STRAFRECHT
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: INLEIDING TOT DE STUDIE VAN HET STRAFRECHT
1 Begripsbepaling................................................................................................................... 1
1.1 Bepaling van het strafrecht ........................................................................................ 1
1.2 Kenmerken van het strafrecht ................................................................................... 2
1.2.1 Strafrecht is publiek recht ...................................................................................... 2
1.2.2 Strafrecht is legaal recht ........................................................................................ 2
1.2.3 Strafrcht is sanctierecht ......................................................................................... 2
1.3 Kernbegrippen van het strafrecht .............................................................................. 2
2 Indeling en inhoud van het strafrecht ............................................................................... 3
2.1 Strafrecht van gemeen recht ..................................................................................... 3
2.1.1 Het strafwetboek.................................................................................................... 3
2.1.2 De complementaire wetten ................................................................................... 4
2.2 Bijzondere strafwetten ............................................................................................... 4
2.3 Toepassingsgebied van het strafrecht van gemeen recht op de bijzondere
strafwetten ................................................................................................................. 4
HOOFDSTUK 2: HET POSITIEF STRAFRECHT
1 De strafwet.......................................................................................................................... 5
1.1 Algemene beginselen ................................................................................................. 5
1.1.1 Het legaliteitsbeginsel ............................................................................................ 5
1.1.1.1 Begrip ............................................................................................................. 5
1.1.1.2 Draagwijdte van het legaliteitsbeginsel ......................................................... 5
1.1.1.3 Controle van het legaliteitsbeginsel ............................................................... 7
1.1.1.4 Toetsing aan hogere normen.......................................................................... 7
1.1.2 Het karakter van de strafwet ................................................................................. 8
1.1.3 De interpretatie van de strafwet............................................................................ 8
1.1.3.1 Interpretatiemiddelen .................................................................................... 8
1.1.3.2 Interpretatiemacht van de strafrecht ............................................................. 9
1.2 De toepassselijkheid van de strafwet in de tijd ......................................................... 9
1.2.1 De geldigheidsduur van de strafwet ...................................................................... 9
1.2.1.1 De inwerkingtreding van de strafwetten ........................................................ 9
1.2.1.2 De opheffing van strafwetten ......................................................................... 9
1.2.2 De werking van de strafwet in de tijd .................................................................. 10
1.2.2.1 Art. 2 Strafwetboek ...................................................................................... 10
1.2.2.2 De niet-terugwerkende kracht van de strafwet ........................................... 10
1.2.2.3 De terugwerkende kracht van de monst zware straf ................................... 10
1.3 De toepasselijkheid van de strafwet naar de plaats ................................................ 11
1.3.1 Grondbeginselen .................................................................................................. 12
1.3.2 Situering van het misdrijf in de ruimte ................................................................ 12
1.3.3 De territoriale werking van de belgische strafwet ............................................... 12
1.3.3.1 Begrip ........................................................................................................... 12
I
, 1.3.3.2 Omschrijving van het grondgebied .............................................................. 13
1.3.4 De extraterritoriale werking van de belgische strafwet ...................................... 13
1.4 De toepasselijkheid van de strafwet naar de personen........................................... 14
1.4.1 Het gelijkheidsbeginsel......................................................................................... 14
1.4.2 De persoonlijke immuniteiten.............................................................................. 14
1.4.2.1 Staatsrechtelijke uitzonderingen .................................................................. 14
1.4.2.2 Volkenrechtelijke uitzonderingen ................................................................. 15
2 Het misdrijf........................................................................................................................ 15
2.1 Algemene beginselen ............................................................................................... 15
2.1.1 Begripsbepaling .................................................................................................... 15
2.1.2 Legaliteit van de strafbaarstellingen .................................................................... 16
2.1.3 De autonoomie van het strafrecht ....................................................................... 16
