Sociale psychologie
HOOFDSTUK 1 – introductie
1.1 De mens is een sociaal dier
The Social Animal (van Elliot Aronson)- Het eerste moderne handboek sociale psychologie
Kernidee: De mens leeft niet geïsoleerd, maar is fundamenteel sociaal. Wij bestaan in relatie tot anderen
We zijn een sociaal dier, wat betekent dat:
• We constant bezig zijn met andere mensen. We voortdurend nadenken over: Wat denken anderen? Hoe
zien zij mij? Hoe moet ik reageren? Waarom doet die persoon dat?
fulltime activiteit.
• We beoordelen anderen automatisch: “Die lijkt sympathiek.”, “Die vertrouw ik niet.”, “Die is intelligent.”,
“Die is arrogant.”…
snelle sociale oordelen of spontane evaluaties.
• Mensen trekken elkaars persoonlijke interesses aan (je kan dat niet tegenhouden). DUS: eigenlijk is
iedereen geïnteresseerd in sociale psychologie.
1.1.1 Media speelt hier op in
Waarom lezen we artikels over mensen die we niet kennen? Bv. Een misdrijf, schandaal, liefdesverhaal,
succesverhaal
We willen weten: Wat bezielde die persoon?, Wat voelde hij/zij?, Hoe kon dat gebeuren?
We voelen zelfs empathie met onbekenden. Dat toont hoe sterk onze sociale betrokkenheid is.
Omdat we sociale dieren zijn en dus van nature geïnteresseerd zijn in sociale psychologie. Deze natuurlijke
interesse wordt gretig gebruikt door de pers → de pers weet dat wij klanten sws sociale dieren zijn.
1.1.2 Afkomt van sociale betrokkenheid?
We zijn sociale dieren vanuit evolutionair perspectief
• Overleven gebeurde in groepen.
• Je moest weten wie te vertrouwen was.
• Je moest kunnen inschatten wie gevaarlijk was.
• Je moest begrijpen wat anderen van plan waren.
Dus: interesse in anderen = overlevingsmechanisme.
1.2 Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines
1.2.1 Definitie van de sociale psychologie
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties
en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed
uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen (Allport, 1985).
,Wetenschappelijke studie
Sociale psychologie eerder wetenschappelijk dan anekdotisch en eerder systematisch dan toevallig
1. Systematische kennisproductie
o Gedrag wordt geobserveerd.
o Het wordt geregistreerd.
o Het wordt gemeten (bv. via een afhankelijke variabele).
o Het wordt geanalyseerd volgens algemeen aanvaarde methodes.
o Alles gebeurt volgens een vast format.
Het is dus geen losse mening of indruk.
2. Objectieve en overdraagbare kennis
Wetenschappelijke kennis is:
o Objectief (niet afhankelijk van één persoon).
o Reproduceerbaar (andere onderzoekers kunnen hetzelfde onderzoek opnieuw doen).
o Overdraagbaar (anderen kunnen erop verder bouwen).
Als iemand hetzelfde onderzoek herhaalt, zou die in principe hetzelfde “pakketje” kennis moeten
vinden. Dat is cruciaal.
PAS OP het is niet zo dat je enkel met wetenschappelijke studies sociale psychologie kan onderzoeken,
begrijpen bv. JIJ kan een film gezien hebben die jou veel heeft bijgeleerd over hoe een persoon in elkaar
zit. MAAR JIJ: subjectieve kennis is IDEOSYNCRATISCH (het behoort u toe) en dat heb je NIET bij die
wetenschappelijke kennis want die is wel OVERDRAAGBAAR (dat is het cruciale verschil)!!
Gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen:
Sociale psychologie kijkt naar het volledige mensbeeld. Dat is breder dan sommige andere takken van
psychologie bv. cognitieve psychologie, motivatie psychologie…
Sociale psychologie bestudeert:
• Wat mensen denken (cognities)
• Wat ze voelen (emoties)
• Wat hen drijft (motivaties)
• Wat ze doen (gedrag)
Het is dus een BREED SPECTRUM
Gedrag wordt bepaald door cognitieve, affectieve en motivationele processen
Anderen
“De aanwezigheid van anderen” - typisch kenmerk van de sociale psychologie (2 luiken)
1. Hoe anderen ons beïnvloeden
o Direct (iemand zegt iets tegen jou).
o Indirect (je weet dat anderen kijken).
o Zelfs impliciet (sociale normen in een cultuur).
