Leken als rechter: de assisenjury
De assisenjury in België
De lekenjury is een oud en wijdverspreid fenomeen. Leken zijn personen die juridisch niet geschoold zijn.
Lekenparticipatie kan verschillende vormen aannemen, namelijk als alleen zetelende lekenrechter, leken als
rechter-assessoren of leken in een jury (op verschillende niveaus). In België komen we enkel een volksjury
tegen bij het Hof van Assisen.
Het Hof van Assisen oordeelt over de allerzwaarste misdrijven (moord, verkrachting, gijzeling,…)
criminele zaken, drukpersmisdrijven (zoals laster en eerroof in de pers) en politieke misdrijven
(misdrijven tegen de instellingen van de staat: de koning willen vermoorden, verkiezingen
vervalsen,…)
behalve de drukpersmisdrijven die door racisme of xenofobie ingegeven zijn (deze dus NIET)
In de praktijk zijn het voornamelijk zaken met betrekking tot moord en doodslag, slechts occasioneel
wordt er over zaken zoals ontvoering, gijzeling,… beslist.
Correctionalisering is een techniek om zaken die eigenlijk voor het Hof van Assisen zouden moeten
komen, toch voor de correctionele rechtbank te brengen
De volksjury moet beslissen over de schuld of de onschuld van de beklaagde aan de hand van de door
de voorzitter van het Hof van Assisen gestelde, niet-complexe vragen betreffende hoofdfeiten en
bijkomende feiten die volgen uit het arrest van verwijzing (de procedure verloopt dus mondeling).
De beslissingen worden genomen bij meerderheid (7/5) en een beperkte motivering van de beslissing
door de juryleden is verplicht (vroeger was dit niet zo)!
Vervolgens bepaalt de jury, in samenspraak met de zetelende magistraten (voorzitter + 2 assessoren)
de strafmaat deze moet bij volstrekte meerderheid bepaald worden.
De volksjury werd tijdens de Franse Revolutie ingevoerd wegens wantrouwen ten opzichte van justitie
en de overheid in zijn geheel. Men wilde komaf maken met de politieke beïnvloeding van de rechters.
Het idee achter de volksjury is de democratische participatie: het volk moet kunnen oordelen over
zware inbreuken op de maatschappelijke orde. Hiervoor worden 12 gezworenen aangesteld als
vertegenwoordiging van de maatschappij.
Hierdoor komt er een druk te liggen op het Openbaar Ministerie om zorgvuldiger te vervolgen. Het
werken met een volksjury is echter heel tijdrovend: de processen moeten immers zeer zorgvuldig
voorbereid worden (bewijzen moeten geloofwaardig zijn, de betogen dienen verstaanbaar te zijn,…).
De volksjury bestaat uit 12 gezworenen die door loting aangewezen worden (op basis van (kies)lijsten die
vierjaarlijks worden opgesteld door de gemeente). Gezworenen moeten aan een aantal voorwaarden voldoen:
- Belgische nationaliteit hebben
- Al zijn burgerlijke en politieke rechten genieten
- Tussen de 30 en 60 jaar oud zijn
- Kunnen lezen en schrijven
- In de provincie wonen waar het proces plaatsvindt
,Opmerking: Politieke mandatarissen, magistraten, griffiers, hoge ambtenaren, artsen en militairen worden zeker
uitgesloten. Doordat deze processen soms maanden kunnen duren, kan niet iedereen (vooral zelfstandigen) zijn
beroep hiervoor tijdelijk aan de kant schuiven: zij kunnen verontschuldiging vragen en dit wordt meestal ook
toegekend
Het nadeel hiervan is dat de representativiteit van de bevolking hierdoor in het gedrang komt (het zijn
immers vooral zelfstandigen die hier bijna nooit aan deelnemen en het zijn vooral personen met een hoge
status die dit wel doen).
Het Hof van Assisen is geen permanent rechtscollege, maar wordt gevormd wanneer er een zaak
aanhangig gemaakt wordt door de Kamer van Inbeschuldigingstelling
1. Waarom wordt de juryrechtspraak wel eens het archetype van een fair trial
genoemd?
