CURSUS
Evidence Based Dietetiek 2
ADHV DE LESSEN VAN EVA DECOCK, STEVIE VAN OVERTVELDT,
MAGALIE MAES, KRISTIN VAN WILDERODE
1
,ENERGIE BEREKENEN ___________________________________________________________________________ 7
ALGEMENE ABDOMINALE ________________________________________________________________________ 9
MALABSORPTIE EN DIARREE _________________________________________________________________________ 9
1. Malabsorptie ____________________________________________________________________________ 9
1.1 Oorzaken___________________________________________________________________________________ 9
1.2 Symptomen ________________________________________________________________________________ 9
1.3 Globale malabsorptie ______________________________________________________________________ 10
1.4 Partiële malabsorptie_______________________________________________________________________ 10
1.5 Diagnose __________________________________________________________________________________ 10
1.6 Therapie __________________________________________________________________________________ 10
2. Diarree ________________________________________________________________________________ 11
2.1 Oorzaken__________________________________________________________________________________ 12
2.2 Types diarree ______________________________________________________________________________ 13
2.3 Gevolgen __________________________________________________________________________________ 14
2.4 Antidiarreïca_______________________________________________________________________________ 14
3. Behandeling steatorroe _________________________________________________________________ 16
4. Dehydratatie ___________________________________________________________________________ 16
4.1 Osmolariteit _______________________________________________________________________________ 18
4.2 Voedingsadviezen ter preventie ______________________________________________________________ 18
PRIKKELBARE DARMSYNDROOM (PDS OF IBS) _________________________________________________________ 20
1. Oorzaken of uitlokkende factoren ________________________________________________________ 20
2. Symptomen ____________________________________________________________________________ 21
3. Diagnose ______________________________________________________________________________ 21
3.1 Drie subtypes ______________________________________________________________________________ 21
4. Behandeling ___________________________________________________________________________ 22
4.1 Behandeldoelen ___________________________________________________________________________ 22
4.2 FODMAP __________________________________________________________________________________ 23
4.3 Taken diëtist _______________________________________________________________________________ 26
4.4 Medicatie _________________________________________________________________________________ 27
CONSTIPATIE ___________________________________________________________________________________ 28
1. Oorzaken ______________________________________________________________________________ 28
2. Types chronische obstipatie _____________________________________________________________ 28
2.1 Organische constipatie (10%) _______________________________________________________________ 28
2.2 Functionele constipatie (90%) _______________________________________________________________ 28
3. Behandeling ___________________________________________________________________________ 29
3.1 Stimuleren tot voldoende-verhoogde vdvz-inname_____________________________________________ 30
3.2 Stimuleren tot voldoende-verhoogde vochtinname ____________________________________________ 31
3.3 Normaliseren van de vetinname _____________________________________________________________ 33
3.4 Vermijden van stoppende voedingsmiddelen__________________________________________________ 33
3.5 Normaliseren van de maaltijdfrequentie ______________________________________________________ 33
3.6 Pre- en probiotica __________________________________________________________________________ 34
3.7 Stimuleren van fysieke activiteit _____________________________________________________________ 34
4. Medicatie ______________________________________________________________________________ 35
4.1 Opbouwschema ___________________________________________________________________________ 35
4.2 Laxativa ___________________________________________________________________________________ 35
5. Complicaties ___________________________________________________________________________ 37
REFLUX ________________________________________________________________________________________ 38
1. Dysfagie _______________________________________________________________________________ 38
2. GERD __________________________________________________________________________________ 39
2.1 Oorzaken__________________________________________________________________________________ 40
2.2 Complicaties ______________________________________________________________________________ 42
2.3 Behandeling van reflux in de diëtistenpraktijk _________________________________________________ 43
3. Oesophagitis ___________________________________________________________________________ 45
3.1 Oorzaken__________________________________________________________________________________ 45
3.2 Diagnose __________________________________________________________________________________ 45
4. Slokdarmcarcinoom ____________________________________________________________________ 46
4.1 Anatomopathologie ________________________________________________________________________ 46
4.2 Symptomen _______________________________________________________________________________ 46
4.3 Diagnose __________________________________________________________________________________ 47
4.4 Therapie __________________________________________________________________________________ 47
2
, VOEDING BIJ ZUIGELINGEN TOT 1 JAAR ________________________________________________________________ 48
1.1 Met betrekking tot stoelgang ________________________________________________________________ 48
1.2 Reflux zonder groeiachterstand en 100% intake ADH ___________________________________________ 48
1.3 Reflux met groeiachterstand of bij inname < 75% ADH _________________________________________ 48
1.4 Geen reflux ________________________________________________________________________________ 49
INFECTIES ______________________________________________________________________________________ 50
1. Bacteriostatisch vs Bactericide __________________________________________________________ 50
2. Spectrum van een antibioticum __________________________________________________________ 50
3. Bacteriële gevoeligheid _________________________________________________________________ 51
3.1 Disc plate methode (Kirby-Bauer test) ________________________________________________________ 51
3.2 Bepalen van MIC en MBC via verdunningsreeks _______________________________________________ 51
4. Concentratieafhankelijk vs tijdsafhankelijk AB ____________________________________________ 52
5. Keuze van AB ___________________________________________________________________________ 53
6. Rationeel gebruik antibiotica ____________________________________________________________ 53
7. Werkingsmechanisme AB _______________________________________________________________ 54
7.1 β-lactamantibiotica ________________________________________________________________________ 54
7.2 Macroliden ________________________________________________________________________________ 55
7.3 Tetracyclines ______________________________________________________________________________ 56
7.4 Chinolonen ________________________________________________________________________________ 56
8. Medicatie pletten? ______________________________________________________________________ 57
DIEETVM MCT OF MKT ___________________________________________________________________________ 58
1. Metabolisatie LKT en MKT _______________________________________________________________ 59
2. Realisatie Smkt _________________________________________________________________________ 60
3. Dieetvm _______________________________________________________________________________ 61
4. Bijwerkingen ___________________________________________________________________________ 62
DIEETVM VOEDINGSVEZELS ________________________________________________________________________ 63