Voorbeeld:
o Agressieve omgeving kan vijandigheid versterken.
o Temperatuur kan agressie beïnvloeden.
o Groepsdruk beïnvloedt gedrag
Dus:
Ons denken en gedrag gebeurt nooit in een vacuüm.
42
2
, 2. Hoe wij anderen beïnvloeden
Niet alleen worden wij beïnvloed, wij beïnvloeden ook anderen.
Bijvoorbeeld:
o Onze mening beïnvloedt groepsbeslissingen.
o Onze emoties beïnvloeden de sfeer.
o Ons gedrag beïnvloedt hoe anderen reageren.
Sociale invloed is dus wederzijds.
1.2.2 De kracht van de situatie (kenmerkt de sociale psychologie)
Wij laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
Voorbeeld: Reagan (neoliberalisme) – Mondale debat 1984
Tijdens de verkiezingen van Amerika, zijn er 3 natinale debatten tussen de democratische en republikeinse
presidentkanidaten die plaatsvinden. In 1984 vond het debat plaats tussen Ronald Reagen en Mondale. Het
gaat er over leeftijd, M maakt een kleinerende opmerking naar R maar R weet de spot te draaien naar M toe met
een grapje waarmee het publiek, inclusief M, lacht, terwijl hij eigenlijk wordt uitgelachen → en dit heeft dus een
invloed op hoe wij naar Reagen kijken.
Waarom beoordelen we als mens Reagen zo positief
We moeten de BEOORDELING van reagan meten =>
AFHANKELIJKE VARIABELE (y-as). Loopt hier van 0-100
(negatief en positief)
DUS: afhankelijke variabele is wat je meet
In een experiment heb je ook altijd experimentele
condities: wil zeggen dat wij de situatie manipuleren →
WAAROM? = om te zien wat er precies in die situatie
hetgeen veroorzaakt
HIER: wat zijn de ingrediënten van zijn populariteit?
De drie gele balkjes: de resultaten van de drie condities.
Condities?: wil zeggen dat je een bepaalde versie van de tape aan een bepaalde groep laat zien en deze
beoordelen dan Reagen obv wat ze hebben gezien. En elke groep laat je een ander stukje of een ander versie
zien.
DUS: iedere groep bevindt zich in een bepaalde conditie en op het einde kijk je naar wat de gemiddelde
beoordeling is. Dat gemiddelde staat op de grafiek.
VOLGENDE VRAAG IS NU: WAT heb je precies gezien? WAT is er in de video gemanipuleerd?
De nulconditie = de controle tape = de originele tape zonder er iets aan te manipuleren
- Groep 1: video met oneliners en de publieke reactie (de controle groep)
o 75/100
o Resultaten: Reagen scoort behoorlijk goed, zit boven het theoretische middelpunt van 50 =>
eerder positieve kant (gemiddeld, het gaat nu over het gemiddelde).
→ dit ligt op dezelfde lijn als de verkziezingsuitslag van Reagen, namelijk landslide victory; hij
had zogoed als alle staten overwonnen en M slechts 2 of 3
- Groep 2 HIER BEGINT DE MANIPULATIE: zonder oneliners van R maar MET publieke reactie
o 73/100
43
3
, o Wat is de manipulatie? Die oneliners die je eruit haalt, want dat maakt R deels populair
o Resultaten?: de tweede balk komt ongeveer overeen met de eerste, dus de onliners wel of niet
tonen maakt geen enorm verschil
- Groep 3: met oneliners maar ZONDER publieke reactie
o 48/100
o Resultaten?: de gemiddelde score is heel wat minder, negatievere beoordeling
DUS DE UITKOMST VAN DIT ONDERZOEK TOONT AAN DAT: het waren niet de oneliners, maar de
reacties van de mensen die eengrote invloed speelden.
Het was niet buitengewoon dat andere presidentiële debatten tot voor de era Trump grapjes bevatten. Een ander
vb is: OBAMA VS ROMMEY (2012). De reactie werd heel vaak getweet MAAR in het debat zelf kwam er vanuit het
publiek geen reactie. WAAROM NIET? Omdat ze weten dat die publieke reactie zo veel invloed heeft. Het publiek
moet dus voldoen aan enkele voorwaarden zoals bv. niet reageren, geen applaus zonder toestemming, niks
zeggen…
= de publieksreactie moet dus geneutraliseerd worden (een directe toepassing van dit experiment). De ander
beïnvloedt ons dus.