2.1.4 De bestanddelen van het misdrijf ........................................................................ 16
2.2 Het materieel bestanddeel van het misdrijf ............................................................ 18
2.2.1 Het vereiste van een uiterlijk waarneembare gedraging ..................................... 18
2.2.2 De omschrijving van het materieel element ........................................................ 18
2.2.3 De handelings- en onthoudingsmisdrijven .......................................................... 18
2.2.4 De handeling door onthouding ............................................................................ 18
2.3 Het moreel bestanddeel van het misdrijf ................................................................ 19
2.3.1 Voorafgaande opmerkingen ................................................................................ 19
2.3.2 Het moreel bestanddeel onder de gelding van het strafwetboek van 1867 ....... 19
2.3.2.1 Opzettelijke misdrijven ................................................................................. 20
2.3.2.2 Onachtzaamheidsmisdrijven ........................................................................ 21
2.3.3 Het moreel bestanddeel onder de gelding van het strafwetboek van 2024 ....... 21
2.4 De wettelijke indeling van de misdrijven ................................................................. 22
2.5 Andere classificaties van de misdrijven ................................................................... 23
2.5.1 Classificatie volgens de intrinsieke aard van het misdrijf .................................... 23
2.5.1.1 Politieke misdrijven ...................................................................................... 23
2.5.1.2 Drukpersmisdrijven ...................................................................................... 24
2.5.2 Classificatie op grond van de materiële uitvoeringswijze van het misdrijf ......... 25
2.5.2.1 Aflopende en voortdurende misdrijven ....................................................... 25
2.5.2.2 Enkelvoudige en voortgezette (of collectieve) misdrijven ........................... 26
2.5.2.3 Gewoontemisdrijven .................................................................................... 27
2.5.3 Classificatie op grond van de bijzondere eigenschappen van een misdrijf ......... 28
2.5.3.1 Klachtmisdrijven ........................................................................................... 28
2.5.3.2 Eigen misdrijven ........................................................................................... 28
2.6 Verzwarende bestanddelen ..................................................................................... 28
2.6.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 28
2.6.2 Kenmerken van de verzwarende omstandigheden ............................................. 29
2.6.2.1 Zij zijn wettelijk ............................................................................................. 29
2.6.2.2 Zij hebben een bijkomend karakter.............................................................. 29
II
, 2.6.2.3 Zij hebben een verplicht karakter................................................................. 29
2.6.2.4 Zij hebben een wettelijke strafverwarende uitwerking ............................... 29
2.6.3 Gevallen van verzwarende omstandigheden ....................................................... 30
2.7 De strafbare poging .................................................................................................. 31
2.7.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 31
2.7.1.1 De iter criminis ............................................................................................. 31
2.7.1.2 De pogingsleren ............................................................................................ 32
2.7.2 Bestanddelen van de strafbare poging ................................................................ 33
2.7.2.1 Het voornemen om een misdaad of een wanbedrijf te plegen ................... 33
2.7.2.2 Een begin van uitvoering .............................................................................. 33
2.7.2.3 Vrijwillige terugtred als strafuitsluitende verschoningsgraad ...................... 34
2.7.3 De ondeugdelijke poging ...................................................................................... 34
2.7.4 Bestraffing van de poging..................................................................................... 35
2.7.4.1 Strafbaarheid van de poging ........................................................................ 35
2.7.4.2 Toepasselijke straf ........................................................................................ 35
2.8 De rechtvaardigheidsgronden .................................................................................. 36
2.8.1 Algemene beginselen ........................................................................................... 36
2.8.1.1 Bepaling ........................................................................................................ 36
2.8.1.2 Bewijs van rechtvaardigingsgronden............................................................ 36
2.8.1.3 Verschil met gronden van schuldontheffing, gronden van niet-
toerekeningsvatbaarheid en strafuitsluitende verschoningsgronden ......................... 37
2.8.2 De verschillende rechtvaardigingsgronden.......................................................... 37
2.8.2.1 Gebod of toelating van de wet ..................................................................... 37
2.8.2.2 Bevel van de overheid .................................................................................. 38
2.8.2.3 Noodtoestand ............................................................................................... 38
2.8.2.4 Wettige verdediging ..................................................................................... 39
2.8.2.5 Wettig verzet ingeval van misbruik door de overheid .................................. 41