1. Voor- en Nadelen _______________________________________________________________________ 64
2. Soorten vezels _________________________________________________________________________ 64
3. Producten _____________________________________________________________________________ 66
ORGANISCHE AANDOENINGEN _________________________________________________________________ 69
MAAG _________________________________________________________________________________________ 69
1. Gastritis _______________________________________________________________________________ 70
1.1 Acute gastritis _____________________________________________________________________________ 72
1.2 Chronische of atrofische gastritis ____________________________________________________________ 73
2. Dyspepsie of indigestie __________________________________________________________________ 74
3. Maagcarcinoom ________________________________________________________________________ 75
4. Peptisch ulcus _________________________________________________________________________ 76
5. Hiatus hernia of hiatus diafragmatica _____________________________________________________ 77
5.1 Glijdingshernia (90%) _______________________________________________________________________ 78
5.2 Rollende hernia (10%) ______________________________________________________________________ 78
6. Medicatie ______________________________________________________________________________ 78
6.1 Maagzuursecretie-inhibitoren _______________________________________________________________ 78
6.2 Antacida __________________________________________________________________________________ 80
6.3 Bismut ____________________________________________________________________________________ 80
DUNNE DARM ___________________________________________________________________________________ 81
1. Spasmolytica __________________________________________________________________________ 81
1.1 Butylhyoscine en Mebeverine _______________________________________________________________ 81
1.2 Pepermuntolie _____________________________________________________________________________ 81
2. Anti-emetica ___________________________________________________________________________ 82
2.1 Gastroprokinetica __________________________________________________________________________ 82
2.2 5-HT3-antagonisten ________________________________________________________________________ 83
2.3 NK1-antagonisten __________________________________________________________________________ 83
2.4 Anti-emetica met een beperkte plaats ________________________________________________________ 84
PANCREATITIS __________________________________________________________________________________ 85
1. Anatomie en fysiologie van de pancreas __________________________________________________ 86
2. Acute pancreatitis ______________________________________________________________________ 87
2.1 Pathofysiologie ____________________________________________________________________________ 88
2.2 Oorzaken__________________________________________________________________________________ 88
3
, 2.3 Symptomen _______________________________________________________________________________ 88
2.4 Diagnose __________________________________________________________________________________ 89
3. Chronische pancreatitis _________________________________________________________________ 89
3.1 Oorzaken__________________________________________________________________________________ 89
3.2 Symptomen en complicaties ________________________________________________________________ 90
3.3 Diagnose __________________________________________________________________________________ 90
4. Behandelplan __________________________________________________________________________ 90
4.1 Praktische adviezen ________________________________________________________________________ 91
4.2 Absoluut alcoholverbod ____________________________________________________________________ 91
4.3 Verhoogd energieverbruik ___________________________________________________________________ 92
4.4 Voorkomen van steatorroe __________________________________________________________________ 92
4.5 Voorkomen van katabolisme door absoluut insulinetekort ______________________________________ 93
4.6 Optimaliseren van de vochtbalans ___________________________________________________________ 93
4.7 Stimuleren van de voedselinname ___________________________________________________________ 93
5. Opbouwschema ________________________________________________________________________ 95
6. Medicatie ______________________________________________________________________________ 96
6.1 PERT (Pancreatic Enzyme Replacement Therapy) ______________________________________________ 96
6.2 Ursodeoxycholzuur_________________________________________________________________________ 97
6.3 Cholagoga, choleretica en hepatotropica _____________________________________________________ 97
6.4 ADEK _____________________________________________________________________________________ 97
MUCOVISCIDOSE ________________________________________________________________________________ 98
1. Pathofysiologie _________________________________________________________________________ 98
1.1 Gevolgen thv de longen ____________________________________________________________________ 100
1.2 Gevolgen thv het spijsverteringsstelsel ______________________________________________________ 100
1.3 Gevolgen thv het voortplantingsstelsel ______________________________________________________ 100
2. Diagnose _____________________________________________________________________________ 100
3. Behandeling __________________________________________________________________________ 101
4. Behandelplan _________________________________________________________________________ 102
4.1 PERT _____________________________________________________________________________________ 102
4.2 Educatie _________________________________________________________________________________ 103
4.3 Medicatie ________________________________________________________________________________ 103
5. Normopstelling ________________________________________________________________________ 103
5.1 Energiebehoefte __________________________________________________________________________ 104
5.2 Eiwitten __________________________________________________________________________________ 105
5.3 Vetten ___________________________________________________________________________________ 105
5.4 Koolhydraten _____________________________________________________________________________ 105
5.5 Vitaminen & Mineralen_____________________________________________________________________ 105
DIKKE DARM ___________________________________________________________________________________ 106
1. (Peri)anale problemen _________________________________________________________________ 106
1.1 Hemorroïden of aambeien _________________________________________________________________ 106
1.2 Fissuri ani of anale fissuur _________________________________________________________________ 108
1.3 Perianaal abces ___________________________________________________________________________ 108
1.4 Perianale fistel ____________________________________________________________________________ 109
1.5 Prolaps __________________________________________________________________________________ 109
2. Divertikels ____________________________________________________________________________ 109
2.1 Diverticulose _____________________________________________________________________________ 110
2.2 Diverticulitis ______________________________________________________________________________ 110
2.3 Meckel-divertikel __________________________________________________________________________ 111
3. Inflammatory bowel disease (IBD) ______________________________________________________ 111
3.1 Oorzaak __________________________________________________________________________________ 112
3.2 Ziekte van Crohn __________________________________________________________________________ 113
3.3 Colitis Ulcerosa ___________________________________________________________________________ 117
4. Medicatie ikv inflammatoire aandoeningen van de GI-tractus ______________________________ 120
4.1 Aminosalicylaten _________________________________________________________________________ 121
4.2 Corticosteroïden __________________________________________________________________________ 121
