ECONOMIE LESSENPAKKET 2
Inhoudsopgave
LES 1: WELVAARTSECONOMIE..........................................................................3
(WAAROM) IS EEN OVERHEID / STAAT NODIG?...........................................................................3
STEL: GEEN OVERHEID / STAAT............................................................................................... 3
IDEE VAN DE ‘MINIMALE STAAT’..............................................................................................4
startpunt: een volledig ongereguleerde economie werkt niet.....................................4
Wat is een “minimale staat”?......................................................................................4
Waarom zijn deze minimale voorwaarden wél noodzakelijk?......................................4
NOZICK: THE NIGHT-WATCHMAN STATE (1974)........................................................................4
Volgens hem is alleen een zeer beperkte overheid moreel toelaatbaar......................5
Waarom mag de staat niet méér doen?......................................................................5
Aanhangers................................................................................................................. 5
MARKTEFFICIËNTIE............................................................................................................... 5
PARETO-VERBETERING:......................................................................................................... 6
PARETO EFFICIËNTE ALLOCATIE............................................................................................... 7
DE PARETOGRENS................................................................................................................ 7
ALLOCATIE (Efficiëntie)................................................................................................ 7
DISTRIBUTIE (Verdeling van welvaart)........................................................................7
ONGELIJKHEID VS. CRIMINALITEIT VS. WELVAART.......................................................8
Bij situatie c (extreme armoede bij mens 2):..............................................................8
KOSTEN VAN CRIMINALITEIT IN DE SAMENLEVING........................................................................9
MARKT VOOR CRIMINELE ACTIVITEITEN......................................................................................9
Transactiekosten:........................................................................................................ 9
vraag & aanbod:....................................................................................................... 10
HANDHAVING VS. ILLEGALE MARKT..........................................................................11
HOE NIVEAU VAN CRIMINALITEIT TERUGDRINGEN?.....................................................................11
Tot waar niveau terugdringen?..................................................................................11
Manieren om niveau terug te dringen.......................................................................12
VERKLARING CRIMINEEL GEDRAG: BECKER-MODEL (1968) ........................................................14
Individue heeft 2 keuzes:..........................................................................................14
Expected Utility......................................................................................................... 16
HANDHAVINGSELASTICITEIT.................................................................................................. 17
LES 2 (DEEL 1): SPELTHEORIE.............................................................................................. 17
SPELTHEORIE WAT IS HET?................................................................................................... 17
Speltheorie: vaak gebruikt in criminologie................................................................18
PAYOFF MATRIX (PRISONER’S DILEMMA: SITUATIE WAARBIJ NASH EVENWICHT NIET DE BESTE SITUATIE IS)
...................................................................................................................................... 18
Definitie IEDS:........................................................................................................... 18
Eliminatie van gedomineerde strategie:...................................................................19
Herhaalde eliminatie:................................................................................................19
Bij lichte criminaliteit: patrouilleren (-3) < niet patrouilleren (-2)..............................20
Bij geen crimineel feit: patrouilleren (-1) < niet patrouilleren (0)..............................20
Patrouilleren is strikt gedomineerd door niet patrouilleren. Dus: elimineren............20
Twee tekortkomingen van IEDS.................................................................................20
NASH EVENWICHT.............................................................................................................. 21
Gebruik nash in criminologie.....................................................................................21
GAME OF CHICKEN............................................................................................................. 22
COORDINATIESPEL: OMGEKEERDE VAN DE GAME OF CHICKEN......................................................23
1
, SPELTHEORETISCH BEOORDELING:......................................................................................... 23
GEMENGDE STRATEGIEËN.................................................................................................... 24
Gemengde strategieën berekend..............................................................................24
Criminologisch toegepast:......................................................................................... 25
Principal agent model............................................................................................... 26
LES 2 (DEEL 2) : DYNAMISCH SPELEN.............................................................26
HERHAALDE SPELEN........................................................................................................... 26
Verdisconteren ......................................................................................................... 27
Triggerstrategieën (trekkerstrategieën)....................................................................28