3 De dader ............................................................................................................................ 42
3.1 Daderschap van natuurlijke personen en rechtspersonen ...................................... 42
3.2 De strafrechtelijke verantwoordleijkheid van rechtspersonen ............................... 43
3.2.1 De rechtspersonen ............................................................................................... 43
3.2.2 De misdrijven........................................................................................................ 44
3.2.3 De natuurlijke personen ....................................................................................... 44
3.2.4 De straffen ............................................................................................................ 45
3.3 De strafbare deelneming.......................................................................................... 46
3.3.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 46
3.3.2 Algemene voorwaarden van de strafbare deelneming ....................................... 47
3.3.2.1 Deelnemen aan een misdaad of een wanbedrijf ......................................... 47
3.3.2.2 Op een door de wet bepaalde wijze ............................................................ 48
3.3.2.3 Op betekenisvolle wijze ................................................................................ 49
3.3.2.4 Wetens en willens ........................................................................................ 49
III
, 3.3.3 Bestraffing van de deelneming ............................................................................ 49
3.4 De schuldontheffingsgronden .................................................................................. 49
3.4.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 49
3.4.2 De verschillende gronden van schuldontheffing ................................................. 50
3.4.2.1 Onweerstaanbare dwang of overmacht ....................................................... 50
3.4.2.2 Onvoorkomelijke dwaling of onwetendheid ................................................ 52
3.5 De gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid ....................................................... 53
3.5.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 53
3.5.2 De verschillende gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid............................. 54
3.5.2.1 De geestesgestoorden .................................................................................. 54
3.5.2.2 De minderjarigheid ....................................................................................... 57
3.6 De strafuitsluitende verschoningsgronden .............................................................. 61
3.6.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 61
3.6.1.1 Bepaling ........................................................................................................ 61
3.6.1.2 Kenmerken ................................................................................................... 61
3.6.2 De verschillende strafuitsluitende verschoningsgronden.................................... 62
3.6.2.1 Bloed- en aanverwantschapsbanden ........................................................... 62
3.6.2.2 Aangifte aan de overheid ............................................................................. 62
3.6.2.3 Onderwerping aan de overheid ................................................................... 63
3.6.2.4 Het herstel van het beschermde rechtsgoed ............................................... 63
3.6.2.5 Misdrijven gepleegd in het kader van de bijzondere opsporingsmethoden 64
4 De straffen en andere gevolgen van het misdrijf ............................................................. 65
4.1 Algemene beginselen ............................................................................................... 65
4.1.1 Begripsbepaling .................................................................................................... 65
4.1.2 Functies van de straffen ....................................................................................... 66
4.1.3 Kenmerken ........................................................................................................... 68
4.2 Indeling en opsomming van de straffen .................................................................. 69
4.2.1 Indeling van de straffen........................................................................................ 69
4.2.2 Opsomming van de straffen voor natuurllijke perosnen ..................................... 69
4.2.2.1 De hoofdstraffen ........................................................................................... 69
4.2.2.2 De bijkomende straffen ................................................................................ 70
4.2.3 Opsomming van de straffen voor rechtspersonen .............................................. 70
4.2.3.1 De hoofdstraffen ........................................................................................... 70
4.2.3.2 De bijkomende straffen ................................................................................ 71
4.2.3.3 Op politieke rechtspersonen en OCMW’s toepasselijke straf ...................... 71
4.3 Besprekeing van de verschillende straffen .............................................................. 72
4.3.1 De vrijheidsbenemende straffen: de gevangenisstraf ......................................... 72
4.3.2 De vrijheidsbeperkende straffen.......................................................................... 72
4.3.2.1 De straf onder elektronisch toezicht ............................................................ 72
4.3.2.2 De probatiestraf............................................................................................ 74
4.3.2.3 De werkstraf ................................................................................................. 75
IV
Inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: INLEIDING TOT DE STUDIE VAN HET STRAFRECHT
1 Begripsbepaling................................................................................................................... 1
1.1 Bepaling van het strafrecht ........................................................................................ 1
1.2 Kenmerken van het strafrecht ................................................................................... 2
1.2.1 Strafrecht is publiek recht ...................................................................................... 2
1.2.2 Strafrecht is legaal recht ........................................................................................ 2
1.2.3 Strafrcht is sanctierecht ......................................................................................... 2
1.3 Kernbegrippen van het strafrecht .............................................................................. 2
2 Indeling en inhoud van het strafrecht ............................................................................... 3
2.1 Strafrecht van gemeen recht ..................................................................................... 3
2.1.1 Het strafwetboek.................................................................................................... 3
2.1.2 De complementaire wetten ................................................................................... 4
2.2 Bijzondere strafwetten ............................................................................................... 4
2.3 Toepassingsgebied van het strafrecht van gemeen recht op de bijzondere
strafwetten ................................................................................................................. 4
HOOFDSTUK 2: HET POSITIEF STRAFRECHT
1 De strafwet.......................................................................................................................... 5
1.1 Algemene beginselen ................................................................................................. 5
1.1.1 Het legaliteitsbeginsel ............................................................................................ 5
1.1.1.1 Begrip ............................................................................................................. 5
1.1.1.2 Draagwijdte van het legaliteitsbeginsel ......................................................... 5
1.1.1.3 Controle van het legaliteitsbeginsel ............................................................... 7
1.1.1.4 Toetsing aan hogere normen.......................................................................... 7
1.1.2 Het karakter van de strafwet ................................................................................. 8
1.1.3 De interpretatie van de strafwet............................................................................ 8
1.1.3.1 Interpretatiemiddelen .................................................................................... 8
1.1.3.2 Interpretatiemacht van de strafrecht ............................................................. 9
1.2 De toepassselijkheid van de strafwet in de tijd ......................................................... 9
1.2.1 De geldigheidsduur van de strafwet ...................................................................... 9
1.2.1.1 De inwerkingtreding van de strafwetten ........................................................ 9
1.2.1.2 De opheffing van strafwetten ......................................................................... 9
1.2.2 De werking van de strafwet in de tijd .................................................................. 10
1.2.2.1 Art. 2 Strafwetboek ...................................................................................... 10
1.2.2.2 De niet-terugwerkende kracht van de strafwet ........................................... 10
1.2.2.3 De terugwerkende kracht van de monst zware straf ................................... 10
1.3 De toepasselijkheid van de strafwet naar de plaats ................................................ 11
1.3.1 Grondbeginselen .................................................................................................. 12
1.3.2 Situering van het misdrijf in de ruimte ................................................................ 12
1.3.3 De territoriale werking van de belgische strafwet ............................................... 12
1.3.3.1 Begrip ........................................................................................................... 12
I
, 1.3.3.2 Omschrijving van het grondgebied .............................................................. 13
1.3.4 De extraterritoriale werking van de belgische strafwet ...................................... 13
1.4 De toepasselijkheid van de strafwet naar de personen........................................... 14
1.4.1 Het gelijkheidsbeginsel......................................................................................... 14
1.4.2 De persoonlijke immuniteiten.............................................................................. 14
1.4.2.1 Staatsrechtelijke uitzonderingen .................................................................. 14
1.4.2.2 Volkenrechtelijke uitzonderingen ................................................................. 15
2 Het misdrijf........................................................................................................................ 15
2.1 Algemene beginselen ............................................................................................... 15
2.1.1 Begripsbepaling .................................................................................................... 15
2.1.2 Legaliteit van de strafbaarstellingen .................................................................... 16
2.1.3 De autonoomie van het strafrecht ....................................................................... 16
2.1.4 De bestanddelen van het misdrijf ........................................................................ 16