Er bestaan nog andere onderzoeken zoals: BENNINGTON COLLEGE (NEWCOMB):
Groep meisjes op college worden jaarlijks ondervraagd naar hun politieke standpunten
- Achtergrond van de meisjes: middenklasse, ouders vaker conservatiever
- Elk jaar is er een test: hoe progressief/conservatief worden de meisjes jaar na jaar na jaar?
- De meisjes werden steeds meer progressief → groeiden steeds verder weg van hun ouders. Dit toont aan
dat participatie aan het hoger onderwijs zorgt voor een “verlinksing” van zij die dat onderwijs volgen. Pas
op; dit is nu nog altijd het geval niet enkel 50j geleden EN blijft ook ingebakken bij de personen (de
bennington meisjes werden 50j later opnieuw geinterviewd en ze zijn nog steeds linkser dan gemiddeld)
=> situatie effect
Het kan zijn dat je het wel of niet eens bent met het resultaat, maar als alfa wetenschapper
(geesteswetenschappen) moet je het resultaat meedelen en vertellen.
Stanford Prison Experiment van Zimbardo
→ moest onderzoeken hoe mensen zich gedragen binnen een gevangeniscontext.
“Slechte omgeving zet mensen aan tot het stellen van slecht gedrag”
Lucifer effect: goede mensen worden in een slechte situatie slecht. De situatie stuurt
hetindividu in plaats van het individu zelf bv. de holocaust.
Wat gebeurde er?
• Er werd een namaakgevangenis gebouwd in de kelder van de universiteit.
• Studenten werden willekeurig toegewezen aan de rol van cipier of gevangene.
• De “gevangenen” werden zelfs thuis opgehaald om het realistisch te maken.
Resultaat:
De cipiers begonnen al snel autoritaire en vernederende gedragingen te vertonen, terwijl gevangenen passief,
angstig of emotioneel instortten; het experiment moest na zes dagen worden stopgezet (het was gepland voor
twee weken).
44
4
HOOFDSTUK 1 – introductie
1.1 De mens is een sociaal dier
The Social Animal (van Elliot Aronson)- Het eerste moderne handboek sociale psychologie
Kernidee: De mens leeft niet geïsoleerd, maar is fundamenteel sociaal. Wij bestaan in relatie tot anderen
We zijn een sociaal dier, wat betekent dat:
• We constant bezig zijn met andere mensen. We voortdurend nadenken over: Wat denken anderen? Hoe
zien zij mij? Hoe moet ik reageren? Waarom doet die persoon dat?
fulltime activiteit.
• We beoordelen anderen automatisch: “Die lijkt sympathiek.”, “Die vertrouw ik niet.”, “Die is intelligent.”,
“Die is arrogant.”…
snelle sociale oordelen of spontane evaluaties.
• Mensen trekken elkaars persoonlijke interesses aan (je kan dat niet tegenhouden). DUS: eigenlijk is
iedereen geïnteresseerd in sociale psychologie.
1.1.1 Media speelt hier op in
Waarom lezen we artikels over mensen die we niet kennen? Bv. Een misdrijf, schandaal, liefdesverhaal,
succesverhaal
We willen weten: Wat bezielde die persoon?, Wat voelde hij/zij?, Hoe kon dat gebeuren?
We voelen zelfs empathie met onbekenden. Dat toont hoe sterk onze sociale betrokkenheid is.
Omdat we sociale dieren zijn en dus van nature geïnteresseerd zijn in sociale psychologie. Deze natuurlijke
interesse wordt gretig gebruikt door de pers → de pers weet dat wij klanten sws sociale dieren zijn.
1.1.2 Afkomt van sociale betrokkenheid?
We zijn sociale dieren vanuit evolutionair perspectief
• Overleven gebeurde in groepen.
• Je moest weten wie te vertrouwen was.
• Je moest kunnen inschatten wie gevaarlijk was.
• Je moest begrijpen wat anderen van plan waren.
Dus: interesse in anderen = overlevingsmechanisme.
1.2 Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines
1.2.1 Definitie van de sociale psychologie
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties
en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed
uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen (Allport, 1985).
