1. Inleiding tot het boekjargon en de boekhoudtechniek in
ziekenhuizen
1.1 Definitie van boekhouden
Boekhouden is het systematisch registreren van de financiële gevolgen van genomen
beslissingen en activiteiten, overeenkomstig met de algemeen aanvaardbare
boekhoudprincipes en het boekhoudrecht → Periodiek leidt deze registratie tot een
synthese, nl. de jaarrekening
1.1.1 Registratie van het verleden over een bepaalde periode
Ze bedoelen hiermee dat boekhouden gaat over het bijhouden van wat er in het verleden
financieel is gebeurd. Boekhouden registreert wat er in het verleden financieel is gebeurd.
Het is dus complementair aan beslissingen, maar verschilt omdat:
• Boekhouden kijkt naar het verleden, beslissingen gaan vaak over de toekomst.
• Boekhouden gaat over één periode (bijv. een boekjaar), beslissingen gebruiken vaak
gegevens over meerdere periodes.
Het boekjaar van ziekenhuizen valt samen met het kalanderjaar.
1.1.2 Financiële boekhouden
Financiële boekhouding/financial accounting = registreert hoe de activiteiten van het
ziekenhuis geld kosten of opleveren en hoe dat de financiële situatie van het ziekenhuis
verandert.
Op een bepaald moment in de tijd heeft een ziekenhuis bezittingen die op een bepaalde
wijze gefinancierd zijn. Een overzicht van wat men bezit (B) en met welke middelen (M) dat
gefinancierd wordt op een bepaald ogenblik, wordt een balans genoemd.
1.1.3 kostprijsboekhouding
Kostprijsboekhouding/cost accouting = Het gaat over kosten en opbrengsten per
product, dienst of afdeling zodat je weet waar geld naartoe gaat en waar je eventueel kunt
besparen.
- De Kosten en opbrengsten van het ziekenhuis als geheel (financiële boekhouding)
worden onderverdeeld naar onderdelen van het ziekenhuis, namelijk de
kostenplaatsen
1.1.4 Jaarrekening
De jaarrekeningen van ziekenhuizen wordt vastgelegd volgens he KB van 19 juni 2007. De
jaarrekening bestaat uit:
- De balans = Activa en Passiva
- De resultatenrekening = laat zien hoeveel winst of verlies het ziekenhuis heeft
gemaakt in een bepaalde periode. Het resultaat (winst/verlies) is het verschil tussen
opbrengsten en kosten
- De toelichting = Die een reeks mutatiestaten bevat die bijkomende informatie geven
over sommige elementen van de balans en de resultatenrekening
- Formaat van aanvullende inlichtingen die aan de Nationale Bank van België door
de vzw moet worden verzonden = extra informatie die de vzw moet doorgeven over
de financiële situatie aan de overheid.
1
, 1.2 Het wettelijk kader van de ziekenhuisboekhouding en -
jaarrekening
In dit boek zal frequent verwezen worden naar de Wet op ziekenhuizen.
1.2.1 De basisprincipes
Artikel 83 van de Wet op ziekenhuizen stelt: ‘Ieder ziekenhuis heeft een eigen boekhouding,
deze boekhouding moet de kostprijs van iedere dienst doen blijken.’ → Uit dit artikel blijkt dat
de financiële EN kostprijsboekhouding geïntegreerd zijn in ziekenhuizen.
Artikel 84:
- De boekhouding omvat al de verrichtingen, bezittingen, vorderingen, schulden en
verplichtingen van welke aard ook. De boekhouding dient gehouden te worden
volgens de methode van het ‘dubbel boekhouden’
- Alle verrichtingen worden zonder uitstel, getrouw, volledig en naar tijdsorde
ingeschreven. Elke boeking geschiedt aan de hand van een gedagtekend
verantwoordingsstuk
- Het ziekenhuis maakt minstens eenmaal per jaar een inventaris op overeenkomstig
met het rekenstelsel. Een inventaris is een weergave van alle bezittingen en
middelen die ook de werkelijke waarde ervan vermeld.
