SAMENVATTING READERS HEDENDAAGSE KUNST
LES 1: INLEIDING I VRAAGSTUK
A Voyage on the North Sea: Art in the Age of the Post-Medium
Condition – Rosalind Krauss (1999)
KERNIDEE
Rosalind Krauss onderzoekt wat er met het begrip 'medium' is gebeurd in de
hedendaagse kunst. Sinds de jaren zestig wordt vaak beweerd dat kunstenaars vrij zijn
van traditionele kunstvormen zoals schilderkunst of beeldhouwkunst. Installaties, video,
fotografie en multimedia lijken de oude disciplines te hebben vervangen. Volgens velen
betekent dit dat we leven in een post-medium tijdperk.
Krauss is het daar slechts gedeeltelijk mee eens. Zij vindt dat het klassieke begrip van
het medium inderdaad onder druk staat, maar ze verzet zich tegen het idee dat een
kunstwerk helemaal zonder medium kan bestaan. Volgens haar heeft elk sterk
kunstwerk nog steeds een eigen structuur, regels en conventies. Het medium is dus niet
verdwenen, maar heeft een andere vorm aangenomen.
Met deze tekst levert Krauss kritiek op de gedachte dat "alles kunst kan zijn" zonder nog
rekening te houden met de specifieke eigenschappen van een medium. Ze verdedigt een
nieuwe interpretatie van het medium die niet gebaseerd is op het gebruikte materiaal
(zoals verf of marmer), maar op een geheel van technieken, conventies en
mogelijkheden.
Waarom het begrip ‘medium’ problematisch is geworden
Medium = onmogelijk om nog te gebruiken
- Sinds de jaren 60 wordt het begrip verbonden met Clement Greenberg
→ Hij verdedigde het modernisme en stelde dat iedere kunstvorm zich moest
concentreren op haar eigen unieke eigenschappen
o Voor schilderkunst betekende dat: vlakheid, verf, kleur en 2D werk
Veel kunstenaars vonden die visie te beperkend dus zien we een opkomst van
happenings, performances, installatie, …
Het begrip medium lijkt daardoor overbodig geworden
➔ Is volgens Krauss een misverstand!!
1
,Het medium is méér dan het materiaal
Medium ≠ Materiaal
Medium = een combinatie van technieken, conventies, verwachtingen, historische
tradities, …
Dit noemt Krauss een discursieve structuur
→ MEDIUM = een geheel van regels en mogelijkheden waarmee kunstenaars
betekenis kunnen produceren
Stanley Cavell en het begrip ‘automatism’
Stanley Cavell: Amerikaanse filosoof die het begrip automatism gebruikt i.p.v. medium
AUTOMATISM = elke kunstvorm bezit een reeks mogelijkheden die kunstenaars
telkens opnieuw moeten ontdekken
→ een kunstenaar moet niet zomaar een techniek gebruiken maar moet
onderzoeken wat dat medium uniek maakt
Volgens Krauss is dit een veel rijkere definitie dan Greenbergs nadruk op louter fysieke
eigenschappen
Improvisatie binnen regels
Artistieke vrijheid kan alleen bestaan wanneer er regels zijn!
- Dit wordt vergeleken met muziek: je kan improviseren maar dit gebeurt binnen
een bepaalde toonladder of ritme
→ zonder die regels bestaat er geen echte improvisatie
Voor kunst geldt hetzelfde: wanneer werkelijk alles mogelijk wordt, verdwijnen ook de
criteria waarmee kwaliteit kan worden beoordeeld.
