Academiejaar 2021 - 2021 Fysicochemie van
het GM
Prof. Dr. Apr. S. De Smedt
Lief Roose & Yara Van Dorpe
2E BACHELOR FARMACEUTISCHE WETENSCHAPPEN
,Fysicochemische eigenschappen van medicijnen
1. GM in vaste toestand
1.1. Introductie
Sleutelvragen:
o Hoe u kunt bepalen of een geneesmiddel amorf, kristallijn of polymorf is?
o Hoe bepaal je de grootte van vaste geneesmiddeldeeltjes (zoals
geneesmiddelkristallen)?
o Hoe de hygroscopiciteit van een vast medicijn te bepalen?
o Wanneer spelen de fysisch-chemische eigenschappen van vaste stoffen een rol?
• Terminologie:
o Drug: het geneesmiddel, de actieve stof
o Formulatie: doseringsvorm (tablet, oplossing…) bevat het GM en de excipiënten
o Excipiënten: Farmaceutische ingrediënten (bv. zetmeel, cellulose)
1.2. Amorf, kristallijn of polymorf GM
A. Algemeen
• Moleculen worden meestal in opgeloste toestand gesynthetiseerd. Er zijn verschillende
manieren op je GM in vaste vorm te krijgen:
o Destillatie: Het solvent waarin het GM zicht bevindt, afdampen en op de bodem
bekom je dan het GM in vaste vorm
o Iets aan je GM oplossing toevoegen wat de oplosbaarheid van het GM doet
verminderen waardoor het neerslaat in vaste vorm. Het solvent kan je decanteren
o …
• Vaste GMn kunnen in twee toestanden voorkomen:
o Kristallijn: gedefinieerde, meestal gemakkelijk (microscopisch) herkenbare
structuren, bestaande uit een 3D rooster waarin de individuele moleculen aan de
zijkanten van dit kristalrooster welgeordend zijn gepositioneerd
o Amorf: Niet goed gedefinieerd, nogal willekeurig random, ongeordend
(microscopisch) uiterlijk
! Je kan niet spreken over kristallijn of amorfe als je een GM in oplossing hebt
,• De kristallen van een bepaalde stof kunnen in grootte variëren:
o Macrokristallen: de gemiddelde grootte van de meeste GM kristallen is 'tientallen
micrometers'
o Nanokristallen: GM kristallen met een gemiddelde grootte van 'honderden
nanometers'
• Hoe bepaal je de grootte van vaste geneesmiddeldeeltjes zoals geneesmiddelkristallen?
o Microscopisch
o Door middel van zeefanalyse
o Door middel van lichtverstrooiing
, Na, Cl…
• Miljoenen tot miljarden GM moleculen zijn aanwezig in een GM kristal, want een GM kristal
is tientallen µm en een GM molecule is rond de 1 nm
het GM
Prof. Dr. Apr. S. De Smedt
Lief Roose & Yara Van Dorpe
2E BACHELOR FARMACEUTISCHE WETENSCHAPPEN
,Fysicochemische eigenschappen van medicijnen
1. GM in vaste toestand
1.1. Introductie
Sleutelvragen:
o Hoe u kunt bepalen of een geneesmiddel amorf, kristallijn of polymorf is?
o Hoe bepaal je de grootte van vaste geneesmiddeldeeltjes (zoals
geneesmiddelkristallen)?
o Hoe de hygroscopiciteit van een vast medicijn te bepalen?
o Wanneer spelen de fysisch-chemische eigenschappen van vaste stoffen een rol?
• Terminologie:
o Drug: het geneesmiddel, de actieve stof
o Formulatie: doseringsvorm (tablet, oplossing…) bevat het GM en de excipiënten
o Excipiënten: Farmaceutische ingrediënten (bv. zetmeel, cellulose)
1.2. Amorf, kristallijn of polymorf GM
A. Algemeen
• Moleculen worden meestal in opgeloste toestand gesynthetiseerd. Er zijn verschillende
manieren op je GM in vaste vorm te krijgen:
o Destillatie: Het solvent waarin het GM zicht bevindt, afdampen en op de bodem
bekom je dan het GM in vaste vorm
o Iets aan je GM oplossing toevoegen wat de oplosbaarheid van het GM doet
verminderen waardoor het neerslaat in vaste vorm. Het solvent kan je decanteren
o …
• Vaste GMn kunnen in twee toestanden voorkomen:
o Kristallijn: gedefinieerde, meestal gemakkelijk (microscopisch) herkenbare
structuren, bestaande uit een 3D rooster waarin de individuele moleculen aan de
zijkanten van dit kristalrooster welgeordend zijn gepositioneerd
o Amorf: Niet goed gedefinieerd, nogal willekeurig random, ongeordend
(microscopisch) uiterlijk
! Je kan niet spreken over kristallijn of amorfe als je een GM in oplossing hebt
,• De kristallen van een bepaalde stof kunnen in grootte variëren:
o Macrokristallen: de gemiddelde grootte van de meeste GM kristallen is 'tientallen
micrometers'
o Nanokristallen: GM kristallen met een gemiddelde grootte van 'honderden
nanometers'
• Hoe bepaal je de grootte van vaste geneesmiddeldeeltjes zoals geneesmiddelkristallen?
o Microscopisch
o Door middel van zeefanalyse
o Door middel van lichtverstrooiing
, Na, Cl…
• Miljoenen tot miljarden GM moleculen zijn aanwezig in een GM kristal, want een GM kristal
is tientallen µm en een GM molecule is rond de 1 nm