1.2.2 De minimumindeling van het rekenstelsel
De Wet op de ziekenhuizen stelt dat de boekhouding van de ziekenhuizen gevoerd moet
worden volgens de MARZ (de minimumindeling van het Algemeen Rekeningstelsel voor de
Ziekenhuizen).
- Klasse 1 = Rekeningen van het eigen vermogen, de voorzieningen voor de risico’s
en kosten en schulden op meer dan één jaar (vreemd vermogen)
- Klasse 2 = Vaste activa, oprichtingskosten en vorderingen op meer dan één jaar.
- Klasse 3 = Voorraden en bestellingen in uitvoering
- Klasse 4 = voorderingen op schulden korten dan één jaar
- Klasse 5 = Geldbeleggingen en liquide middelen
- Klasse 6 = rekeningen van de kosten
- Klasse 7 = rekeningen van de opbrengsten
- Klasse 0 = Orderekeningen à Die zijn om rechten en verplichten op te registeren.
Moet in de toelichting staan omdat het belangrijk is voor stakeholders
1.2.3 De jaarrekening van ziekenhuizen
Het KB van 19 juni 2007 stelt dat het Wetboek van Vennootschappen (WVV) ook van
toepassing is voor ziekenhuizen.
- In artikel 2 van deze KB worden de strikt te volgen afschrijvingsregels voor
ziekenhuizen vastgelegd.
1.2.4 De venenigingen zonder winstoogmerk
De Wet van 2 mei 2002 betreffende de verenigingen zonder winstoogmerk, de internationale
verenigingen zonder winstoogmerk en de stichtingen regelt de vzw’s.
- Alle ziekenhuizen met een vzw-statuut moeten vanaf 2006 hun jaarrekening
neerleggen bij de NBB. Dit moet gebeuren binnen de 30 dagen na de goedkeuring
door de AV.
• De AV moet gehouden worden binnen 6 maand na de afsluiting van de
boekhouding
2
,Een vereniging die aan specifieke boekhoudwet onderhevig is, zoals de ziekenhuizen, moet
de algemene boekhoudkundige verplichten van grote verenigingen niet volgen als hun eigen
wetgeving minstens gelijkwaardig is.
- Over die gelijkwaardigheid oordeelt het bestuursorgaan van het ziekenhuis
Een openbaar ziekenhuis moet de jaarrekening niet neerleggen bij de NBB. Hun
jaarrekening wordt goedgekeurd door het beheerscomité, nadien door de OCMW-raad en de
gemeenteraad. De gemeente stuurt die op naar de provincie van de Vlaamse minister van
Binnenlandse Aangelegenheden
1.3 De algemene aanvaarde boekhoudsprincipes
De onderstaande lijst/principes) op de nog steeds meest verspreide Generally Accepted
Accounting Principes (GAAP), die toegepast worden door vele ondernemingen. De
wetgeving op de vzw’s luit daar trouwens mooi op aan.
1.3.1 Principes over de fundamenten van de boekhouding
Principe boekhoudkundige entiteit (business entity concept) = Stelt dat enkel
gerapporteerd wordt over de bezittingen en de middelen van het ziekenhuis en niet van de
eigenaars of van een andere organisatie.
Het continuïteitsbeginsel (‘going concern concept’) = Gaat ervan uit dat het ziekenhuis
of de entiteit blijft voortbestaan.
- Toch stelt artikel 28 van het KB van 30 januari 2001 tot uitvoering van het Wetboek
van de Vennootschappen dat de waarderingsregels aangepast moeten worden
indien een onderneming haar bedrijf zal stopzetten of indien er niet meer van
uitgegaan kan worden dat het bedrijf wordt voortgezet
(niet kennen, gewoon zodat je het weer snapt)
De geldwaarde-uitdrukking (money measurement concept) = Vereist dat alle verrichtingen
worden uitgedrukt in monetaire termen, namelijk in euro
Principe van bestendigheid of consistentie = Stelt dat ziekenhuizen door de tijd dezelfde
waarderingsregels, rapporterings- en boekhoudregels dient toe te passen, waardoor
vergelijking door de tijd mogelijk zijn.
