
8.2 Beroep wegens nalaten .......................................................................................... 138
8.3 Beroep tot schadevergoeding Art. 268-340 VWEU ............................................... 139
8.3.1 Voorwaarden voor het verkrijgen van een schadevergoeding ...................... 139
8.3.1.1 Voorwaarde 1: De geschonden regel moet rechten toekennen aan
particulieren ............................................................................................................... 139
8.3.1.2 Voorwaarde 2: De rechtsregel moet op voldoende gekwalificeerde manier
geschonden zijn .......................................................................................................... 140
8.3.1.3 Voorwaarde 3: Causaal verband ................................................................ 141
8.4 Oefening ................................................................................................................. 143
8.5 Terugblik ................................................................................................................. 145
9 Prejusticiële procedure ................................................................................................... 146
9.1 Actua....................................................................................................................... 146
9.2 Prejudiciële procedure ........................................................................................... 146
9.2.1 Wat is een prejudiciële procedure ................................................................. 146
9.2.2 Kenmerken ..................................................................................................... 148
9.2.2.1 Aan welke EU-instantie stel je de vraag?.................................................... 148
9.2.2.2 Wat is een rechterlijke instantie van een der lidstaten? ............................ 149
9.2.2.3 Wanneer is een beslissing op dit punt ‘noodzakelijk’? .............................. 152
9.2.2.4 Wanneer wordt een vraag opgeworpen? .................................................. 154
9.2.2.5 Welke soort vragen kunnen er opgeworpen worden?............................... 157
9.2.2.6 Effect prejudicieel arrest? ........................................................................... 158
9.2.2.7 Prejudiciële geldigheidsvragen ................................................................... 159
9.3 Prejudiciële procedure oefening ............................................................................ 163
9.4 Terugblik ................................................................................................................. 165
IV
Inhoudsopgave
1 Geschiedenis van de EU, toetreding en uittreding ............................................................. 1
1.1 Belang van het EU-recht ............................................................................................. 1
1.1.1 Recente belangrijke arresten Hof van Justitie ................................................... 1
1.2 Korte geschiedenis EU ................................................................................................ 3
1.2.1 Twee vormen van samenwerking ...................................................................... 5
1.2.2 Korte geschiedenis EU – verdieping en uitbreiding ........................................... 6
1.2.2.1 Verdieping....................................................................................................... 6
1.2.2.2 Uitbreiding ...................................................................................................... 8
1.3 Uittreding - Brexit ..................................................................................................... 10
1.4 Terugblik ................................................................................................................... 11
2 De nieuwe en autonome rechtsorde Art. 7 veu ............................................................... 12
2.1 Actua......................................................................................................................... 12
2.2 De nieuwe en autonome rechtsorde ....................................................................... 12
2.2.1 Wat is de EU? ................................................................................................... 12
2.2.1.1 Waarom is de EU sui generis? ...................................................................... 13
2.3 Waarde van de unie ................................................................................................. 25
2.3.1 Art. 2 veu .......................................................................................................... 25
2.3.2 Art. 7 veu .......................................................................................................... 27
2.3.2.1 Procedure I ................................................................................................... 28
2.3.2.2 Procedure II .................................................................................................. 28
2.4 Terugblik ................................................................................................................... 30
3 Instellingen I ...................................................................................................................... 31
3.1 VEU en VWEU ........................................................................................................... 31
3.2 Europees parlement (Art. 14 VEU + Art. 223-234 VWEU) ....................................... 31
3.2.1 Samenstelling ................................................................................................... 31
3.2.1.1 Legislatuurparlement (zoals vlaams parlement) .......................................... 31
3.2.1.2 Historiek ....................................................................................................... 31
3.2.1.3 De ‘europese’ parlementsverkiezingen ........................................................ 32
3.2.1.4 Evolutie opkomst europese verkiezingen ..................................................... 33
3.2.1.5 Samenstelling/zetelverdeling in het europees parlement art. 14 veu......... 34
3.2.1.6 De huidige verdeling in concreto.................................................................. 35
3.2.2 Werking ............................................................................................................ 36
3.2.2.1 Besluitvorming.............................................................................................. 36
3.2.3 Bevoegdheden.................................................................................................. 37