Het feit dat een strafproces voor een jury gehouden wordt, heeft tot gevolg dat de procedure ter terechtzitting
mondeling gevoerd wordt, wat tot gevolg heeft dat dit proces een archetype wordt van een fair trial. Het
assisenproces is het fair trial bij uitstek, waar de nuttige getuigen à charge en à decharge verhoord worden en
ter zitting worden onderworpen aan een tegensprekelijk verhoor waarbij alle partijen aan bod komen (het
De procureur-
alle omstandigheden die de straf kunnen verzwaren of verminderen, beschrijven. Hierin worden ook de
uitgevoerde expertises, het psychiatrisch onderzoek,… opgenomen. Deze akte moet nauwkeurig, objectief en
onpartijdig zijn (ondanks het feit dat ze door de procureur-generaal wordt opgesteld en ondanks de naam
ervan). De akte is eigenlijk de introductie die de jury nodig heeft om van meet af aan inzicht te verwerven in de
zaak. Het Openbaar Ministerie moet dus eigenlijk een akte à charge en à decharge opstellen (en in de praktijk
wordt dit strikt nageleefd). De jury moet bovendien ook volledig en objectief ingelicht worden over de
juridische aspecten van de zaak (dit gebeurt door de voorzitter). Al deze aspecten van de procedure maken dat
het assisenproces op zich inderdaad een archetype van een fair trial genoemd kan worden
, 2. Geef twee argumenten waarom de jury niet meer van deze tijd zou zijn
Het Hof van Assisen gijzelt disproportioneel veel middelen het proces is zeer duur en eigenheid van het hof,
de minutieuze voorbereiding van het Openbaar Ministerie, de tijd die nodig is voor de mondelinge behandeling
(oproepen van de getuigen),… Bovendien wordt deze procedure gekenmerkt door oubollige procedures en
formuleringen.en tijdrovend, dit als gevolg van de samenstelling
De rechten van de verdediging komen bovendien in het gedrang er is immers geen hoger beroep mogelijk
tegen de uitspraak van de jury en de motivering is slechts beperkt.
De vraag moet dus gesteld worden of dit uitmuntend proces geen anachronisme is = iets dat niet past bij
de tijd van de context. De juryrechtspraak is immers moeilijk te rijmen met de algemene verzuchting om de
strafprocedures te versnellen en efficiënter te maken.
Is de juryrechtspraak een overbodig anachronisme of een democratische waarborg?
voorstanders tegenstanders
Het volk krijgt mee inspraak in belangrijke zaken De leden van de jury worden niet democratisch
(democratie) verkozen
De selectie van de jury gebeurt op basis van De jury is niet steeds een goede afspiegeling van
algemene en objectieve criteria de bevolking (bijzonder actieve mensen met
De vragen worden gesteld in duidelijke en veeleisende beroepen trachten hier meestal aan
eenvoudige bewoordingen de juryleden te ontkomen)
kunnen deze begrijpen en beantwoorden met De lekenjury is bevooroordeeld door de media
hun gezond verstand (maar zijn beroepsrechters perfect?)
De jury is tijdens haar functioneren totaal Staat geen hoger beroep tegen open
afgezonderd van de buitenwereld (beïnvloeding Cassatieberoep is wel mogelijk (gaat na
voorkomen) of de regels/wet gevolgd werden en of
Professionele rechters zijn niet perfect (ook zij de motivering duidelijk en
kunnen fouten maken en ook zij kunnen ondubbelzinnig is)
beïnvloed worden door de media,…) Indien de magistraten van het Hof van
Duur en zeer tijdrovend (omvang van het Assisen er eenparig van overtuigd zijn
getuigenverhoor,…) dat de gezworenen zich in de zaak zelf
Het kostenplaatje en het vergist hebben, kan de zaak
capaciteitsprobleem zijn de grootste onderworpen worden aan een nieuwe
bedreiging voor het voortbestaan van jury (waarvan geen van de eerste
het assisenproces gezworenen deel mag uitmaken)
De lekenrechtspraak is niet inferieur aan de deze mogelijkheid is echter wel
kwaliteit van de juryrechtspraak (de uitgesloten indien de jury de
procesbegeleiding is hierbij echter zeer beschuldigde onschuldig verklaart (dan
belangrijk! begeleiding en voorlichting van de volgt de vrijspraak en is de zaak
jury,…) afgehandeld)
Deze processen handelen meestal over moord De vragen die gesteld worden bevatten wel
of doodslag (waarvan iedereen weet wat het is) degelijk termen van de strafwet
en er komen dus niet vaak technisch-juridische De voorzitter staat onder enorm veel stress (hij
problemen (zoals de ingewikkelde is bezorgd of het proces wel volgens het
milieuwetgeving,…) aan te pas procedurele boekje verlopen is)
Advocaten zijn er daarenboven vaak
ook nog eens op uit iedere mogelijke
Indien de voorzitter de jury op een duidelijke en procedurefout aan te wenden voor een
eenvoudige manier kan uitleggen hoe zij eventuele voorziening in Cassatie
moeten stemmen, zijn er meestal geen Ook voor de juryleden brengt het proces een
problemen emotionele belasting met zich mee
Bovendien kunnen de juryleden op elk Niet efficiënt en duur omslachtige procedure
De assisenjury in België
De lekenjury is een oud en wijdverspreid fenomeen. Leken zijn personen die juridisch niet geschoold zijn.
