Samenvatting Inleiding in de gedragsneurowetenschappen H6 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H6: Somatosensorische waarneming
Sensorieel systeem
Zintuiglijke waarneming

 Zintuiglijke waarneming is het proces waarbij je lichaam prikkels opvangt
uit de omgeving of uit je eigen lichaam, en die omzet in zenuwsignalen die
naar de hersenen gaan.
 Denk aan licht dat in je ogen valt, geluid dat je oren bereikt, aanraking van
je huid, warmte of koude, rek in spieren en gewrichten, signalen uit je
maag of darmen etc.

Je hersenen krijgen dus niet letterlijk “licht”, “geluid” of “pijn” binnen, maar
actiepotentialen: elektrische signalen in zenuwen.



Hoe wordt een prikkel omgezet in een actiepotentiaal?
Die prikkels moeten eerst omgezet worden in elektrische signalen die het
zenuwstelsel begrijpt. Dat gebeurt in 2 stappen.

1. Omzetting van prikkel naar verandering in membraanpotentiaal

 Een zintuigreceptor vangt een prikkel op.
 Die prikkel veroorzaakt eerst een kleine verandering in het
membraanpotentiaal van een exciteerbare cel.
 Dit noemt men een receptorpotentiaal of generatorpotentiaal.


2. Van receptorpotentiaal naar actiepotentiaal

 Als die verandering groot genoeg is, ontstaan er actiepotentialen in een
zenuwvezel.
 Die actiepotentialen reizen via zenuwen naar het centraal zenuwstelsel en
uiteindelijk naar de hersenen.

Dus heel simpel:

Prikkel → receptorpotentiaal → actiepotentiaal → hersenen → bewuste
waarneming




1

, Soorten zintuiglijke waarneming

1. Bijzondere waarneming

 Dit zijn de waarnemingen van de speciale zintuigen
 Voorbeelden: zicht, gehoor, evenwicht, geur, smaak
 Ze heten “bijzonder” omdat ze gebruikmaken van gespecialiseerde
zintuigorganen, zoals ogen, oren, neus en tong.

2. Oppervlakkige waarneming

 Dit zijn prikkels die afkomstig zijn van de huid
 Voorbeelden: tast, pijn, temperatuur, 2-puntsdiscriminatie
 2-puntsdiscriminatie betekent dat je kunt voelen of je op de huid op één
punt of op twee dichtbije punten wordt aangeraakt.

3. Diepe waarneming

 Dit gaat over signalen uit spieren, pezen, gewrichten en dieper gelegen
weefsels.
 Voorbeelden: proprioceptie, positiezin, vibratiezin, diepe spierpijn
 Hierdoor weet je bijvoorbeeld waar je arm zich bevindt, ook als je je ogen
sluit.

4. Viscerale waarneming

 Dit zijn gewaarwordingen uit de inwendige organen
 Voorbeelden: maagpijn, buikkrampen, misselijkheid, honger


Vier soorten zintuigreceptoren

Elke receptor is gespecialiseerd in een bepaald soort energie of prikkel.

1. Mechanoreceptoren

 Reageren op mechanische prikkels zoals druk, rek, trilling of beweging.
 Voorbeelden: tast, gehoor, evenwicht, proprioceptie

2. Chemoreceptoren

 Reageren op chemische stoffen.
 Voorbeelden: geur en smaak
 Sommige pijn- en jeukprikkels hangen ook samen met chemische stoffen
die in weefsels vrijkomen.

3. Thermoreceptoren

 Reageren op temperatuurveranderingen.
 Voorbeeld: warm en koud voelen

4. Fotoreceptoren


2

,  Reageren op licht.
 Voorbeeld: zicht

Sensorische modaliteiten
Een sensorische modaliteit is gewoon
het type prikkel dat je kunt
waarnemen. Elke modaliteit hangt
samen met bepaalde receptoren.

Voorbeelden:

 Visie → fotoreceptoren
 Gehoor → mechanoreceptoren
 Tast → mechanoreceptoren
 Smaak → chemoreceptoren
 Reuk → chemoreceptoren
 Temperatuur →
thermoreceptoren
 Proprioceptie →
mechanoreceptoren
 Evenwicht → mechanoreceptoren

Pijn en jeuk zijn iets complexer, omdat ze door verschillende soorten schadelijke
prikkels kunnen ontstaan.

Hoe verloopt de weg van prikkel naar hersenen?

Het sensorische systeem is hiërarchisch opgebouwd met neuronen van eerste,
tweede en derde orde.

Neuron van eerste orde

Dit neuron ontvangt de prikkel van de receptor en brengt die naar het centraal
zenuwstelsel.

Bijvoorbeeld:

 Een receptor in de huid van je vinger vangt druk op
 Het eerste neuron geleidt dit signaal naar het ruggenmerg


Neuron van tweede orde

 Dit neuron neemt het signaal over in het ruggenmerg of de hersenstam en
stuurt het verder omhoog.
 Vaak gaat dit neuron richting thalamus.


Neuron van derde orde

 Dit neuron loopt van de thalamus naar de hersenschors.



3