4.3 Immunosuppressiva_______________________________________________________________________ 122
4.4 Biologicals _______________________________________________________________________________ 122
5. MODULEN ikv zo lang mogelijk in remissie bij inflammatoire aandoeningen _________________ 123
5.1 Exclusief Enterale Nutritie (EEN) ____________________________________________________________ 123
5.2 Andere zonder wetenschappelijker onderbouwing ____________________________________________ 125
4
,VOEDSELOVERGEVOELIGHEDEN ______________________________________________________________ 126
GLUTEN GERELATEERDE AANDOENINGEN ____________________________________________________________ 129
1. Coeliakie of glutenenteropathie _________________________________________________________ 129
1.1 Etiologie _________________________________________________________________________________ 130
1.2 Symptomen ______________________________________________________________________________ 130
1.3 Pathofysiologie ___________________________________________________________________________ 130
1.4 Diagnose _________________________________________________________________________________ 131
1.5 Behandeling ______________________________________________________________________________ 131
2. Non-coeliac glutensensitivity (NCGS) ___________________________________________________ 132
2.1 Symptomen ______________________________________________________________________________ 132
2.2 Diagnose _________________________________________________________________________________ 132
2.3 Behandeling ______________________________________________________________________________ 133
3. Tarwe allergie _________________________________________________________________________ 133
3.1 Symptomen ______________________________________________________________________________ 133
3.2 Diagnose _________________________________________________________________________________ 133
3.3 Behandeling ______________________________________________________________________________ 134
4. Behandelplan - DD ____________________________________________________________________ 134
4.1 Glu° _____________________________________________________________________________________ 134
4.2 Dieetlijst _________________________________________________________________________________ 135
LACTOSE-INTOLERANTIE__________________________________________________________________________ 138
1. Ziektebeeld ___________________________________________________________________________ 138
1.1 3 types ___________________________________________________________________________________ 139
1.2 Symptomen ______________________________________________________________________________ 139
1.3 Diagnose _________________________________________________________________________________ 140
1.4 Complicaties _____________________________________________________________________________ 140
2. Behandeling __________________________________________________________________________ 140
2.1 Lact°_____________________________________________________________________________________ 141
2.2 Lact- _____________________________________________________________________________________ 141
2.3 Medicatie ________________________________________________________________________________ 141
3. Dieetvoedingsmiddelen ________________________________________________________________ 142
ALLERGIEËN ___________________________________________________________________________________ 144
1. Immuunsysteem ______________________________________________________________________ 144
1.1 Vijf klassen van antilichamen _______________________________________________________________ 145
1.2 Verloop specifieke afweersysteem met antilichamen _________________________________________ 146
1.3 Stoornissen van het specifieke afweersysteem _______________________________________________ 146
1.4 Classificatie overgevoeligheden volgens Gell en Coombs _____________________________________ 146
2. Oorzaken _____________________________________________________________________________ 148
3. Classificatie van allergische voedselovergevoeligheden ___________________________________ 149
3.1 IgE gemedieerde voedselovergevoeligheden (87%) ___________________________________________ 149
3.2 Niet IgE gemedieerde voedselovergevoeligheden (13%) _______________________________________ 151
3.3 Gemengde IgE en niet IgE gemedieerde voedselovergevoeligheden _____________________________ 151
3.4 Kruisallergie ______________________________________________________________________________ 152
3.5 Speciale vormen __________________________________________________________________________ 153
4. Symptomen ___________________________________________________________________________ 153
4.1 Vier manieren van blootstelling _____________________________________________________________ 154
4.2 Atopic March _____________________________________________________________________________ 155
4.3 Per levensfase ____________________________________________________________________________ 156
4.4 Anafylactische shock ______________________________________________________________________ 156
4.5 Atopisch eczeem__________________________________________________________________________ 157
5. Niet-allergische voedselovergevoeligheden of voedselintolerantie _________________________ 158
5.1 Enzymdeficiëntie/enzymatische of biochemische intolerantie _________________________________ 158
5.2 Biologische eigenschappen van voedselbestanddelen ________________________________________ 158
5.3 Farmacologische eigenschappen van voedselbestanddelen ___________________________________ 158
5.4 Pseudo-allergieën (PAR) ___________________________________________________________________ 159
5.5 Psychosomatische voedselaversie __________________________________________________________ 160
6. Diagnose _____________________________________________________________________________ 160
6.1 Stroomschema ___________________________________________________________________________ 160
6.2 Allergologisch onderzoek __________________________________________________________________ 161
6.3 Andere methode __________________________________________________________________________ 161
7. Dieetbehandeling _____________________________________________________________________ 162
7.1 Dieetvoorschrift___________________________________________________________________________ 163
5
, 7.2 Beschikbare informatie/hulpmiddelen ______________________________________________________ 163
7.3 Dieetvoedingsmiddelen____________________________________________________________________ 164
7.4 Medicatie ________________________________________________________________________________ 167
7.5 Behandeltijd en melkladder ________________________________________________________________ 168
BEGRIPPENLIJST ______________________________________________________________________________ 170
6
, ENERGIE BEREKENEN
1. Bepalen van de RelRefG-index: huidig LG/Ref LG * 100 (volwassenen)
(waarbij Ref LG = BMI 21,5kg/m² voor vrouwen en BMI 23kg/m² voor mannen)
> 120% = obesitas
110-120% = overgewicht
90-110% = optimaal
80-90% = ondergewicht graad 1
60-80% = ondergewicht graad 2
< 60% = zeer ernstig ondergewicht
Bepalen van de RelRefG-index: huidig LG/Ref LG * 100 (kinderen)
(waarbij Ref LG = p50-curve voor de lengte of LG naar leeftijd, indien groeiachterstand)
> 180% = morbide obesitas
160-180% = obesitas klasse 2
140-160% = obesitas klasse 1
120-140% = overgewicht
90-120% = optimaal
85-90% = significant ondergewicht
< 85% = ernstig ondergewicht
2. Uitgangspunt TEE
- Kinderen: altijd Henry voor BMR (basal metabolic rate)
- Volwassenen met metabole stress: Harris Benedict Standard en Mifflin & St Jeor equation voor RMR
(resting metabolic rate = BMR + 10% DIT)
- Volwassenen zonder metabole stress: Henry voor BMR
Volwassenen met metabole stress
a) zonder vetmalabsorptie: RMR (hbs) * [AF + (ZF – 1)]
b) met vetmalabsorptie: RMR (hbs) * [AF + (ZF – 1)] * (0,93/RCv pt)
Kinderen met metabole stress
a) LG stabilisatie: [BMR (Henry en huidig LG) + 10% DIT] * [AF + (ZF – 1)] * GF
b) LG stijging: [BMR (Henry en RefG) + 10% DIT] * [AF + (ZF – 1)] * GF
[BMR (Henry en huidig LG) + 10% DIT] * [AF + (ZF – 1)] * GF * IGF
c) met aanhoudende vetmalabsorptie, afh. van het doel a of b * (0,93/RCv pt)
!! Bij acute ziektebeelden max. 1,5 of 50% toeslag bovenop het rustmetabolisme om overvoeding/refeeding
te voorkomen. Algemeen nooit meer dan 100% toeslag bovenop het rustmetabolisme (RMR).