Lekenparticipatie kan verschillende vormen aannemen, namelijk als alleen zetelende lekenrechter, leken als
rechter-assessoren of leken in een jury (op verschillende niveaus). In België komen we enkel een volksjury
tegen bij het Hof van Assisen.
Het Hof van Assisen oordeelt over de allerzwaarste misdrijven (moord, verkrachting, gijzeling,…)
criminele zaken, drukpersmisdrijven (zoals laster en eerroof in de pers) en politieke misdrijven
(misdrijven tegen de instellingen van de staat: de koning willen vermoorden, verkiezingen
vervalsen,…)
behalve de drukpersmisdrijven die door racisme of xenofobie ingegeven zijn (deze dus NIET)
In de praktijk zijn het voornamelijk zaken met betrekking tot moord en doodslag, slechts occasioneel
wordt er over zaken zoals ontvoering, gijzeling,… beslist.
Correctionalisering is een techniek om zaken die eigenlijk voor het Hof van Assisen zouden moeten
komen, toch voor de correctionele rechtbank te brengen
De volksjury moet beslissen over de schuld of de onschuld van de beklaagde aan de hand van de door
de voorzitter van het Hof van Assisen gestelde, niet-complexe vragen betreffende hoofdfeiten en
bijkomende feiten die volgen uit het arrest van verwijzing (de procedure verloopt dus mondeling).
De beslissingen worden genomen bij meerderheid (7/5) en een beperkte motivering van de beslissing
door de juryleden is verplicht (vroeger was dit niet zo)!
Vervolgens bepaalt de jury, in samenspraak met de zetelende magistraten (voorzitter + 2 assessoren)
de strafmaat deze moet bij volstrekte meerderheid bepaald worden.
De volksjury werd tijdens de Franse Revolutie ingevoerd wegens wantrouwen ten opzichte van justitie
en de overheid in zijn geheel. Men wilde komaf maken met de politieke beïnvloeding van de rechters.
Het idee achter de volksjury is de democratische participatie: het volk moet kunnen oordelen over
zware inbreuken op de maatschappelijke orde. Hiervoor worden 12 gezworenen aangesteld als
vertegenwoordiging van de maatschappij.
Hierdoor komt er een druk te liggen op het Openbaar Ministerie om zorgvuldiger te vervolgen. Het
werken met een volksjury is echter heel tijdrovend: de processen moeten immers zeer zorgvuldig
voorbereid worden (bewijzen moeten geloofwaardig zijn, de betogen dienen verstaanbaar te zijn,…).
De volksjury bestaat uit 12 gezworenen die door loting aangewezen worden (op basis van (kies)lijsten die
vierjaarlijks worden opgesteld door de gemeente). Gezworenen moeten aan een aantal voorwaarden voldoen:
- Belgische nationaliteit hebben
- Al zijn burgerlijke en politieke rechten genieten
- Tussen de 30 en 60 jaar oud zijn
- Kunnen lezen en schrijven
- In de provincie wonen waar het proces plaatsvindt
,Opmerking: Politieke mandatarissen, magistraten, griffiers, hoge ambtenaren, artsen en militairen worden zeker
uitgesloten. Doordat deze processen soms maanden kunnen duren, kan niet iedereen (vooral zelfstandigen) zijn
beroep hiervoor tijdelijk aan de kant schuiven: zij kunnen verontschuldiging vragen en dit wordt meestal ook
toegekend
Het nadeel hiervan is dat de representativiteit van de bevolking hierdoor in het gedrang komt (het zijn
immers vooral zelfstandigen die hier bijna nooit aan deelnemen en het zijn vooral personen met een hoge
status die dit wel doen).
Het Hof van Assisen is geen permanent rechtscollege, maar wordt gevormd wanneer er een zaak
aanhangig gemaakt wordt door de Kamer van Inbeschuldigingstelling
1. Waarom wordt de juryrechtspraak wel eens het archetype van een fair trial
genoemd?