2.2 Het materieel bestanddeel van het misdrijf ............................................................ 18
2.2.1 Het vereiste van een uiterlijk waarneembare gedraging ..................................... 18
2.2.2 De omschrijving van het materieel element ........................................................ 18
2.2.3 De handelings- en onthoudingsmisdrijven .......................................................... 18
2.2.4 De handeling door onthouding ............................................................................ 18
2.3 Het moreel bestanddeel van het misdrijf ................................................................ 19
2.3.1 Voorafgaande opmerkingen ................................................................................ 19
2.3.2 Het moreel bestanddeel onder de gelding van het strafwetboek van 1867 ....... 19
2.3.2.1 Opzettelijke misdrijven ................................................................................. 20
2.3.2.2 Onachtzaamheidsmisdrijven ........................................................................ 21
2.3.3 Het moreel bestanddeel onder de gelding van het strafwetboek van 2024 ....... 21
2.4 De wettelijke indeling van de misdrijven ................................................................. 22
2.5 Andere classificaties van de misdrijven ................................................................... 23
2.5.1 Classificatie volgens de intrinsieke aard van het misdrijf .................................... 23
2.5.1.1 Politieke misdrijven ...................................................................................... 23
2.5.1.2 Drukpersmisdrijven ...................................................................................... 24
2.5.2 Classificatie op grond van de materiële uitvoeringswijze van het misdrijf ......... 25
2.5.2.1 Aflopende en voortdurende misdrijven ....................................................... 25
2.5.2.2 Enkelvoudige en voortgezette (of collectieve) misdrijven ........................... 26
2.5.2.3 Gewoontemisdrijven .................................................................................... 27
2.5.3 Classificatie op grond van de bijzondere eigenschappen van een misdrijf ......... 28
2.5.3.1 Klachtmisdrijven ........................................................................................... 28
2.5.3.2 Eigen misdrijven ........................................................................................... 28
2.6 Verzwarende bestanddelen ..................................................................................... 28
2.6.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 28
2.6.2 Kenmerken van de verzwarende omstandigheden ............................................. 29
2.6.2.1 Zij zijn wettelijk ............................................................................................. 29
2.6.2.2 Zij hebben een bijkomend karakter.............................................................. 29
II
, 2.6.2.3 Zij hebben een verplicht karakter................................................................. 29
2.6.2.4 Zij hebben een wettelijke strafverwarende uitwerking ............................... 29
2.6.3 Gevallen van verzwarende omstandigheden ....................................................... 30
2.7 De strafbare poging .................................................................................................. 31
2.7.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 31
2.7.1.1 De iter criminis ............................................................................................. 31
2.7.1.2 De pogingsleren ............................................................................................ 32
2.7.2 Bestanddelen van de strafbare poging ................................................................ 33
2.7.2.1 Het voornemen om een misdaad of een wanbedrijf te plegen ................... 33
2.7.2.2 Een begin van uitvoering .............................................................................. 33
2.7.2.3 Vrijwillige terugtred als strafuitsluitende verschoningsgraad ...................... 34
2.7.3 De ondeugdelijke poging ...................................................................................... 34
2.7.4 Bestraffing van de poging..................................................................................... 35
2.7.4.1 Strafbaarheid van de poging ........................................................................ 35
2.7.4.2 Toepasselijke straf ........................................................................................ 35
2.8 De rechtvaardigheidsgronden .................................................................................. 36
2.8.1 Algemene beginselen ........................................................................................... 36
2.8.1.1 Bepaling ........................................................................................................ 36
2.8.1.2 Bewijs van rechtvaardigingsgronden............................................................ 36
2.8.1.3 Verschil met gronden van schuldontheffing, gronden van niet-
toerekeningsvatbaarheid en strafuitsluitende verschoningsgronden ......................... 37
2.8.2 De verschillende rechtvaardigingsgronden.......................................................... 37
2.8.2.1 Gebod of toelating van de wet ..................................................................... 37
2.8.2.2 Bevel van de overheid .................................................................................. 38
2.8.2.3 Noodtoestand ............................................................................................... 38
2.8.2.4 Wettige verdediging ..................................................................................... 39
2.8.2.5 Wettig verzet ingeval van misbruik door de overheid .................................. 41