Gewicht in de formules moet altijd ‘droog’ gewicht zijn, dus vereist een correctiefactor indien oedeem:
- lichte oedeem = LG – 1kg
- matige oedeem = LG – 5kg
- Ernstige oedeem = LG - 10kg
7
,3. Activiteitenfactor (AF) ≠ PAL
Kinderen Volwassenen
< 1 mnd oud = 1,1 Bedlederig = 1,1
> 1 mnd oud = 1,1 tot 1,3 Ambulant = 1,2
Actief jong kind 1 tot 3 jaar (± 2u/week) = 1,4 Lichte activiteit (± 2u/week) = 1,3
Matige activiteit (+ 30min/dag) = 1,5 (v) en 1,6 (m)
Zeer actief = 1,7 (v) en 1,8 (m)
4. Ziektefactor (ZF) (mogelijk met meerdere ziektefactoren rekening houden)
Geen metabole stress = 1,0
Remissiefase ZvC en CU = 1,0-1,1
Lichte metabole stress of 1°C koorts = 1,1
Remissiefase bij chronische pancreatitis = 1,1
Hypertonie1 = 1,1
Toegenomen ademarbeid = 1,15
Matige metabole stress of 2°C koorts = 1,2
Opstoot ZvC = 1,2 tot 1,5
Ernstige metabole stress of 3°C koorts = 1,3
Acute fase of exacerbatie van acute pancreatitis = 1,2 tot 1,3
Opstoot CU = 1,3 tot 1,5
Sepsis = 1,4
Beademing = 0,9 => minder En want willen niet overvoeden
Sedatie of hypotonie = 0,9 => minder En want willen niet overvoeden
Hypothyreoïdie = 0,8 => minder En want willen niet overvoeden
5. Vetresorptiecoëfficiënt (RCv)
Bij vetmalabsorptie correctiefactor: 0,93/RCv pt
Optimaal ≥ 95%
Dubieus 90-95%
Te laag < 90%
Duidelijk steatorroe < 85%
6. Groeifactor (GF)
Prematuren en zuigelingen (<4mnd) = 1,3
Zuigelingen (4-12mnd) = 1,1
Kind (1-2j) = 1,02-1,04
Kind (>2j) = 1,02
Puberteit (v 10j, m 11-12j) = 1,04
Puberteit piek/groeispurt (v 12j, m 13-14j) = 1,2
7. Inhaalgroeifactor (IGF)
- groeiachterstand: p50 LG naar leeftijd/huidig LG
- normale groei: p50 LG mbv BMI-curve/huidig LG
8. Recent Onbedoeld GewichtsVerlies (%ROGV)
- = [(vroeger LG – huidig LG) / vroeger LG] * 100
ROGV (%) in 1 week in 1 mnd in 3 mnd in 6 mnd in 12 mnd
Significant 1à2 2à5 5 à 7,5 7,5 à 10 10 à 20
Ernstig ≥2 ≥5 ≥ 7,5 ≥ 10 ≥ 20
1
Verhoogde spierspanning, wat leidt tot stijfheid en moeilijkheden bij het bewegen van de spieren – antagonist =
hypotonie.
8
, ALGEMENE ABDOMINALE
Malabsorptie en diarree
Bij opstart behandeling aandacht hebben voor:
- de voedingstoestand van de pt
- water- en zouthuishouding beoordelen
- oorzaak opsporen en indien mogelijk behandelen
1. Malabsorptie
Malabsorptie: verstoorde, doorgaans verminderde opname van de door de verteringsenzymen gesplitste
voedingsbestanddelen door de darm.
bv. coeliakie
Maldigestie: stoornis in de spijvertering, veroorzaakt door een tekort aan verteringsenzymen of gal.
bv. lactose intolerantie
Hoewel malabsorptie en maldigestie verschillen, zijn vertering en absorptie van elkaar afhankelijk. Daarom
verwijst de term ‘malabsorptie’ in veel literatuur naar een van beide processen van deze onderlinge
afhankelijkheid.
1.1 Oorzaken
MALABSORPTIE
Problemen die leiden tot malabsorptie bevinden zich meestal in de dunne darm, want hier gebeurt 90% van
de absorptie van voedingsstoffen.
- Erfelijke aandoening aan het slijmvlies bv. mucoviscidose (stugger slijmvlies)
- Aandoeningen die leiden tot verworven beschadiging van het slijmvlies: ontsteking (IBD), tumor in
de darmen (-> minder opname), resectie (-> minder opname), infectie
- Aangeboren defecten in de transportsystemen van het darmmembraan
- Verminderde motiliteit van het maag-darmkanaal (↓ peristaltiek en stasis)
- Verstoorde bacteriële flora bv. door medicatie
- Verstoorde bloedstroom of verstoorde lymfevaten
MALDISGESTIE
- Gastrectomie: deel van de maag is weggenomen, waardoor signaalstoffen (bv. ghreline) niet goed
werken/aangemaakt worden.
- Gestoorde pancreassecretie: belangrijkste plaats voor de productie van verteringsenzymen
-Chronische pancreastitis (ontstoken pancreas)
-Pancreatectomie (deel van de pancreas weggenomen)
-Mucoviscidose (grote invloed op de pancreasfunctie)
- Gestoorde galzoutensecretie (galzouten zijn belangrijk voor de vertering van vetten)
- Specifiek defect in de aanmaak van verteringsenzymen bv. lactase
1.2 Symptomen
De symptomen van malabsorptiesyndromen overlappen elkaar en bestaan uit een combinatie van …
- Diarree en steatorroe
- Onbedoeld gewichtsverlies
- Gevoel van zwakte
- Cachexie
- Ontwikkelingsachterstand of skeletafwijking bij kinderen (redelijk extreem al)
- Waarneembare anemie
- Abdominale opzetting, flatulentie
9
, 1.3 Globale malabsorptie
Veroorzaakt door een chronische ziekte die het mucosa van de dunne darm aantast => minder
absorptieoppervlak => minder absorptie mogelijkheid.
Oorzaken: coeliakie, tropisch spruw, exocriene pancreasinsufficiëntie2
Gevolgen: LG ↓
1.4 Partiële malabsorptie
Specifieke voedingsstoffen worden niet geabsorbeerd. De symptomen zijn afhankelijk van de specifieke
tekorten.
Malabsorptie van … Leidt tot …
Albumine Pittige oedeem
Vetoplosbare vitamine (ADEK) Stollingstoornissen (vit. K), stoornissen botvorming (vit. D),
nachtblindheid (vit. A), neurlogische stoornissen (vit. E)
Ijzer, foliumzuur, vit. B12 Anemie, glossitis, …
Vocht, elektrolyten Hartritmestoornissen, shock, …
1) Vetmalabsorptie
Steatorree, bevestiging met fecale vettest. 72u stoelgangcollectie na een vetrijk dieet van 70-120g
voedingsvet per dag. Positief indien > 6g vet in de stoelgang.
Vetoplosbare vitaminen zullen automatisch ook niet geabsorbeerd worden (ADEK).
2) Eiwit malabsorptie
Rottingsdiarree en pittige oedeem door gedaalde COW (colloïd-osmotische druk) in het bloed en
spieratrofie. Testen op hypoalbuminemie en lage totale hoeveelheid proteïne in het bloed.
