Politieke filosofie
Hoofdstuk 1 - Het sociaal contract 6
Nieuwe maatschappelijke orde? 6
Thomas Hobbes (1588-1679) 8
Natuurtoestand 9
Het sociaal contract 10
Leviathan 12
De soevereine macht 13
Kritische evaluatie 14
John Locke (1632-1704) 14
Natuurtoestand 15
Property 15
State of war 16
Sociaal contract / civil or political society 16
Staatsstructuur 17
Recht op opstand 17
Tolerantie 18
Fundeering van het natuurrecht 19
De rol van ‘consent’ 19
Evaluatie 20
Kritiek 20
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) 20
Natuurtoestand 21
Het verval 21
Het sociaal contract 22
Het soevereine volk 22
Le Gouvernement 24
De eenheid van het volk 24
Evaluatie 25
Hoofdstuk 2 - Het politieke subject 26
Mensbeelden 26
Eigenbelang 27
Rational choice 28
Gevangenendilemma 28
3 voorbeelden van PD in het echte leven 29
Voorwaarden voor coöperatie 30
Evolutionaire antropologie 31
Primaten coöperatie 31
Tweede-persoons moraliteit 32
1
, Objectieve moraliteit 33
Evolutionaire antropologie 33
Jürgen Habermans 34
Communicatieve rationaliteit 34
Leefwereld 35
Het communicatieve handelen en de leefwereld staan tot elkaar in een complementaire relatie
35
Het politieke subject 35
Hoofdstuk 3 - Ethiek (moraalfilosofie) 37
Utilitarisme 37
Wat typeert deze benadering? 37
Politieke implicaties 38
Problemen met het utilitarisme 39
Kantianisme 40
Politieke filosofie 41
Problemen met het kantianisme 42
Hoofdstuk 4 - Distributieve rechtvaardigheid 43
Rechtvaardigheid 43
John Rawls (1921-2002) 44
Justice as fairness 44
De originele positie 45
2 principles of justice 47
Principes van rechtvaardigheid 47
Een kantiaanse theorie van de distributieve rechtvaardigheid 48
Vormen van ongelijkheid 49
Basisinkomen 49
Ronald Dworkin (1931-2013) 50
Equality of resources 50
Kritiek op Rawls 51
De veiling 51
Verzekeringen 52
Luck-egalitarianism 52
Kritieken 53
Beleidsimplicaties 54
Het libertarisme 54
Rechtvaardigheid van de vrije markt 54
Procedurele rechtvaardigheid 55
Initiële toe-eigening 55
Kritieken 56
Links libertarisme 56
Capability theory 57
2
, Amartya Sen (°1933) 57
Martha Nussbaum 58
Kritieken op capability theory 59
Hoofdstuk 5 - De grenzen van het distributieve paradigma 59
Michael Walzer (°1935) 59
Complex equality 60
Iris Young (1949-2006) 60
Het distributieve paradigma 61
Sociale rechtvaardigheid 61
Materiële goederen 61
Niet-materiële goederen 62
Structurele onrechtvaardigheid 62
Politieke verantwoordelijkheid 63
Politics of recognition 64
Het perspectivisme van Nancy Fraser (°1947) 65
Democratie en de ‘politics of difference’ 66
De concrete ander 66
Communicatieve ethiek (deliberatieve democratie) 66
Hoofdstuk 6 - De liberale democratie 67
Empirische modellen 67
Liberale democratie 68
Jürgen Habermas (°1929) 69
Discoursethiek 69
Moraal en recht 70
Deliberatieve democratie 70
Gelijkoorsprongkelijkheid 71
Tweesporenmodel 72
Chantal Mouffe (° 1943) 72
Het politieke 72
Carl Schmitt (1888-1985) 73
Agonistische democratie 74
Kritieken 75
Claude Lefort (1924-2010) 76
Het polititeke 76
Ancien Régime 76
De lege plaats van de macht 77
Lefort als synthese? 77
Pathologische ontsporingen 78
Hoofdstuk 7 - Representatie 79
Hanna Pitkin (1931-2023) 79
Respresentatie 79
3
, Bernard Manin (1951-2024) 81
Het parlementarisme (19de E) 81
Verzuilde partijdemocratie (1900-1980) 82
Mediademocratie (vanaf 1980) 82
Het politieke theater 83
Loting vs. respresentatie 85
Evaluatie 86
Hoofdstuk 8 - Totalitarisme, populisme & technocratie 86
Hannah Arendt (1906-1975) 86
The Human Condition 86
On Revolution 87
Totalitarisme 88
Populisme als discours 89
Kritiek op populisme als discours: 90
Populisme en populisme 91
Populisme als stijl 91
Populisme als ideologie 91
Populisme als gevaar 92
Populisme als symptoom 92
Militante democratie 93
Technocratie 94
Governance 95
Rol van experten 96
Hoofdstuk 9 - Nationalisme & multiculturalisme 97
Politieke integratie 97
(Post-)nationale constellatie? 97
Communitarisme 99
Will Kymlicka (°1962) 100
De constitutie van het subject 101
Groepspecifieke rechten 101
David Miller (°1946) 102
Yael Tamir (°1945) 103
Nationalism of the affluent 103
Nationalism of the vulnerable 104
Evaluatie 104
John Rawls (1921-2002) 105
Political conception of justice 105
Overlapping consensus 107
Politieke integratie 107
Jürgen Habermas (1929-2026) 108
Postnationale constellatie 108