3.2.3.1 Wetgeving ..................................................................................................... 37
3.2.3.2 Begroting ...................................................................................................... 37
3.2.3.3 Controle op de commissie ............................................................................ 38
I
, 3.3 Europese raad .......................................................................................................... 39
3.3.1 Samenstelling (art. 15 veu) .............................................................................. 39
3.3.2 Bevoegdheden.................................................................................................. 39
3.3.3 Besluitvorming: bij consensus .......................................................................... 40
3.4 Terugblik ................................................................................................................... 40
4 Instellingen II ..................................................................................................................... 41
4.1 Opdracht voorbeeld examenvraag .......................................................................... 41
4.2 Actua......................................................................................................................... 42
4.3 Raad van ministers van de eu art. 16 veu/ art. 237-243 vweu ................................ 42
4.3.1 Samenstelling ................................................................................................... 42
4.3.2 Besluitvorming art. 16, lid 4 veu en 238, lid 2 vweu ........................................ 43
4.3.2.1 Gekwalificeerde meerderheid, voorstel van de commissie ......................... 43
4.3.2.2 Aparte berekening gekwalificeerde meerderheid........................................ 43
4.3.2.3 Onthoudingen in de gekwalificeerde meerderheid werken anders dan bij
unanimiteitsregel ......................................................................................................... 44
4.3.2.4 Besluit ........................................................................................................... 44
4.3.3 Bevoegdheden.................................................................................................. 45
4.3.3.1 Beleid van de eu ........................................................................................... 45
4.3.3.2 Begroting ...................................................................................................... 46
4.4 Europese commissie ................................................................................................. 47
4.4.1 Samenstelling ................................................................................................... 47
4.4.2 Benoeming ....................................................................................................... 47
4.4.2.1 Commissievoorzitter..................................................................................... 47
4.4.2.2 Andere leden van de commissie .................................................................. 48
4.4.3 Besluitvorming.................................................................................................. 50
4.4.3.1 Collegiaal karakter van de commissie .......................................................... 50
4.4.4 EU-administratie............................................................................................... 51
4.4.4.1 Permanente administratie ............................................................................ 51
4.4.4.2 Grenzen en bevoegdheden .......................................................................... 51
4.4.5 Bevoegdheden.................................................................................................. 53
4.4.5.1 Wetgeving ..................................................................................................... 53
4.4.5.2 Uitvoeren van wetgeving.............................................................................. 55
4.4.5.3 Controle op naleving .................................................................................... 55
4.4.5.4 Vertegenwoordiging ..................................................................................... 55
4.4.6 Institutioneel bestel van de eu ......................................................................... 55
4.4.7 Casus examen ................................................................................................... 56
4.5 Terugblik ................................................................................................................... 58
4.6 Testvragen ................................................................................................................ 58
II
,5 Besluitvorming I (verticaal) ............................................................................................... 59
5.1 Besluitvorming verticaal ........................................................................................... 59
5.1.1 Beginsel van toegewezen bevoegdheden ........................................................ 59
5.1.1.1 Impleciete bevoegdheden ............................................................................ 61
5.1.1.2 Kaderverdragen ............................................................................................ 63
5.1.1.3 Horizontale verdragsbepalingen .................................................................. 64
5.1.2 Bevoegdhedencatalogus .................................................................................. 66
5.1.3 Rechtsbasistest ................................................................................................. 66
5.1.4 Verdragswijziging ............................................................................................. 69
5.1.4.1 Gewone verdragswijzigingsprocedure ......................................................... 69
5.1.4.2 Vereenvoudigde verdragswijzigingsprocedure ............................................ 70
5.1.4.3 Nauwere samenwerking............................................................................... 71
5.2 Het subsidiariteitsbeginsel ....................................................................................... 71
5.3 Het evenredigheidsbeginsel ..................................................................................... 73
5.4 Opdracht................................................................................................................... 75
5.5 Terugblik ................................................................................................................... 77
6 Bestluitvorming II (horizontaal) ........................................................................................ 78