3) Koolhydraat malabsorptie
Gistingsdiarree, flatulentie en/of opgeblazen gevoel. Testen via D-xylose test: patiënt vast voor een
nacht en eet daarna 25g D-xylose. Na 1 uur bloed trekken, positief indien < 20mg/dl (↓
darmopname -> ↓ bloedconcentratie). Ook urine collectie, waarbij < 4,5g d-xylose in de urine ook
wijst op malabsorptie (↓ bloedconcentratie -> ↓ nierfiltratie). Niet geabsorbeerde resten worden
uitgescheiden via de stoelgang.
Bij pancreatitis is er sprake van
maldigestie, maar D-xylose hoeft
niet verteert te worden (enkel
absorptie). De darmwand is intact
dus opname van D-xylose gebeurt
normaal. Maar door maldigestie
kan malabsorptie van vs ontstaan.
1.5 Diagnose
- Bloedonderzoek: tekort aan vs
- Fecesvetcollectie
- Endoscopie
1.6 Therapie
- Causale behandeling van de onderliggende ziekte
- Aangepast dieet:
-Lact° dieet bij lactase deficiëntie
-Glu° dieet bij coeliakie
-Pancreasenzymen bij pancreasinsufficiëntie (Creon®)
- Substitutie tekorten
- TPN3 bij onvoldoende absorptie door dunne darm
2
Te weinig afgifte van pancreasenzymen aan het lumen van de dunne darm.
3
TPN wordt in eerste instantie continu toegediend. Na enige tijd wordt de TPN-toediening gecycliseerd. Dit wil zeggen
dat periodes van toediening worden afgewisseld met periodes zonder toediening.
10
Evidence Based Dietetiek 2
ADHV DE LESSEN VAN EVA DECOCK, STEVIE VAN OVERTVELDT,
MAGALIE MAES, KRISTIN VAN WILDERODE
1
,ENERGIE BEREKENEN ___________________________________________________________________________ 7
ALGEMENE ABDOMINALE ________________________________________________________________________ 9
MALABSORPTIE EN DIARREE _________________________________________________________________________ 9
1. Malabsorptie ____________________________________________________________________________ 9
1.1 Oorzaken___________________________________________________________________________________ 9
1.2 Symptomen ________________________________________________________________________________ 9
1.3 Globale malabsorptie ______________________________________________________________________ 10
1.4 Partiële malabsorptie_______________________________________________________________________ 10
1.5 Diagnose __________________________________________________________________________________ 10
1.6 Therapie __________________________________________________________________________________ 10
2. Diarree ________________________________________________________________________________ 11
2.1 Oorzaken__________________________________________________________________________________ 12
2.2 Types diarree ______________________________________________________________________________ 13
2.3 Gevolgen __________________________________________________________________________________ 14
2.4 Antidiarreïca_______________________________________________________________________________ 14
3. Behandeling steatorroe _________________________________________________________________ 16
4. Dehydratatie ___________________________________________________________________________ 16
4.1 Osmolariteit _______________________________________________________________________________ 18
4.2 Voedingsadviezen ter preventie ______________________________________________________________ 18
PRIKKELBARE DARMSYNDROOM (PDS OF IBS) _________________________________________________________ 20
1. Oorzaken of uitlokkende factoren ________________________________________________________ 20
2. Symptomen ____________________________________________________________________________ 21
3. Diagnose ______________________________________________________________________________ 21
3.1 Drie subtypes ______________________________________________________________________________ 21
4. Behandeling ___________________________________________________________________________ 22
4.1 Behandeldoelen ___________________________________________________________________________ 22
4.2 FODMAP __________________________________________________________________________________ 23
4.3 Taken diëtist _______________________________________________________________________________ 26
4.4 Medicatie _________________________________________________________________________________ 27
CONSTIPATIE ___________________________________________________________________________________ 28
1. Oorzaken ______________________________________________________________________________ 28
2. Types chronische obstipatie _____________________________________________________________ 28
2.1 Organische constipatie (10%) _______________________________________________________________ 28
2.2 Functionele constipatie (90%) _______________________________________________________________ 28
3. Behandeling ___________________________________________________________________________ 29
3.1 Stimuleren tot voldoende-verhoogde vdvz-inname_____________________________________________ 30
3.2 Stimuleren tot voldoende-verhoogde vochtinname ____________________________________________ 31
3.3 Normaliseren van de vetinname _____________________________________________________________ 33
3.4 Vermijden van stoppende voedingsmiddelen__________________________________________________ 33
3.5 Normaliseren van de maaltijdfrequentie ______________________________________________________ 33
3.6 Pre- en probiotica __________________________________________________________________________ 34
3.7 Stimuleren van fysieke activiteit _____________________________________________________________ 34
4. Medicatie ______________________________________________________________________________ 35
4.1 Opbouwschema ___________________________________________________________________________ 35
4.2 Laxativa ___________________________________________________________________________________ 35
5. Complicaties ___________________________________________________________________________ 37
REFLUX ________________________________________________________________________________________ 38
1. Dysfagie _______________________________________________________________________________ 38
2. GERD __________________________________________________________________________________ 39
2.1 Oorzaken__________________________________________________________________________________ 40
2.2 Complicaties ______________________________________________________________________________ 42
2.3 Behandeling van reflux in de diëtistenpraktijk _________________________________________________ 43
3. Oesophagitis ___________________________________________________________________________ 45
3.1 Oorzaken__________________________________________________________________________________ 45
3.2 Diagnose __________________________________________________________________________________ 45
4. Slokdarmcarcinoom ____________________________________________________________________ 46
4.1 Anatomopathologie ________________________________________________________________________ 46
4.2 Symptomen _______________________________________________________________________________ 46
4.3 Diagnose __________________________________________________________________________________ 47
4.4 Therapie __________________________________________________________________________________ 47
2
, VOEDING BIJ ZUIGELINGEN TOT 1 JAAR ________________________________________________________________ 48
1.1 Met betrekking tot stoelgang ________________________________________________________________ 48
1.2 Reflux zonder groeiachterstand en 100% intake ADH ___________________________________________ 48
1.3 Reflux met groeiachterstand of bij inname < 75% ADH _________________________________________ 48
1.4 Geen reflux ________________________________________________________________________________ 49
INFECTIES ______________________________________________________________________________________ 50
1. Bacteriostatisch vs Bactericide __________________________________________________________ 50
2. Spectrum van een antibioticum __________________________________________________________ 50
3. Bacteriële gevoeligheid _________________________________________________________________ 51
3.1 Disc plate methode (Kirby-Bauer test) ________________________________________________________ 51
3.2 Bepalen van MIC en MBC via verdunningsreeks _______________________________________________ 51
4. Concentratieafhankelijk vs tijdsafhankelijk AB ____________________________________________ 52
5. Keuze van AB ___________________________________________________________________________ 53
6. Rationeel gebruik antibiotica ____________________________________________________________ 53
7. Werkingsmechanisme AB _______________________________________________________________ 54
7.1 β-lactamantibiotica ________________________________________________________________________ 54
7.2 Macroliden ________________________________________________________________________________ 55