Marcel Broodthaers als sleutelfiguur
MB => een van de eerste kunstenaars die inziet dat de wereld fundamenteel verandert
(volgens Krauss, titel van de tekst verwijst zelfs naar hem)
- Hij maakt geen traditionele schilderijen
→ hij maakt gebruik van boeken, films, objecten, …
MB onderzoekt hoe medium betekenis produceert, dat maakt hem interessanter dan
andere kunstenaars die media gewoon combineren
Cover van het tijdschrift Studio International (werk van
MB dat uitvoerig besproken wordt)
Deze kan op 2 manieren gelezen worden
° Adelaar = macht & ezel = arbeid
° Fin Arts = einde van de kunsten
2
,Het einde van de afzonderlijke kunstvormen
Volgens Krauss is niet de kunst verdwenen maar wel de duidelijke grenzen tussen:
- Schilderkunst - Fotografie
- Beeldhouwkunst - Film
Installatiekunst combineert al deze media
→ Kan volgens Krauss voor problemen zorgen aangezien er dan geen enkel
medium nog werkelijk wordt onderzocht
→ Kunst wordt dan oppervlakkig
Installatiekunst en de cultuurindustrie
Installatiekunst past perfect binnen de hedendaagse cultuurindustrie, ze is:
- Spectaculair - Internationaal uitwisselbaar
- Gemakkelijk tentoon te stellen - Aantrekkelijk voor musea
Hierdoor dreigt de kritische kracht van kunst verloren te gaan
Een installatie wordt soms meer een ervaring dan een onderzoek naar artistieke
mogelijkheden
De post-medium condition
Introductie van haar bekendste begrip: de post-medium condition
Het betekent dat kunstenaars niet langer gebonden zijn aan één klassieke
discipline maar dat een goed kunstwerk nog altijd een eigen medium ontwikkelt
→ een medium ontstaat nu vanuit de interne logica van het werk zelf, niet vanuit
de traditionele categorieën zoals schilderkunst of beeldhouwkunst
Begrippen
Medium Niet het materiaal zelf maar het geheel van
technieken, conventies en mogelijkheden waarmee
kunst betekenis produceert
Medium specificity Het idee dat elke kunstvorm haar eigen unieke
eigenschappen bezit
Post-medium condition Situatie waarin klassieke media verdwijnen als vaste
categorieën maar kunstwerken toch nog een eigen
interne structuur ontwikkelen
Automatism (Cavell) De eigen mogelijkheden en regels van een medium
waarmee kunstenaars improviseren
3
, Tekstgedeeltes: A Voyage on the North Sea: Art in the Age of the Post-Medium Condition
– Rosalind Krauss (1999)
4
LES 1: INLEIDING I VRAAGSTUK
A Voyage on the North Sea: Art in the Age of the Post-Medium
Condition – Rosalind Krauss (1999)
KERNIDEE
Rosalind Krauss onderzoekt wat er met het begrip 'medium' is gebeurd in de
hedendaagse kunst. Sinds de jaren zestig wordt vaak beweerd dat kunstenaars vrij zijn
van traditionele kunstvormen zoals schilderkunst of beeldhouwkunst. Installaties, video,
fotografie en multimedia lijken de oude disciplines te hebben vervangen. Volgens velen
betekent dit dat we leven in een post-medium tijdperk.
Krauss is het daar slechts gedeeltelijk mee eens. Zij vindt dat het klassieke begrip van
het medium inderdaad onder druk staat, maar ze verzet zich tegen het idee dat een
kunstwerk helemaal zonder medium kan bestaan. Volgens haar heeft elk sterk
kunstwerk nog steeds een eigen structuur, regels en conventies. Het medium is dus niet
verdwenen, maar heeft een andere vorm aangenomen.
Met deze tekst levert Krauss kritiek op de gedachte dat "alles kunst kan zijn" zonder nog
rekening te houden met de specifieke eigenschappen van een medium. Ze verdedigt een
nieuwe interpretatie van het medium die niet gebaseerd is op het gebruikte materiaal
(zoals verf of marmer), maar op een geheel van technieken, conventies en
mogelijkheden.
Waarom het begrip ‘medium’ problematisch is geworden
Medium = onmogelijk om nog te gebruiken
- Sinds de jaren 60 wordt het begrip verbonden met Clement Greenberg
→ Hij verdedigde het modernisme en stelde dat iedere kunstvorm zich moest
concentreren op haar eigen unieke eigenschappen
o Voor schilderkunst betekende dat: vlakheid, verf, kleur en 2D werk
Veel kunstenaars vonden die visie te beperkend dus zien we een opkomst van
happenings, performances, installatie, …
Het begrip medium lijkt daardoor overbodig geworden
➔ Is volgens Krauss een misverstand!!