Triggerstrategieën in bendes & Backwards induction:..............................................28
SEQUENTIËLE SPELLEN........................................................................................................ 28
Subgame Perfect Nash Evenwicht (SPNE).................................................................29
BENDE EN BENDELEDEN...................................................................................................... 29
Herhaald Prisoner’s Dilemma....................................................................................30
LES 3: GEDRAGSECONOMIE...........................................................................31
GEDRAGSECONOMIE.....................................................................................31
RATIONEEL KEUZEMODEL (GARY BECKER)...............................................................................31
BEHAVIOURAL ECONOMICS (GEDRAGSECONOMIE)......................................................................32
‘BIASES’....................................................................................................... 32
PROCESSING DIFFICULTIES (HURBERT SIMON)..........................................................................32
VUISTREGELS IPV RATIONEEL DENKPROCES (HURBERT SIMON).....................................................33
PROBABILITY WEIGHTING EN PROSPECT THEORY........................................................................33
Expected utility model..............................................................................................33
Alternatief: prospect theory......................................................................................34
................................................................................................................................. 34
VERLIESAVERSIE (KAHNEMAN & TVERSKY)..............................................................................35
REFERENCE DEPENDENCE BIAS, STATUS QUO BIAS....................................................................37
Reference dependence bias......................................................................................37
Default / status quo bias...........................................................................................37
SUNK COST...................................................................................................................... 38
FRAMING BIAS................................................................................................................... 38
PRESENT BIAS (=HEDEN VOORKEUR).....................................................................................39
Ongeduld en verdisconteren.....................................................................................39
WAAROM BLIJVEN MENSEN BIJ GEVAARLIJKE BENDE? OF RADICALE GROEPERINGEN?.........................41
INTERNALITEITEN............................................................................................................... 41
= negatieve (of positieve) consequentie van je eigen gedrag die later jezelf treft
Verband met hyperbolisch verdisconteren want bij hyperbolisch verdisconteren
geven mensen meer gewicht aan directe kosten en baten dan aan toekomstige
kosten en baten........................................................................................................ 41
Merite en demeritegoederen.....................................................................................41
CONFORMISME.................................................................................................................. 42
NUDGE......................................................................................................... 42
Voorbeelden van nudges........................................................................................... 43
2
,Les 1: Welvaartseconomie
(Waarom) is een overheid / staat nodig?
Stel: Geen overheid / staat
Ongereguleerde economie / natuurlijke anarchie
• Geen eigendomsrechten
• Geen contractwetgeving
• Geen rechtshandhaving
Speltheoretische analyse ter illustratie:
- Stel er zijn twee individuen/spelers
- Er zijn twee carrièrepaden/strategieën
‒ Boer worden: werken levert pay-off van 12 op maar kost 2
inspanning
‒ dief worden: steelt het werk van de boer
‒
Rode cirkel = NASH
evenwicht => geen een van
beide spelers wilt daar uit
weg gaan
Er is geen andere stratregie
dan dief worden die meer
oplevert
à Reden waarom
minimale staat
Paretoverbetering = aanpassing die ervoor er zorgt bestaat, anders zouden
dat minstens een iem erop vooruitgaat (in deze veel meer mensen
situatie beiden) ervoor kiezen omd dief
te worden als hier geen
gevolgend aan hingen
3
, Idee van de ‘Minimale staat’
startpunt: een volledig ongereguleerde economie werkt niet
- Zonder regels krijg je een situatie van natuurlijke anarchie:
o geen bescherming van eigendom
o geen garantie dat contracten worden nageleefd
o niemand die ingrijpt bij overvallen, fraude of geweld
In zo’n context kunnen markten niet functioneren, want niemand kan
veilig investeren, produceren of ruilen.
- Overheid als sociaal contract (Hobbes): Volgens Hobbes sluiten mensen
een sociaal contract:
o Iedereen geeft een stukje vrijheid op
o In ruil beschermt de staat hen tegen geweld, chaos en onzekerheid
Dit vormt de basis voor het idee van een minimale staat.
Wat is een “minimale staat”?
Een minimale staat heeft maar drie kerntaken:
1. Beschermen van eigendomsrechten
Zonder bescherming tegen diefstal, fraude of vernieling is handel
onmogelijk.
2. Handhaven van contracten
De overheid zorgt dat bedrijven en personen contracten respecteren.
Zo kunnen mensen vertrouwen hebben in economische transacties.
3. Rechtshandhaving: politie, justitie, leger (de minimale bestaande
instituties)
Conclusie van libertariërs:
Meer overheid dan dit is niet nodig. De markt kan al het economische
werk zelf doen.
Waarom zijn deze minimale voorwaarden wél noodzakelijk?
Omdat zonder die basis: geen markten, geen investeringen, geen handel, geen
economische groei
DUS de minimale staat is een absolute voorwaarde voor een markt.
EN is dus te minimaal om enkel hier op te steunen
Nozick: The Night-Watchman State (1974)
“Our main conclusions about the state are that a minimal state, limited, to the
narrow functions of protection against force, theft, fraud, enforcement of
contracts, and so on, is justified, but any more extensive state will violate persons'
rights not to be forced to do certain things, and is unjustified; and that the minimal
state is inspiring as well as right.”