7.3 Tetracyclines ______________________________________________________________________________ 56
7.4 Chinolonen ________________________________________________________________________________ 56
8. Medicatie pletten? ______________________________________________________________________ 57
DIEETVM MCT OF MKT ___________________________________________________________________________ 58
1. Metabolisatie LKT en MKT _______________________________________________________________ 59
2. Realisatie Smkt _________________________________________________________________________ 60
3. Dieetvm _______________________________________________________________________________ 61
4. Bijwerkingen ___________________________________________________________________________ 62
DIEETVM VOEDINGSVEZELS ________________________________________________________________________ 63
1. Voor- en Nadelen _______________________________________________________________________ 64
2. Soorten vezels _________________________________________________________________________ 64
3. Producten _____________________________________________________________________________ 66
ORGANISCHE AANDOENINGEN _________________________________________________________________ 69
MAAG _________________________________________________________________________________________ 69
1. Gastritis _______________________________________________________________________________ 70
1.1 Acute gastritis _____________________________________________________________________________ 72
1.2 Chronische of atrofische gastritis ____________________________________________________________ 73
2. Dyspepsie of indigestie __________________________________________________________________ 74
3. Maagcarcinoom ________________________________________________________________________ 75
4. Peptisch ulcus _________________________________________________________________________ 76
5. Hiatus hernia of hiatus diafragmatica _____________________________________________________ 77
5.1 Glijdingshernia (90%) _______________________________________________________________________ 78
5.2 Rollende hernia (10%) ______________________________________________________________________ 78
6. Medicatie ______________________________________________________________________________ 78
6.1 Maagzuursecretie-inhibitoren _______________________________________________________________ 78
6.2 Antacida __________________________________________________________________________________ 80
6.3 Bismut ____________________________________________________________________________________ 80
DUNNE DARM ___________________________________________________________________________________ 81
1. Spasmolytica __________________________________________________________________________ 81
1.1 Butylhyoscine en Mebeverine _______________________________________________________________ 81
1.2 Pepermuntolie _____________________________________________________________________________ 81
2. Anti-emetica ___________________________________________________________________________ 82
2.1 Gastroprokinetica __________________________________________________________________________ 82
2.2 5-HT3-antagonisten ________________________________________________________________________ 83
2.3 NK1-antagonisten __________________________________________________________________________ 83
2.4 Anti-emetica met een beperkte plaats ________________________________________________________ 84
PANCREATITIS __________________________________________________________________________________ 85
1. Anatomie en fysiologie van de pancreas __________________________________________________ 86
2. Acute pancreatitis ______________________________________________________________________ 87
2.1 Pathofysiologie ____________________________________________________________________________ 88
2.2 Oorzaken__________________________________________________________________________________ 88
3
, 2.3 Symptomen _______________________________________________________________________________ 88
2.4 Diagnose __________________________________________________________________________________ 89
3. Chronische pancreatitis _________________________________________________________________ 89
3.1 Oorzaken__________________________________________________________________________________ 89
3.2 Symptomen en complicaties ________________________________________________________________ 90
3.3 Diagnose __________________________________________________________________________________ 90
4. Behandelplan __________________________________________________________________________ 90
4.1 Praktische adviezen ________________________________________________________________________ 91
4.2 Absoluut alcoholverbod ____________________________________________________________________ 91
4.3 Verhoogd energieverbruik ___________________________________________________________________ 92
4.4 Voorkomen van steatorroe __________________________________________________________________ 92
4.5 Voorkomen van katabolisme door absoluut insulinetekort ______________________________________ 93
4.6 Optimaliseren van de vochtbalans ___________________________________________________________ 93
4.7 Stimuleren van de voedselinname ___________________________________________________________ 93
5. Opbouwschema ________________________________________________________________________ 95
6. Medicatie ______________________________________________________________________________ 96
6.1 PERT (Pancreatic Enzyme Replacement Therapy) ______________________________________________ 96
6.2 Ursodeoxycholzuur_________________________________________________________________________ 97
6.3 Cholagoga, choleretica en hepatotropica _____________________________________________________ 97
6.4 ADEK _____________________________________________________________________________________ 97
MUCOVISCIDOSE ________________________________________________________________________________ 98
1. Pathofysiologie _________________________________________________________________________ 98
1.1 Gevolgen thv de longen ____________________________________________________________________ 100
1.2 Gevolgen thv het spijsverteringsstelsel ______________________________________________________ 100
1.3 Gevolgen thv het voortplantingsstelsel ______________________________________________________ 100
2. Diagnose _____________________________________________________________________________ 100
3. Behandeling __________________________________________________________________________ 101
4. Behandelplan _________________________________________________________________________ 102
4.1 PERT _____________________________________________________________________________________ 102
4.2 Educatie _________________________________________________________________________________ 103
4.3 Medicatie ________________________________________________________________________________ 103
5. Normopstelling ________________________________________________________________________ 103
5.1 Energiebehoefte __________________________________________________________________________ 104
5.2 Eiwitten __________________________________________________________________________________ 105
5.3 Vetten ___________________________________________________________________________________ 105
5.4 Koolhydraten _____________________________________________________________________________ 105
5.5 Vitaminen & Mineralen_____________________________________________________________________ 105
DIKKE DARM ___________________________________________________________________________________ 106
1. (Peri)anale problemen _________________________________________________________________ 106
1.1 Hemorroïden of aambeien _________________________________________________________________ 106
1.2 Fissuri ani of anale fissuur _________________________________________________________________ 108
1.3 Perianaal abces ___________________________________________________________________________ 108
1.4 Perianale fistel ____________________________________________________________________________ 109
1.5 Prolaps __________________________________________________________________________________ 109
2. Divertikels ____________________________________________________________________________ 109
2.1 Diverticulose _____________________________________________________________________________ 110
2.2 Diverticulitis ______________________________________________________________________________ 110
2.3 Meckel-divertikel __________________________________________________________________________ 111
3. Inflammatory bowel disease (IBD) ______________________________________________________ 111
3.1 Oorzaak __________________________________________________________________________________ 112
3.2 Ziekte van Crohn __________________________________________________________________________ 113