1
,Het medium is méér dan het materiaal
Medium ≠ Materiaal
Medium = een combinatie van technieken, conventies, verwachtingen, historische
tradities, …
Dit noemt Krauss een discursieve structuur
→ MEDIUM = een geheel van regels en mogelijkheden waarmee kunstenaars
betekenis kunnen produceren
Stanley Cavell en het begrip ‘automatism’
Stanley Cavell: Amerikaanse filosoof die het begrip automatism gebruikt i.p.v. medium
AUTOMATISM = elke kunstvorm bezit een reeks mogelijkheden die kunstenaars
telkens opnieuw moeten ontdekken
→ een kunstenaar moet niet zomaar een techniek gebruiken maar moet
onderzoeken wat dat medium uniek maakt
Volgens Krauss is dit een veel rijkere definitie dan Greenbergs nadruk op louter fysieke
eigenschappen
Improvisatie binnen regels
Artistieke vrijheid kan alleen bestaan wanneer er regels zijn!
- Dit wordt vergeleken met muziek: je kan improviseren maar dit gebeurt binnen
een bepaalde toonladder of ritme
→ zonder die regels bestaat er geen echte improvisatie
Voor kunst geldt hetzelfde: wanneer werkelijk alles mogelijk wordt, verdwijnen ook de
criteria waarmee kwaliteit kan worden beoordeeld.
Marcel Broodthaers als sleutelfiguur
MB => een van de eerste kunstenaars die inziet dat de wereld fundamenteel verandert
(volgens Krauss, titel van de tekst verwijst zelfs naar hem)
- Hij maakt geen traditionele schilderijen
→ hij maakt gebruik van boeken, films, objecten, …
MB onderzoekt hoe medium betekenis produceert, dat maakt hem interessanter dan
andere kunstenaars die media gewoon combineren
Cover van het tijdschrift Studio International (werk van
MB dat uitvoerig besproken wordt)
Deze kan op 2 manieren gelezen worden
° Adelaar = macht & ezel = arbeid
° Fin Arts = einde van de kunsten
2
,Het einde van de afzonderlijke kunstvormen
Volgens Krauss is niet de kunst verdwenen maar wel de duidelijke grenzen tussen:
- Schilderkunst - Fotografie
- Beeldhouwkunst - Film
Installatiekunst combineert al deze media
→ Kan volgens Krauss voor problemen zorgen aangezien er dan geen enkel
medium nog werkelijk wordt onderzocht
→ Kunst wordt dan oppervlakkig
Installatiekunst en de cultuurindustrie
Installatiekunst past perfect binnen de hedendaagse cultuurindustrie, ze is:
- Spectaculair - Internationaal uitwisselbaar
- Gemakkelijk tentoon te stellen - Aantrekkelijk voor musea
Hierdoor dreigt de kritische kracht van kunst verloren te gaan
Een installatie wordt soms meer een ervaring dan een onderzoek naar artistieke
mogelijkheden
De post-medium condition
Introductie van haar bekendste begrip: de post-medium condition
Het betekent dat kunstenaars niet langer gebonden zijn aan één klassieke
discipline maar dat een goed kunstwerk nog altijd een eigen medium ontwikkelt
→ een medium ontstaat nu vanuit de interne logica van het werk zelf, niet vanuit
de traditionele categorieën zoals schilderkunst of beeldhouwkunst
Begrippen
Medium Niet het materiaal zelf maar het geheel van
technieken, conventies en mogelijkheden waarmee
kunst betekenis produceert
Medium specificity Het idee dat elke kunstvorm haar eigen unieke
eigenschappen bezit
Post-medium condition Situatie waarin klassieke media verdwijnen als vaste
categorieën maar kunstwerken toch nog een eigen
interne structuur ontwikkelen
Automatism (Cavell) De eigen mogelijkheden en regels van een medium
waarmee kunstenaars improviseren
3
, Tekstgedeeltes: A Voyage on the North Sea: Art in the Age of the Post-Medium Condition
– Rosalind Krauss (1999)
4