- Indien men toch iets aanpast, moet dit in de toelichting vermeld worden
1.3.2 Principes over de vastlegging van boekhoudkundige gegevens
Principe verantwoordingsstukken = Stelt dat elke boeking in de boekhouding dient te
gebeuren op basis van verantwoordingsstukken, waarnaar verwezen wordt.
Principe van volledigheid (full disclosure) = Stelt dat alle verrichtingen van de organisatie
geregistreerd dienen te worden.
Principe van compensatieverbod = Stelt dat compensaties tussen tegoeden en schilden,
tussen rechten en verplichtingen en tussen kosten en opbrengsten verbonden zijn.
3
, Toerekeningsprincipe = kosten en opbrengsten tellen in de periode waarin ze ontstaan,
niet wanneer het geld echt betaald of ontvangen wordt.
- Realisatieconcept = opbrengsten worden geboekt wanneer ze verdiend zijn (bijv.
wanneer een dienst geleverd is), niet wanneer de klant betaalt.
- Matchingconcept = kosten worden geboekt in dezelfde periode als de bijhorende
opbrengsten (bijv. kosten van brood bakken in dezelfde periode als de verkoop van
dat brood).
1.3.3 Waarderingsprincipes
Relevantieprincipe = de informatie moet nuttig en belangrijk zijn voor beslissingen.
Principe van individuele waardering = elk actief of schuld moet je apart beoordelen en
waarderen, niet samen.
Objectiviteitsprincipe = Stelt dat de waardering gebeurt volgens betrouwbare methoden en
controleerbare gegevens. Het toepassen van de eis van verantwoordingsstukken en het
boeken op basis van historische kosten dragen bij tot de objectiviteit
Voorzichtigheidsprincipe (conservatisme) = je moet geen winst te snel inschatten en
kosten of verliezen niet uitstellen → beter te voorzichtig dan te optimistisch.
1.3.4 Principes over informatieverstrekking
Principe van periodiciteit = Stelt dat minstent 1 keer per jaar, de jaarrekening moet worden
opgesteld en bezorgd aan de verschillende gebruikers.
Het principe van vergelijkbaarheid van jaar tot jaar volgt uit de consistentieregels
- De jaarrekening van het vorige boekjaar wordt ook steeds weergegeven, naast de
cijfers van het lopende boekjaar, met het oog op de vergelijkbaarheid
Principe van fair weergave (fair view) = Stelt dat de jaarrekening een getrouw beeld dient
te geven van het vermogen, de financiële positie en het resultaat van het ziekenhuis. → Dit
is het meest doorslaggevende principe
1.4 Gebruikers van de boekhoudinformatie
De boekhouding wordt gevoerd met het oog op gebruik, zowel door interne als externe
partijen.
1.4.1 interne gebruikers
INTERN BESTUURSORGAAN (DIRECTIE, RVB, AV)
Gebruik voor: operationele beslissingen over kosten en opbrengsten, strategische
beslissingen zoals een fusie, nieuwe activiteiten starten, begroting opvolgen,
saneringsoperatie,…
De regelgeving stelt dat de directie en de raad van bestuur verantwoordelijk zijn voor het
vastleggen van de jaarrekening en dat de algemene vergadering het recht tot goedkeuring
heeft.
ONDERNEMINGSRADEN
Er is een informatieplicht naar de ondernemingsraad, een groot deel van de informatie slaat
op de analyse en bespreking van de jaarrekening van ziekenhuizen. Daarnaast wordt er ook
informatie gevraagd over onder meer het statuut van het ziekenhuis, de kostprijsberekening
en budgettering.