3.3 Colitis Ulcerosa ___________________________________________________________________________ 117
4. Medicatie ikv inflammatoire aandoeningen van de GI-tractus ______________________________ 120
4.1 Aminosalicylaten _________________________________________________________________________ 121
4.2 Corticosteroïden __________________________________________________________________________ 121
4.3 Immunosuppressiva_______________________________________________________________________ 122
4.4 Biologicals _______________________________________________________________________________ 122
5. MODULEN ikv zo lang mogelijk in remissie bij inflammatoire aandoeningen _________________ 123
5.1 Exclusief Enterale Nutritie (EEN) ____________________________________________________________ 123
5.2 Andere zonder wetenschappelijker onderbouwing ____________________________________________ 125
4
,VOEDSELOVERGEVOELIGHEDEN ______________________________________________________________ 126
GLUTEN GERELATEERDE AANDOENINGEN ____________________________________________________________ 129
1. Coeliakie of glutenenteropathie _________________________________________________________ 129
1.1 Etiologie _________________________________________________________________________________ 130
1.2 Symptomen ______________________________________________________________________________ 130
1.3 Pathofysiologie ___________________________________________________________________________ 130
1.4 Diagnose _________________________________________________________________________________ 131
1.5 Behandeling ______________________________________________________________________________ 131
2. Non-coeliac glutensensitivity (NCGS) ___________________________________________________ 132
2.1 Symptomen ______________________________________________________________________________ 132
2.2 Diagnose _________________________________________________________________________________ 132
2.3 Behandeling ______________________________________________________________________________ 133
3. Tarwe allergie _________________________________________________________________________ 133
3.1 Symptomen ______________________________________________________________________________ 133
3.2 Diagnose _________________________________________________________________________________ 133
3.3 Behandeling ______________________________________________________________________________ 134
4. Behandelplan - DD ____________________________________________________________________ 134
4.1 Glu° _____________________________________________________________________________________ 134
4.2 Dieetlijst _________________________________________________________________________________ 135
LACTOSE-INTOLERANTIE__________________________________________________________________________ 138
1. Ziektebeeld ___________________________________________________________________________ 138
1.1 3 types ___________________________________________________________________________________ 139
1.2 Symptomen ______________________________________________________________________________ 139
1.3 Diagnose _________________________________________________________________________________ 140
1.4 Complicaties _____________________________________________________________________________ 140
2. Behandeling __________________________________________________________________________ 140
2.1 Lact°_____________________________________________________________________________________ 141
2.2 Lact- _____________________________________________________________________________________ 141
2.3 Medicatie ________________________________________________________________________________ 141
3. Dieetvoedingsmiddelen ________________________________________________________________ 142
ALLERGIEËN ___________________________________________________________________________________ 144
1. Immuunsysteem ______________________________________________________________________ 144
1.1 Vijf klassen van antilichamen _______________________________________________________________ 145
1.2 Verloop specifieke afweersysteem met antilichamen _________________________________________ 146
1.3 Stoornissen van het specifieke afweersysteem _______________________________________________ 146
1.4 Classificatie overgevoeligheden volgens Gell en Coombs _____________________________________ 146
2. Oorzaken _____________________________________________________________________________ 148
3. Classificatie van allergische voedselovergevoeligheden ___________________________________ 149
3.1 IgE gemedieerde voedselovergevoeligheden (87%) ___________________________________________ 149
3.2 Niet IgE gemedieerde voedselovergevoeligheden (13%) _______________________________________ 151
3.3 Gemengde IgE en niet IgE gemedieerde voedselovergevoeligheden _____________________________ 151
3.4 Kruisallergie ______________________________________________________________________________ 152
3.5 Speciale vormen __________________________________________________________________________ 153
4. Symptomen ___________________________________________________________________________ 153
4.1 Vier manieren van blootstelling _____________________________________________________________ 154
4.2 Atopic March _____________________________________________________________________________ 155
4.3 Per levensfase ____________________________________________________________________________ 156
4.4 Anafylactische shock ______________________________________________________________________ 156
4.5 Atopisch eczeem__________________________________________________________________________ 157
5. Niet-allergische voedselovergevoeligheden of voedselintolerantie _________________________ 158
5.1 Enzymdeficiëntie/enzymatische of biochemische intolerantie _________________________________ 158
5.2 Biologische eigenschappen van voedselbestanddelen ________________________________________ 158
5.3 Farmacologische eigenschappen van voedselbestanddelen ___________________________________ 158
5.4 Pseudo-allergieën (PAR) ___________________________________________________________________ 159
5.5 Psychosomatische voedselaversie __________________________________________________________ 160
6. Diagnose _____________________________________________________________________________ 160
6.1 Stroomschema ___________________________________________________________________________ 160
6.2 Allergologisch onderzoek __________________________________________________________________ 161
6.3 Andere methode __________________________________________________________________________ 161
7. Dieetbehandeling _____________________________________________________________________ 162
7.1 Dieetvoorschrift___________________________________________________________________________ 163
5
, 7.2 Beschikbare informatie/hulpmiddelen ______________________________________________________ 163
7.3 Dieetvoedingsmiddelen____________________________________________________________________ 164
7.4 Medicatie ________________________________________________________________________________ 167
7.5 Behandeltijd en melkladder ________________________________________________________________ 168
BEGRIPPENLIJST ______________________________________________________________________________ 170
6
, ENERGIE BEREKENEN
1. Bepalen van de RelRefG-index: huidig LG/Ref LG * 100 (volwassenen)
(waarbij Ref LG = BMI 21,5kg/m² voor vrouwen en BMI 23kg/m² voor mannen)
> 120% = obesitas
110-120% = overgewicht
90-110% = optimaal
80-90% = ondergewicht graad 1
60-80% = ondergewicht graad 2
< 60% = zeer ernstig ondergewicht
Bepalen van de RelRefG-index: huidig LG/Ref LG * 100 (kinderen)
(waarbij Ref LG = p50-curve voor de lengte of LG naar leeftijd, indien groeiachterstand)
> 180% = morbide obesitas
160-180% = obesitas klasse 2
140-160% = obesitas klasse 1
120-140% = overgewicht
90-120% = optimaal
85-90% = significant ondergewicht
< 85% = ernstig ondergewicht
2. Uitgangspunt TEE
- Kinderen: altijd Henry voor BMR (basal metabolic rate)
- Volwassenen met metabole stress: Harris Benedict Standard en Mifflin & St Jeor equation voor RMR
(resting metabolic rate = BMR + 10% DIT)
- Volwassenen zonder metabole stress: Henry voor BMR
Volwassenen met metabole stress
a) zonder vetmalabsorptie: RMR (hbs) * [AF + (ZF – 1)]
b) met vetmalabsorptie: RMR (hbs) * [AF + (ZF – 1)] * (0,93/RCv pt)
Kinderen met metabole stress
a) LG stabilisatie: [BMR (Henry en huidig LG) + 10% DIT] * [AF + (ZF – 1)] * GF
b) LG stijging: [BMR (Henry en RefG) + 10% DIT] * [AF + (ZF – 1)] * GF
[BMR (Henry en huidig LG) + 10% DIT] * [AF + (ZF – 1)] * GF * IGF
c) met aanhoudende vetmalabsorptie, afh. van het doel a of b * (0,93/RCv pt)
!! Bij acute ziektebeelden max. 1,5 of 50% toeslag bovenop het rustmetabolisme om overvoeding/refeeding
te voorkomen. Algemeen nooit meer dan 100% toeslag bovenop het rustmetabolisme (RMR).