4
Inhoudsopgave
LES 1: WELVAARTSECONOMIE..........................................................................3
(WAAROM) IS EEN OVERHEID / STAAT NODIG?...........................................................................3
STEL: GEEN OVERHEID / STAAT............................................................................................... 3
IDEE VAN DE ‘MINIMALE STAAT’..............................................................................................4
startpunt: een volledig ongereguleerde economie werkt niet.....................................4
Wat is een “minimale staat”?......................................................................................4
Waarom zijn deze minimale voorwaarden wél noodzakelijk?......................................4
NOZICK: THE NIGHT-WATCHMAN STATE (1974)........................................................................4
Volgens hem is alleen een zeer beperkte overheid moreel toelaatbaar......................5
Waarom mag de staat niet méér doen?......................................................................5
Aanhangers................................................................................................................. 5
MARKTEFFICIËNTIE............................................................................................................... 5
PARETO-VERBETERING:......................................................................................................... 6
PARETO EFFICIËNTE ALLOCATIE............................................................................................... 7
DE PARETOGRENS................................................................................................................ 7
ALLOCATIE (Efficiëntie)................................................................................................ 7
DISTRIBUTIE (Verdeling van welvaart)........................................................................7
ONGELIJKHEID VS. CRIMINALITEIT VS. WELVAART.......................................................8
Bij situatie c (extreme armoede bij mens 2):..............................................................8
KOSTEN VAN CRIMINALITEIT IN DE SAMENLEVING........................................................................9
MARKT VOOR CRIMINELE ACTIVITEITEN......................................................................................9
Transactiekosten:........................................................................................................ 9
vraag & aanbod:....................................................................................................... 10
HANDHAVING VS. ILLEGALE MARKT..........................................................................11
HOE NIVEAU VAN CRIMINALITEIT TERUGDRINGEN?.....................................................................11
Tot waar niveau terugdringen?..................................................................................11
Manieren om niveau terug te dringen.......................................................................12
VERKLARING CRIMINEEL GEDRAG: BECKER-MODEL (1968) ........................................................14
Individue heeft 2 keuzes:..........................................................................................14
Expected Utility......................................................................................................... 16
HANDHAVINGSELASTICITEIT.................................................................................................. 17
LES 2 (DEEL 1): SPELTHEORIE.............................................................................................. 17
SPELTHEORIE WAT IS HET?................................................................................................... 17
Speltheorie: vaak gebruikt in criminologie................................................................18
PAYOFF MATRIX (PRISONER’S DILEMMA: SITUATIE WAARBIJ NASH EVENWICHT NIET DE BESTE SITUATIE IS)
...................................................................................................................................... 18
Definitie IEDS:........................................................................................................... 18
Eliminatie van gedomineerde strategie:...................................................................19
Herhaalde eliminatie:................................................................................................19
Bij lichte criminaliteit: patrouilleren (-3) < niet patrouilleren (-2)..............................20
Bij geen crimineel feit: patrouilleren (-1) < niet patrouilleren (0)..............................20
Patrouilleren is strikt gedomineerd door niet patrouilleren. Dus: elimineren............20
Twee tekortkomingen van IEDS.................................................................................20
NASH EVENWICHT.............................................................................................................. 21
Gebruik nash in criminologie.....................................................................................21
GAME OF CHICKEN............................................................................................................. 22
COORDINATIESPEL: OMGEKEERDE VAN DE GAME OF CHICKEN......................................................23
1
, SPELTHEORETISCH BEOORDELING:......................................................................................... 23
GEMENGDE STRATEGIEËN.................................................................................................... 24
Gemengde strategieën berekend..............................................................................24
Criminologisch toegepast:......................................................................................... 25
Principal agent model............................................................................................... 26
LES 2 (DEEL 2) : DYNAMISCH SPELEN.............................................................26
HERHAALDE SPELEN........................................................................................................... 26
Verdisconteren ......................................................................................................... 27
Triggerstrategieën (trekkerstrategieën)....................................................................28