4
ziekenhuizen
1.1 Definitie van boekhouden
Boekhouden is het systematisch registreren van de financiële gevolgen van genomen
beslissingen en activiteiten, overeenkomstig met de algemeen aanvaardbare
boekhoudprincipes en het boekhoudrecht → Periodiek leidt deze registratie tot een
synthese, nl. de jaarrekening
1.1.1 Registratie van het verleden over een bepaalde periode
Ze bedoelen hiermee dat boekhouden gaat over het bijhouden van wat er in het verleden
financieel is gebeurd. Boekhouden registreert wat er in het verleden financieel is gebeurd.
Het is dus complementair aan beslissingen, maar verschilt omdat:
• Boekhouden kijkt naar het verleden, beslissingen gaan vaak over de toekomst.
• Boekhouden gaat over één periode (bijv. een boekjaar), beslissingen gebruiken vaak
gegevens over meerdere periodes.
Het boekjaar van ziekenhuizen valt samen met het kalanderjaar.
1.1.2 Financiële boekhouden
Financiële boekhouding/financial accounting = registreert hoe de activiteiten van het
ziekenhuis geld kosten of opleveren en hoe dat de financiële situatie van het ziekenhuis
verandert.
Op een bepaald moment in de tijd heeft een ziekenhuis bezittingen die op een bepaalde
wijze gefinancierd zijn. Een overzicht van wat men bezit (B) en met welke middelen (M) dat
gefinancierd wordt op een bepaald ogenblik, wordt een balans genoemd.
1.1.3 kostprijsboekhouding
Kostprijsboekhouding/cost accouting = Het gaat over kosten en opbrengsten per
product, dienst of afdeling zodat je weet waar geld naartoe gaat en waar je eventueel kunt
besparen.
- De Kosten en opbrengsten van het ziekenhuis als geheel (financiële boekhouding)
worden onderverdeeld naar onderdelen van het ziekenhuis, namelijk de
kostenplaatsen
1.1.4 Jaarrekening
De jaarrekeningen van ziekenhuizen wordt vastgelegd volgens he KB van 19 juni 2007. De
jaarrekening bestaat uit:
- De balans = Activa en Passiva
- De resultatenrekening = laat zien hoeveel winst of verlies het ziekenhuis heeft
gemaakt in een bepaalde periode. Het resultaat (winst/verlies) is het verschil tussen
opbrengsten en kosten
- De toelichting = Die een reeks mutatiestaten bevat die bijkomende informatie geven
over sommige elementen van de balans en de resultatenrekening
- Formaat van aanvullende inlichtingen die aan de Nationale Bank van België door
de vzw moet worden verzonden = extra informatie die de vzw moet doorgeven over
de financiële situatie aan de overheid.
1
, 1.2 Het wettelijk kader van de ziekenhuisboekhouding en -
jaarrekening
In dit boek zal frequent verwezen worden naar de Wet op ziekenhuizen.
1.2.1 De basisprincipes
Artikel 83 van de Wet op ziekenhuizen stelt: ‘Ieder ziekenhuis heeft een eigen boekhouding,
deze boekhouding moet de kostprijs van iedere dienst doen blijken.’ → Uit dit artikel blijkt dat
de financiële EN kostprijsboekhouding geïntegreerd zijn in ziekenhuizen.
Artikel 84:
- De boekhouding omvat al de verrichtingen, bezittingen, vorderingen, schulden en
verplichtingen van welke aard ook. De boekhouding dient gehouden te worden
volgens de methode van het ‘dubbel boekhouden’
- Alle verrichtingen worden zonder uitstel, getrouw, volledig en naar tijdsorde
ingeschreven. Elke boeking geschiedt aan de hand van een gedagtekend
verantwoordingsstuk
- Het ziekenhuis maakt minstens eenmaal per jaar een inventaris op overeenkomstig
met het rekenstelsel. Een inventaris is een weergave van alle bezittingen en
middelen die ook de werkelijke waarde ervan vermeld.