,Wetenschappelijke studie
Sociale psychologie eerder wetenschappelijk dan anekdotisch en eerder systematisch dan toevallig
1. Systematische kennisproductie
o Gedrag wordt geobserveerd.
o Het wordt geregistreerd.
o Het wordt gemeten (bv. via een afhankelijke variabele).
o Het wordt geanalyseerd volgens algemeen aanvaarde methodes.
o Alles gebeurt volgens een vast format.
Het is dus geen losse mening of indruk.
2. Objectieve en overdraagbare kennis
Wetenschappelijke kennis is:
o Objectief (niet afhankelijk van één persoon).
o Reproduceerbaar (andere onderzoekers kunnen hetzelfde onderzoek opnieuw doen).
o Overdraagbaar (anderen kunnen erop verder bouwen).
Als iemand hetzelfde onderzoek herhaalt, zou die in principe hetzelfde “pakketje” kennis moeten
vinden. Dat is cruciaal.
PAS OP het is niet zo dat je enkel met wetenschappelijke studies sociale psychologie kan onderzoeken,
begrijpen bv. JIJ kan een film gezien hebben die jou veel heeft bijgeleerd over hoe een persoon in elkaar
zit. MAAR JIJ: subjectieve kennis is IDEOSYNCRATISCH (het behoort u toe) en dat heb je NIET bij die
wetenschappelijke kennis want die is wel OVERDRAAGBAAR (dat is het cruciale verschil)!!
Gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen:
Sociale psychologie kijkt naar het volledige mensbeeld. Dat is breder dan sommige andere takken van
psychologie bv. cognitieve psychologie, motivatie psychologie…
Sociale psychologie bestudeert:
• Wat mensen denken (cognities)
• Wat ze voelen (emoties)
• Wat hen drijft (motivaties)
• Wat ze doen (gedrag)
Het is dus een BREED SPECTRUM
Gedrag wordt bepaald door cognitieve, affectieve en motivationele processen
Anderen
“De aanwezigheid van anderen” - typisch kenmerk van de sociale psychologie (2 luiken)
1. Hoe anderen ons beïnvloeden
o Direct (iemand zegt iets tegen jou).
o Indirect (je weet dat anderen kijken).
o Zelfs impliciet (sociale normen in een cultuur).
Voorbeeld:
o Agressieve omgeving kan vijandigheid versterken.
o Temperatuur kan agressie beïnvloeden.
o Groepsdruk beïnvloedt gedrag
Dus:
Ons denken en gedrag gebeurt nooit in een vacuüm.
42
2
, 2. Hoe wij anderen beïnvloeden
Niet alleen worden wij beïnvloed, wij beïnvloeden ook anderen.
Bijvoorbeeld:
o Onze mening beïnvloedt groepsbeslissingen.
o Onze emoties beïnvloeden de sfeer.
o Ons gedrag beïnvloedt hoe anderen reageren.
Sociale invloed is dus wederzijds.
1.2.2 De kracht van de situatie (kenmerkt de sociale psychologie)
Wij laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
Voorbeeld: Reagan (neoliberalisme) – Mondale debat 1984
Tijdens de verkiezingen van Amerika, zijn er 3 natinale debatten tussen de democratische en republikeinse
presidentkanidaten die plaatsvinden. In 1984 vond het debat plaats tussen Ronald Reagen en Mondale. Het
gaat er over leeftijd, M maakt een kleinerende opmerking naar R maar R weet de spot te draaien naar M toe met
een grapje waarmee het publiek, inclusief M, lacht, terwijl hij eigenlijk wordt uitgelachen → en dit heeft dus een
invloed op hoe wij naar Reagen kijken.
Waarom beoordelen we als mens Reagen zo positief
We moeten de BEOORDELING van reagan meten =>
AFHANKELIJKE VARIABELE (y-as). Loopt hier van 0-100
(negatief en positief)
DUS: afhankelijke variabele is wat je meet
In een experiment heb je ook altijd experimentele
condities: wil zeggen dat wij de situatie manipuleren →
WAAROM? = om te zien wat er precies in die situatie
hetgeen veroorzaakt
HIER: wat zijn de ingrediënten van zijn populariteit?
De drie gele balkjes: de resultaten van de drie condities.