Triggerstrategieën in bendes & Backwards induction:..............................................28
SEQUENTIËLE SPELLEN........................................................................................................ 28
Subgame Perfect Nash Evenwicht (SPNE).................................................................29
BENDE EN BENDELEDEN...................................................................................................... 29
Herhaald Prisoner’s Dilemma....................................................................................30
LES 3: GEDRAGSECONOMIE...........................................................................31
GEDRAGSECONOMIE.....................................................................................31
RATIONEEL KEUZEMODEL (GARY BECKER)...............................................................................31
BEHAVIOURAL ECONOMICS (GEDRAGSECONOMIE)......................................................................32
‘BIASES’....................................................................................................... 32
PROCESSING DIFFICULTIES (HURBERT SIMON)..........................................................................32
VUISTREGELS IPV RATIONEEL DENKPROCES (HURBERT SIMON).....................................................33
PROBABILITY WEIGHTING EN PROSPECT THEORY........................................................................33
Expected utility model..............................................................................................33
Alternatief: prospect theory......................................................................................34
................................................................................................................................. 34
VERLIESAVERSIE (KAHNEMAN & TVERSKY)..............................................................................35
REFERENCE DEPENDENCE BIAS, STATUS QUO BIAS....................................................................37
Reference dependence bias......................................................................................37
Default / status quo bias...........................................................................................37
SUNK COST...................................................................................................................... 38
FRAMING BIAS................................................................................................................... 38
PRESENT BIAS (=HEDEN VOORKEUR).....................................................................................39
Ongeduld en verdisconteren.....................................................................................39
WAAROM BLIJVEN MENSEN BIJ GEVAARLIJKE BENDE? OF RADICALE GROEPERINGEN?.........................41
INTERNALITEITEN............................................................................................................... 41
= negatieve (of positieve) consequentie van je eigen gedrag die later jezelf treft
Verband met hyperbolisch verdisconteren want bij hyperbolisch verdisconteren
geven mensen meer gewicht aan directe kosten en baten dan aan toekomstige
kosten en baten........................................................................................................ 41
Merite en demeritegoederen.....................................................................................41
CONFORMISME.................................................................................................................. 42
NUDGE......................................................................................................... 42
Voorbeelden van nudges........................................................................................... 43
2
,Les 1: Welvaartseconomie
(Waarom) is een overheid / staat nodig?
Stel: Geen overheid / staat
Ongereguleerde economie / natuurlijke anarchie
• Geen eigendomsrechten
• Geen contractwetgeving
• Geen rechtshandhaving
Speltheoretische analyse ter illustratie:
- Stel er zijn twee individuen/spelers
- Er zijn twee carrièrepaden/strategieën
‒ Boer worden: werken levert pay-off van 12 op maar kost 2
inspanning
‒ dief worden: steelt het werk van de boer
‒
Rode cirkel = NASH
evenwicht => geen een van
beide spelers wilt daar uit
weg gaan
Er is geen andere stratregie
dan dief worden die meer
oplevert
à Reden waarom
minimale staat
Paretoverbetering = aanpassing die ervoor er zorgt bestaat, anders zouden
dat minstens een iem erop vooruitgaat (in deze veel meer mensen
situatie beiden) ervoor kiezen omd dief
te worden als hier geen
gevolgend aan hingen
3
, Idee van de ‘Minimale staat’
startpunt: een volledig ongereguleerde economie werkt niet
- Zonder regels krijg je een situatie van natuurlijke anarchie:
o geen bescherming van eigendom
o geen garantie dat contracten worden nageleefd
o niemand die ingrijpt bij overvallen, fraude of geweld
In zo’n context kunnen markten niet functioneren, want niemand kan
veilig investeren, produceren of ruilen.
- Overheid als sociaal contract (Hobbes): Volgens Hobbes sluiten mensen
een sociaal contract:
o Iedereen geeft een stukje vrijheid op
o In ruil beschermt de staat hen tegen geweld, chaos en onzekerheid
Dit vormt de basis voor het idee van een minimale staat.
Wat is een “minimale staat”?
Een minimale staat heeft maar drie kerntaken:
1. Beschermen van eigendomsrechten
Zonder bescherming tegen diefstal, fraude of vernieling is handel
onmogelijk.
2. Handhaven van contracten
De overheid zorgt dat bedrijven en personen contracten respecteren.
Zo kunnen mensen vertrouwen hebben in economische transacties.
3. Rechtshandhaving: politie, justitie, leger (de minimale bestaande
instituties)
Conclusie van libertariërs:
Meer overheid dan dit is niet nodig. De markt kan al het economische
werk zelf doen.
Waarom zijn deze minimale voorwaarden wél noodzakelijk?
Omdat zonder die basis: geen markten, geen investeringen, geen handel, geen
economische groei
DUS de minimale staat is een absolute voorwaarde voor een markt.
EN is dus te minimaal om enkel hier op te steunen
Nozick: The Night-Watchman State (1974)
“Our main conclusions about the state are that a minimal state, limited, to the
narrow functions of protection against force, theft, fraud, enforcement of
contracts, and so on, is justified, but any more extensive state will violate persons'
rights not to be forced to do certain things, and is unjustified; and that the minimal
state is inspiring as well as right.”
4