3 De dader ............................................................................................................................ 42
3.1 Daderschap van natuurlijke personen en rechtspersonen ...................................... 42
3.2 De strafrechtelijke verantwoordleijkheid van rechtspersonen ............................... 43
3.2.1 De rechtspersonen ............................................................................................... 43
3.2.2 De misdrijven........................................................................................................ 44
3.2.3 De natuurlijke personen ....................................................................................... 44
3.2.4 De straffen ............................................................................................................ 45
3.3 De strafbare deelneming.......................................................................................... 46
3.3.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 46
3.3.2 Algemene voorwaarden van de strafbare deelneming ....................................... 47
3.3.2.1 Deelnemen aan een misdaad of een wanbedrijf ......................................... 47
3.3.2.2 Op een door de wet bepaalde wijze ............................................................ 48
3.3.2.3 Op betekenisvolle wijze ................................................................................ 49
3.3.2.4 Wetens en willens ........................................................................................ 49
III
, 3.3.3 Bestraffing van de deelneming ............................................................................ 49
3.4 De schuldontheffingsgronden .................................................................................. 49
3.4.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 49
3.4.2 De verschillende gronden van schuldontheffing ................................................. 50
3.4.2.1 Onweerstaanbare dwang of overmacht ....................................................... 50
3.4.2.2 Onvoorkomelijke dwaling of onwetendheid ................................................ 52
3.5 De gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid ....................................................... 53
3.5.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 53
3.5.2 De verschillende gronden van niet-toerekeningsvatbaarheid............................. 54
3.5.2.1 De geestesgestoorden .................................................................................. 54
3.5.2.2 De minderjarigheid ....................................................................................... 57
3.6 De strafuitsluitende verschoningsgronden .............................................................. 61
3.6.1 Algemene begrippen ............................................................................................ 61
3.6.1.1 Bepaling ........................................................................................................ 61
3.6.1.2 Kenmerken ................................................................................................... 61
3.6.2 De verschillende strafuitsluitende verschoningsgronden.................................... 62
3.6.2.1 Bloed- en aanverwantschapsbanden ........................................................... 62
3.6.2.2 Aangifte aan de overheid ............................................................................. 62
3.6.2.3 Onderwerping aan de overheid ................................................................... 63
3.6.2.4 Het herstel van het beschermde rechtsgoed ............................................... 63
3.6.2.5 Misdrijven gepleegd in het kader van de bijzondere opsporingsmethoden 64
4 De straffen en andere gevolgen van het misdrijf ............................................................. 65
4.1 Algemene beginselen ............................................................................................... 65
4.1.1 Begripsbepaling .................................................................................................... 65
4.1.2 Functies van de straffen ....................................................................................... 66
4.1.3 Kenmerken ........................................................................................................... 68
4.2 Indeling en opsomming van de straffen .................................................................. 69
4.2.1 Indeling van de straffen........................................................................................ 69
4.2.2 Opsomming van de straffen voor natuurllijke perosnen ..................................... 69
4.2.2.1 De hoofdstraffen ........................................................................................... 69
4.2.2.2 De bijkomende straffen ................................................................................ 70
4.2.3 Opsomming van de straffen voor rechtspersonen .............................................. 70
4.2.3.1 De hoofdstraffen ........................................................................................... 70
4.2.3.2 De bijkomende straffen ................................................................................ 71
4.2.3.3 Op politieke rechtspersonen en OCMW’s toepasselijke straf ...................... 71
4.3 Besprekeing van de verschillende straffen .............................................................. 72
4.3.1 De vrijheidsbenemende straffen: de gevangenisstraf ......................................... 72
4.3.2 De vrijheidsbeperkende straffen.......................................................................... 72
4.3.2.1 De straf onder elektronisch toezicht ............................................................ 72
4.3.2.2 De probatiestraf............................................................................................ 74
4.3.2.3 De werkstraf ................................................................................................. 75
IV