Condities?: wil zeggen dat je een bepaalde versie van de tape aan een bepaalde groep laat zien en deze
beoordelen dan Reagen obv wat ze hebben gezien. En elke groep laat je een ander stukje of een ander versie
zien.
DUS: iedere groep bevindt zich in een bepaalde conditie en op het einde kijk je naar wat de gemiddelde
beoordeling is. Dat gemiddelde staat op de grafiek.
VOLGENDE VRAAG IS NU: WAT heb je precies gezien? WAT is er in de video gemanipuleerd?
De nulconditie = de controle tape = de originele tape zonder er iets aan te manipuleren
- Groep 1: video met oneliners en de publieke reactie (de controle groep)
o 75/100
o Resultaten: Reagen scoort behoorlijk goed, zit boven het theoretische middelpunt van 50 =>
eerder positieve kant (gemiddeld, het gaat nu over het gemiddelde).
→ dit ligt op dezelfde lijn als de verkziezingsuitslag van Reagen, namelijk landslide victory; hij
had zogoed als alle staten overwonnen en M slechts 2 of 3
- Groep 2 HIER BEGINT DE MANIPULATIE: zonder oneliners van R maar MET publieke reactie
o 73/100
43
3
, o Wat is de manipulatie? Die oneliners die je eruit haalt, want dat maakt R deels populair
o Resultaten?: de tweede balk komt ongeveer overeen met de eerste, dus de onliners wel of niet
tonen maakt geen enorm verschil
- Groep 3: met oneliners maar ZONDER publieke reactie
o 48/100
o Resultaten?: de gemiddelde score is heel wat minder, negatievere beoordeling
DUS DE UITKOMST VAN DIT ONDERZOEK TOONT AAN DAT: het waren niet de oneliners, maar de
reacties van de mensen die eengrote invloed speelden.
Het was niet buitengewoon dat andere presidentiële debatten tot voor de era Trump grapjes bevatten. Een ander
vb is: OBAMA VS ROMMEY (2012). De reactie werd heel vaak getweet MAAR in het debat zelf kwam er vanuit het
publiek geen reactie. WAAROM NIET? Omdat ze weten dat die publieke reactie zo veel invloed heeft. Het publiek
moet dus voldoen aan enkele voorwaarden zoals bv. niet reageren, geen applaus zonder toestemming, niks
zeggen…
= de publieksreactie moet dus geneutraliseerd worden (een directe toepassing van dit experiment). De ander
beïnvloedt ons dus.
Er bestaan nog andere onderzoeken zoals: BENNINGTON COLLEGE (NEWCOMB):
Groep meisjes op college worden jaarlijks ondervraagd naar hun politieke standpunten
- Achtergrond van de meisjes: middenklasse, ouders vaker conservatiever
- Elk jaar is er een test: hoe progressief/conservatief worden de meisjes jaar na jaar na jaar?
- De meisjes werden steeds meer progressief → groeiden steeds verder weg van hun ouders. Dit toont aan
dat participatie aan het hoger onderwijs zorgt voor een “verlinksing” van zij die dat onderwijs volgen. Pas
op; dit is nu nog altijd het geval niet enkel 50j geleden EN blijft ook ingebakken bij de personen (de
bennington meisjes werden 50j later opnieuw geinterviewd en ze zijn nog steeds linkser dan gemiddeld)
=> situatie effect
Het kan zijn dat je het wel of niet eens bent met het resultaat, maar als alfa wetenschapper
(geesteswetenschappen) moet je het resultaat meedelen en vertellen.
Stanford Prison Experiment van Zimbardo
→ moest onderzoeken hoe mensen zich gedragen binnen een gevangeniscontext.
“Slechte omgeving zet mensen aan tot het stellen van slecht gedrag”
Lucifer effect: goede mensen worden in een slechte situatie slecht. De situatie stuurt
hetindividu in plaats van het individu zelf bv. de holocaust.
Wat gebeurde er?
• Er werd een namaakgevangenis gebouwd in de kelder van de universiteit.
• Studenten werden willekeurig toegewezen aan de rol van cipier of gevangene.
• De “gevangenen” werden zelfs thuis opgehaald om het realistisch te maken.
Resultaat:
De cipiers begonnen al snel autoritaire en vernederende gedragingen te vertonen, terwijl gevangenen passief,
angstig of emotioneel instortten; het experiment moest na zes dagen worden stopgezet (het was gepland voor
twee weken).
44
4