1.2.2 De minimumindeling van het rekenstelsel
De Wet op de ziekenhuizen stelt dat de boekhouding van de ziekenhuizen gevoerd moet
worden volgens de MARZ (de minimumindeling van het Algemeen Rekeningstelsel voor de
Ziekenhuizen).
- Klasse 1 = Rekeningen van het eigen vermogen, de voorzieningen voor de risico’s
en kosten en schulden op meer dan één jaar (vreemd vermogen)
- Klasse 2 = Vaste activa, oprichtingskosten en vorderingen op meer dan één jaar.
- Klasse 3 = Voorraden en bestellingen in uitvoering
- Klasse 4 = voorderingen op schulden korten dan één jaar
- Klasse 5 = Geldbeleggingen en liquide middelen
- Klasse 6 = rekeningen van de kosten
- Klasse 7 = rekeningen van de opbrengsten
- Klasse 0 = Orderekeningen à Die zijn om rechten en verplichten op te registeren.
Moet in de toelichting staan omdat het belangrijk is voor stakeholders
1.2.3 De jaarrekening van ziekenhuizen
Het KB van 19 juni 2007 stelt dat het Wetboek van Vennootschappen (WVV) ook van
toepassing is voor ziekenhuizen.
- In artikel 2 van deze KB worden de strikt te volgen afschrijvingsregels voor
ziekenhuizen vastgelegd.
1.2.4 De venenigingen zonder winstoogmerk
De Wet van 2 mei 2002 betreffende de verenigingen zonder winstoogmerk, de internationale
verenigingen zonder winstoogmerk en de stichtingen regelt de vzw’s.
- Alle ziekenhuizen met een vzw-statuut moeten vanaf 2006 hun jaarrekening
neerleggen bij de NBB. Dit moet gebeuren binnen de 30 dagen na de goedkeuring
door de AV.
• De AV moet gehouden worden binnen 6 maand na de afsluiting van de
boekhouding
2
,Een vereniging die aan specifieke boekhoudwet onderhevig is, zoals de ziekenhuizen, moet
de algemene boekhoudkundige verplichten van grote verenigingen niet volgen als hun eigen
wetgeving minstens gelijkwaardig is.
- Over die gelijkwaardigheid oordeelt het bestuursorgaan van het ziekenhuis
Een openbaar ziekenhuis moet de jaarrekening niet neerleggen bij de NBB. Hun
jaarrekening wordt goedgekeurd door het beheerscomité, nadien door de OCMW-raad en de
gemeenteraad. De gemeente stuurt die op naar de provincie van de Vlaamse minister van
Binnenlandse Aangelegenheden
1.3 De algemene aanvaarde boekhoudsprincipes
De onderstaande lijst/principes) op de nog steeds meest verspreide Generally Accepted
Accounting Principes (GAAP), die toegepast worden door vele ondernemingen. De
wetgeving op de vzw’s luit daar trouwens mooi op aan.
1.3.1 Principes over de fundamenten van de boekhouding
Principe boekhoudkundige entiteit (business entity concept) = Stelt dat enkel
gerapporteerd wordt over de bezittingen en de middelen van het ziekenhuis en niet van de
eigenaars of van een andere organisatie.
Het continuïteitsbeginsel (‘going concern concept’) = Gaat ervan uit dat het ziekenhuis
of de entiteit blijft voortbestaan.
- Toch stelt artikel 28 van het KB van 30 januari 2001 tot uitvoering van het Wetboek
van de Vennootschappen dat de waarderingsregels aangepast moeten worden
indien een onderneming haar bedrijf zal stopzetten of indien er niet meer van
uitgegaan kan worden dat het bedrijf wordt voortgezet
(niet kennen, gewoon zodat je het weer snapt)
De geldwaarde-uitdrukking (money measurement concept) = Vereist dat alle verrichtingen
worden uitgedrukt in monetaire termen, namelijk in euro
Principe van bestendigheid of consistentie = Stelt dat ziekenhuizen door de tijd dezelfde
waarderingsregels, rapporterings- en boekhoudregels dient toe te passen, waardoor
vergelijking door de tijd mogelijk zijn.