6.1 Besluitvorming horizontaal ...................................................................................... 78
6.1.1 Wetgevende handelingen ................................................................................ 78
6.1.1.1 Gewone wetgevingsprocedure, vereenvoudigd........................................... 79
6.1.2 Niet-wetgevingshandelingen ........................................................................... 81
6.1.2.1 Gedelegeerde handeling (Art. 290 vweu) .................................................... 83
6.1.2.2 Uitvoeringshandeling (Art. 291, lid 1 vweu)................................................. 86
6.1.2.3 Overige niet wetgevingshandelingen (Art. 218 VWEU) ............................... 89
6.1.3 Normenhiërarchie en de verschillende eu-handelingen en de hiërarchie der
rechtsnormen.................................................................................................................... 91
6.2 Rechterlijke architectuur EU .................................................................................... 92
6.2.1 Hof van Justitie ................................................................................................. 93
6.2.1.1 De leden, hoe word je rechter voor het Hof van Justitie ............................. 95
6.2.1.2 Toegang tot het Hof van Justitie ................................................................... 96
6.2.1.3 Bevoegdheid van het Hof van Justitie .......................................................... 96
6.2.2 Oefening examen vraag 1 ................................................................................ 99
6.3 Terugblik ................................................................................................................. 101
7 Inbreukprocedures.......................................................................................................... 102
7.1 Actua....................................................................................................................... 102
7.2 Rechtstreekse beroepen ........................................................................................ 102
7.2.1 Inbreukprocedures ......................................................................................... 102
7.2.1.1 Procedure 1: Art 258 vweu......................................................................... 103
7.2.1.2 Procedure 2: Art. 260 vweu........................................................................ 113
7.2.1.3 Artikel 259 vweu ......................................................................................... 118
III
, 7.3 Oefening ................................................................................................................. 119
7.4 Terugblik ................................................................................................................. 120
8 Annulatieberoep, beroep wegens nalaten en beroep tot schadevergoeding ............... 121
8.1 Annulatieberoep/beroep tot nietigverklaring Art. 263 VWEU .............................. 121
8.1.1 Locus standi .................................................................................................... 121
8.1.1.1 Passieve procesbevoegdheid Art. 263, lid 1 vweu ..................................... 121
8.1.1.2 Actieve procesbevoegdheid Art. 263, lid 2-4 vweu.................................... 122
8.1.2 Procesbelang .................................................................................................. 134
8.1.3 Termijn (Art. 263, lid 5 vweu)......................................................................... 134
8.1.4 Bevoegde rechter (Art. 256, lid 1 vweu en Art. 51 statuut van het hof) ....... 135
8.1.5 Voorwerp-aanvechtbare handelingen ........................................................... 136
8.1.6 Middelen ........................................................................................................ 136
8.1.7 Gevolgen nietigverklaring (Art. 264, vweu) ................................................... 138
8.2 Beroep wegens nalaten .......................................................................................... 138
8.3 Beroep tot schadevergoeding Art. 268-340 VWEU ............................................... 139
8.3.1 Voorwaarden voor het verkrijgen van een schadevergoeding ...................... 139
8.3.1.1 Voorwaarde 1: De geschonden regel moet rechten toekennen aan
particulieren ............................................................................................................... 139
8.3.1.2 Voorwaarde 2: De rechtsregel moet op voldoende gekwalificeerde manier
geschonden zijn .......................................................................................................... 140
8.3.1.3 Voorwaarde 3: Causaal verband ................................................................ 141
8.4 Oefening ................................................................................................................. 143
8.5 Terugblik ................................................................................................................. 145
9 Prejusticiële procedure ................................................................................................... 146
9.1 Actua....................................................................................................................... 146
9.2 Prejudiciële procedure ........................................................................................... 146
9.2.1 Wat is een prejudiciële procedure ................................................................. 146
9.2.2 Kenmerken ..................................................................................................... 148
9.2.2.1 Aan welke EU-instantie stel je de vraag?.................................................... 148
9.2.2.2 Wat is een rechterlijke instantie van een der lidstaten? ............................ 149
9.2.2.3 Wanneer is een beslissing op dit punt ‘noodzakelijk’? .............................. 152
9.2.2.4 Wanneer wordt een vraag opgeworpen? .................................................. 154
9.2.2.5 Welke soort vragen kunnen er opgeworpen worden?............................... 157
9.2.2.6 Effect prejudicieel arrest? ........................................................................... 158
9.2.2.7 Prejudiciële geldigheidsvragen ................................................................... 159
9.3 Prejudiciële procedure oefening ............................................................................ 163
9.4 Terugblik ................................................................................................................. 165
IV