4
Hoofdstuk 1 - Het sociaal contract 6
Nieuwe maatschappelijke orde? 6
Thomas Hobbes (1588-1679) 8
Natuurtoestand 9
Het sociaal contract 10
Leviathan 12
De soevereine macht 13
Kritische evaluatie 14
John Locke (1632-1704) 14
Natuurtoestand 15
Property 15
State of war 16
Sociaal contract / civil or political society 16
Staatsstructuur 17
Recht op opstand 17
Tolerantie 18
Fundeering van het natuurrecht 19
De rol van ‘consent’ 19
Evaluatie 20
Kritiek 20
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) 20
Natuurtoestand 21
Het verval 21
Het sociaal contract 22
Het soevereine volk 22
Le Gouvernement 24
De eenheid van het volk 24
Evaluatie 25
Hoofdstuk 2 - Het politieke subject 26
Mensbeelden 26
Eigenbelang 27
Rational choice 28
Gevangenendilemma 28
3 voorbeelden van PD in het echte leven 29
Voorwaarden voor coöperatie 30
Evolutionaire antropologie 31
Primaten coöperatie 31
Tweede-persoons moraliteit 32
1
, Objectieve moraliteit 33
Evolutionaire antropologie 33
Jürgen Habermans 34
Communicatieve rationaliteit 34
Leefwereld 35
Het communicatieve handelen en de leefwereld staan tot elkaar in een complementaire relatie
35
Het politieke subject 35
Hoofdstuk 3 - Ethiek (moraalfilosofie) 37
Utilitarisme 37
Wat typeert deze benadering? 37
Politieke implicaties 38
Problemen met het utilitarisme 39
Kantianisme 40
Politieke filosofie 41
Problemen met het kantianisme 42
Hoofdstuk 4 - Distributieve rechtvaardigheid 43
Rechtvaardigheid 43
John Rawls (1921-2002) 44
Justice as fairness 44
De originele positie 45
2 principles of justice 47
Principes van rechtvaardigheid 47
Een kantiaanse theorie van de distributieve rechtvaardigheid 48
Vormen van ongelijkheid 49
Basisinkomen 49
Ronald Dworkin (1931-2013) 50
Equality of resources 50
Kritiek op Rawls 51
De veiling 51
Verzekeringen 52
Luck-egalitarianism 52
Kritieken 53
Beleidsimplicaties 54
Het libertarisme 54
Rechtvaardigheid van de vrije markt 54
Procedurele rechtvaardigheid 55
Initiële toe-eigening 55
Kritieken 56
Links libertarisme 56
Capability theory 57
2
, Amartya Sen (°1933) 57
Martha Nussbaum 58
Kritieken op capability theory 59
Hoofdstuk 5 - De grenzen van het distributieve paradigma 59
Michael Walzer (°1935) 59
Complex equality 60
Iris Young (1949-2006) 60
Het distributieve paradigma 61
Sociale rechtvaardigheid 61
Materiële goederen 61
Niet-materiële goederen 62
Structurele onrechtvaardigheid 62
Politieke verantwoordelijkheid 63
Politics of recognition 64
Het perspectivisme van Nancy Fraser (°1947) 65
Democratie en de ‘politics of difference’ 66
De concrete ander 66
Communicatieve ethiek (deliberatieve democratie) 66
Hoofdstuk 6 - De liberale democratie 67
Empirische modellen 67
Liberale democratie 68
Jürgen Habermas (°1929) 69
Discoursethiek 69
Moraal en recht 70
Deliberatieve democratie 70
Gelijkoorsprongkelijkheid 71
Tweesporenmodel 72
Chantal Mouffe (° 1943) 72
Het politieke 72
Carl Schmitt (1888-1985) 73
Agonistische democratie 74
Kritieken 75
Claude Lefort (1924-2010) 76
Het polititeke 76
Ancien Régime 76
De lege plaats van de macht 77
Lefort als synthese? 77
Pathologische ontsporingen 78
Hoofdstuk 7 - Representatie 79
Hanna Pitkin (1931-2023) 79
Respresentatie 79
3
, Bernard Manin (1951-2024) 81
Het parlementarisme (19de E) 81
Verzuilde partijdemocratie (1900-1980) 82
Mediademocratie (vanaf 1980) 82
Het politieke theater 83
Loting vs. respresentatie 85
Evaluatie 86
Hoofdstuk 8 - Totalitarisme, populisme & technocratie 86
Hannah Arendt (1906-1975) 86
The Human Condition 86
On Revolution 87
Totalitarisme 88
Populisme als discours 89
Kritiek op populisme als discours: 90
Populisme en populisme 91
Populisme als stijl 91
Populisme als ideologie 91
Populisme als gevaar 92
Populisme als symptoom 92
Militante democratie 93
Technocratie 94
Governance 95
Rol van experten 96
Hoofdstuk 9 - Nationalisme & multiculturalisme 97
Politieke integratie 97
(Post-)nationale constellatie? 97
Communitarisme 99
Will Kymlicka (°1962) 100
De constitutie van het subject 101
Groepspecifieke rechten 101
David Miller (°1946) 102
Yael Tamir (°1945) 103
Nationalism of the affluent 103
Nationalism of the vulnerable 104
Evaluatie 104
John Rawls (1921-2002) 105
Political conception of justice 105
Overlapping consensus 107
Politieke integratie 107
Jürgen Habermas (1929-2026) 108
Postnationale constellatie 108
4