- Indien men toch iets aanpast, moet dit in de toelichting vermeld worden
1.3.2 Principes over de vastlegging van boekhoudkundige gegevens
Principe verantwoordingsstukken = Stelt dat elke boeking in de boekhouding dient te
gebeuren op basis van verantwoordingsstukken, waarnaar verwezen wordt.
Principe van volledigheid (full disclosure) = Stelt dat alle verrichtingen van de organisatie
geregistreerd dienen te worden.
Principe van compensatieverbod = Stelt dat compensaties tussen tegoeden en schilden,
tussen rechten en verplichtingen en tussen kosten en opbrengsten verbonden zijn.
3
, Toerekeningsprincipe = kosten en opbrengsten tellen in de periode waarin ze ontstaan,
niet wanneer het geld echt betaald of ontvangen wordt.
- Realisatieconcept = opbrengsten worden geboekt wanneer ze verdiend zijn (bijv.
wanneer een dienst geleverd is), niet wanneer de klant betaalt.
- Matchingconcept = kosten worden geboekt in dezelfde periode als de bijhorende
opbrengsten (bijv. kosten van brood bakken in dezelfde periode als de verkoop van
dat brood).
1.3.3 Waarderingsprincipes
Relevantieprincipe = de informatie moet nuttig en belangrijk zijn voor beslissingen.
Principe van individuele waardering = elk actief of schuld moet je apart beoordelen en
waarderen, niet samen.
Objectiviteitsprincipe = Stelt dat de waardering gebeurt volgens betrouwbare methoden en
controleerbare gegevens. Het toepassen van de eis van verantwoordingsstukken en het
boeken op basis van historische kosten dragen bij tot de objectiviteit
Voorzichtigheidsprincipe (conservatisme) = je moet geen winst te snel inschatten en
kosten of verliezen niet uitstellen → beter te voorzichtig dan te optimistisch.
1.3.4 Principes over informatieverstrekking
Principe van periodiciteit = Stelt dat minstent 1 keer per jaar, de jaarrekening moet worden
opgesteld en bezorgd aan de verschillende gebruikers.
Het principe van vergelijkbaarheid van jaar tot jaar volgt uit de consistentieregels
- De jaarrekening van het vorige boekjaar wordt ook steeds weergegeven, naast de
cijfers van het lopende boekjaar, met het oog op de vergelijkbaarheid
Principe van fair weergave (fair view) = Stelt dat de jaarrekening een getrouw beeld dient
te geven van het vermogen, de financiële positie en het resultaat van het ziekenhuis. → Dit
is het meest doorslaggevende principe
1.4 Gebruikers van de boekhoudinformatie
De boekhouding wordt gevoerd met het oog op gebruik, zowel door interne als externe
partijen.
1.4.1 interne gebruikers
INTERN BESTUURSORGAAN (DIRECTIE, RVB, AV)
Gebruik voor: operationele beslissingen over kosten en opbrengsten, strategische
beslissingen zoals een fusie, nieuwe activiteiten starten, begroting opvolgen,
saneringsoperatie,…
De regelgeving stelt dat de directie en de raad van bestuur verantwoordelijk zijn voor het
vastleggen van de jaarrekening en dat de algemene vergadering het recht tot goedkeuring
heeft.
ONDERNEMINGSRADEN
Er is een informatieplicht naar de ondernemingsraad, een groot deel van de informatie slaat
op de analyse en bespreking van de jaarrekening van ziekenhuizen. Daarnaast wordt er ook
informatie gevraagd over onder meer het statuut van het ziekenhuis, de kostprijsberekening
en budgettering.
4