Het feit dat een strafproces voor een jury gehouden wordt, heeft tot gevolg dat de procedure ter terechtzitting
mondeling gevoerd wordt, wat tot gevolg heeft dat dit proces een archetype wordt van een fair trial. Het
assisenproces is het fair trial bij uitstek, waar de nuttige getuigen à charge en à decharge verhoord worden en
ter zitting worden onderworpen aan een tegensprekelijk verhoor waarbij alle partijen aan bod komen (het
De procureur-
alle omstandigheden die de straf kunnen verzwaren of verminderen, beschrijven. Hierin worden ook de
uitgevoerde expertises, het psychiatrisch onderzoek,… opgenomen. Deze akte moet nauwkeurig, objectief en
onpartijdig zijn (ondanks het feit dat ze door de procureur-generaal wordt opgesteld en ondanks de naam
ervan). De akte is eigenlijk de introductie die de jury nodig heeft om van meet af aan inzicht te verwerven in de
zaak. Het Openbaar Ministerie moet dus eigenlijk een akte à charge en à decharge opstellen (en in de praktijk
wordt dit strikt nageleefd). De jury moet bovendien ook volledig en objectief ingelicht worden over de
juridische aspecten van de zaak (dit gebeurt door de voorzitter). Al deze aspecten van de procedure maken dat
het assisenproces op zich inderdaad een archetype van een fair trial genoemd kan worden
, 2. Geef twee argumenten waarom de jury niet meer van deze tijd zou zijn
Het Hof van Assisen gijzelt disproportioneel veel middelen het proces is zeer duur en eigenheid van het hof,
de minutieuze voorbereiding van het Openbaar Ministerie, de tijd die nodig is voor de mondelinge behandeling
(oproepen van de getuigen),… Bovendien wordt deze procedure gekenmerkt door oubollige procedures en
formuleringen.en tijdrovend, dit als gevolg van de samenstelling
De rechten van de verdediging komen bovendien in het gedrang er is immers geen hoger beroep mogelijk
tegen de uitspraak van de jury en de motivering is slechts beperkt.
De vraag moet dus gesteld worden of dit uitmuntend proces geen anachronisme is = iets dat niet past bij
de tijd van de context. De juryrechtspraak is immers moeilijk te rijmen met de algemene verzuchting om de
strafprocedures te versnellen en efficiënter te maken.
Is de juryrechtspraak een overbodig anachronisme of een democratische waarborg?
voorstanders tegenstanders
Het volk krijgt mee inspraak in belangrijke zaken De leden van de jury worden niet democratisch
(democratie) verkozen
De selectie van de jury gebeurt op basis van De jury is niet steeds een goede afspiegeling van
algemene en objectieve criteria de bevolking (bijzonder actieve mensen met
De vragen worden gesteld in duidelijke en veeleisende beroepen trachten hier meestal aan
eenvoudige bewoordingen de juryleden te ontkomen)
kunnen deze begrijpen en beantwoorden met De lekenjury is bevooroordeeld door de media
hun gezond verstand (maar zijn beroepsrechters perfect?)
De jury is tijdens haar functioneren totaal Staat geen hoger beroep tegen open
afgezonderd van de buitenwereld (beïnvloeding Cassatieberoep is wel mogelijk (gaat na
voorkomen) of de regels/wet gevolgd werden en of
Professionele rechters zijn niet perfect (ook zij de motivering duidelijk en
kunnen fouten maken en ook zij kunnen ondubbelzinnig is)
beïnvloed worden door de media,…) Indien de magistraten van het Hof van
Duur en zeer tijdrovend (omvang van het Assisen er eenparig van overtuigd zijn
getuigenverhoor,…) dat de gezworenen zich in de zaak zelf
Het kostenplaatje en het vergist hebben, kan de zaak
capaciteitsprobleem zijn de grootste onderworpen worden aan een nieuwe
bedreiging voor het voortbestaan van jury (waarvan geen van de eerste
het assisenproces gezworenen deel mag uitmaken)
De lekenrechtspraak is niet inferieur aan de deze mogelijkheid is echter wel
kwaliteit van de juryrechtspraak (de uitgesloten indien de jury de
procesbegeleiding is hierbij echter zeer beschuldigde onschuldig verklaart (dan
belangrijk! begeleiding en voorlichting van de volgt de vrijspraak en is de zaak
jury,…) afgehandeld)
Deze processen handelen meestal over moord De vragen die gesteld worden bevatten wel
of doodslag (waarvan iedereen weet wat het is) degelijk termen van de strafwet
en er komen dus niet vaak technisch-juridische De voorzitter staat onder enorm veel stress (hij
problemen (zoals de ingewikkelde is bezorgd of het proces wel volgens het
milieuwetgeving,…) aan te pas procedurele boekje verlopen is)
Advocaten zijn er daarenboven vaak
ook nog eens op uit iedere mogelijke
Indien de voorzitter de jury op een duidelijke en procedurefout aan te wenden voor een
eenvoudige manier kan uitleggen hoe zij eventuele voorziening in Cassatie
moeten stemmen, zijn er meestal geen Ook voor de juryleden brengt het proces een
problemen emotionele belasting met zich mee
Bovendien kunnen de juryleden op elk Niet efficiënt en duur omslachtige procedure