Gewicht in de formules moet altijd ‘droog’ gewicht zijn, dus vereist een correctiefactor indien oedeem:
- lichte oedeem = LG – 1kg
- matige oedeem = LG – 5kg
- Ernstige oedeem = LG - 10kg
7
,3. Activiteitenfactor (AF) ≠ PAL
Kinderen Volwassenen
< 1 mnd oud = 1,1 Bedlederig = 1,1
> 1 mnd oud = 1,1 tot 1,3 Ambulant = 1,2
Actief jong kind 1 tot 3 jaar (± 2u/week) = 1,4 Lichte activiteit (± 2u/week) = 1,3
Matige activiteit (+ 30min/dag) = 1,5 (v) en 1,6 (m)
Zeer actief = 1,7 (v) en 1,8 (m)
4. Ziektefactor (ZF) (mogelijk met meerdere ziektefactoren rekening houden)
Geen metabole stress = 1,0
Remissiefase ZvC en CU = 1,0-1,1
Lichte metabole stress of 1°C koorts = 1,1
Remissiefase bij chronische pancreatitis = 1,1
Hypertonie1 = 1,1
Toegenomen ademarbeid = 1,15
Matige metabole stress of 2°C koorts = 1,2
Opstoot ZvC = 1,2 tot 1,5
Ernstige metabole stress of 3°C koorts = 1,3
Acute fase of exacerbatie van acute pancreatitis = 1,2 tot 1,3
Opstoot CU = 1,3 tot 1,5
Sepsis = 1,4
Beademing = 0,9 => minder En want willen niet overvoeden
Sedatie of hypotonie = 0,9 => minder En want willen niet overvoeden
Hypothyreoïdie = 0,8 => minder En want willen niet overvoeden
5. Vetresorptiecoëfficiënt (RCv)
Bij vetmalabsorptie correctiefactor: 0,93/RCv pt
Optimaal ≥ 95%
Dubieus 90-95%
Te laag < 90%
Duidelijk steatorroe < 85%
6. Groeifactor (GF)
Prematuren en zuigelingen (<4mnd) = 1,3
Zuigelingen (4-12mnd) = 1,1
Kind (1-2j) = 1,02-1,04
Kind (>2j) = 1,02
Puberteit (v 10j, m 11-12j) = 1,04
Puberteit piek/groeispurt (v 12j, m 13-14j) = 1,2
7. Inhaalgroeifactor (IGF)
- groeiachterstand: p50 LG naar leeftijd/huidig LG
- normale groei: p50 LG mbv BMI-curve/huidig LG
8. Recent Onbedoeld GewichtsVerlies (%ROGV)
- = [(vroeger LG – huidig LG) / vroeger LG] * 100
ROGV (%) in 1 week in 1 mnd in 3 mnd in 6 mnd in 12 mnd
Significant 1à2 2à5 5 à 7,5 7,5 à 10 10 à 20
Ernstig ≥2 ≥5 ≥ 7,5 ≥ 10 ≥ 20
1
Verhoogde spierspanning, wat leidt tot stijfheid en moeilijkheden bij het bewegen van de spieren – antagonist =
hypotonie.
8
, ALGEMENE ABDOMINALE
Malabsorptie en diarree
Bij opstart behandeling aandacht hebben voor:
- de voedingstoestand van de pt
- water- en zouthuishouding beoordelen
- oorzaak opsporen en indien mogelijk behandelen
1. Malabsorptie
Malabsorptie: verstoorde, doorgaans verminderde opname van de door de verteringsenzymen gesplitste
voedingsbestanddelen door de darm.
bv. coeliakie
Maldigestie: stoornis in de spijvertering, veroorzaakt door een tekort aan verteringsenzymen of gal.
bv. lactose intolerantie
Hoewel malabsorptie en maldigestie verschillen, zijn vertering en absorptie van elkaar afhankelijk. Daarom
verwijst de term ‘malabsorptie’ in veel literatuur naar een van beide processen van deze onderlinge
afhankelijkheid.
1.1 Oorzaken
MALABSORPTIE
Problemen die leiden tot malabsorptie bevinden zich meestal in de dunne darm, want hier gebeurt 90% van
de absorptie van voedingsstoffen.
- Erfelijke aandoening aan het slijmvlies bv. mucoviscidose (stugger slijmvlies)
- Aandoeningen die leiden tot verworven beschadiging van het slijmvlies: ontsteking (IBD), tumor in
de darmen (-> minder opname), resectie (-> minder opname), infectie
- Aangeboren defecten in de transportsystemen van het darmmembraan
- Verminderde motiliteit van het maag-darmkanaal (↓ peristaltiek en stasis)
- Verstoorde bacteriële flora bv. door medicatie
- Verstoorde bloedstroom of verstoorde lymfevaten
MALDISGESTIE
- Gastrectomie: deel van de maag is weggenomen, waardoor signaalstoffen (bv. ghreline) niet goed
werken/aangemaakt worden.
- Gestoorde pancreassecretie: belangrijkste plaats voor de productie van verteringsenzymen
-Chronische pancreastitis (ontstoken pancreas)
-Pancreatectomie (deel van de pancreas weggenomen)
-Mucoviscidose (grote invloed op de pancreasfunctie)
- Gestoorde galzoutensecretie (galzouten zijn belangrijk voor de vertering van vetten)
- Specifiek defect in de aanmaak van verteringsenzymen bv. lactase
1.2 Symptomen
De symptomen van malabsorptiesyndromen overlappen elkaar en bestaan uit een combinatie van …
- Diarree en steatorroe
- Onbedoeld gewichtsverlies
- Gevoel van zwakte
- Cachexie
- Ontwikkelingsachterstand of skeletafwijking bij kinderen (redelijk extreem al)
- Waarneembare anemie
- Abdominale opzetting, flatulentie
9
, 1.3 Globale malabsorptie
Veroorzaakt door een chronische ziekte die het mucosa van de dunne darm aantast => minder
absorptieoppervlak => minder absorptie mogelijkheid.
Oorzaken: coeliakie, tropisch spruw, exocriene pancreasinsufficiëntie2
Gevolgen: LG ↓
1.4 Partiële malabsorptie
Specifieke voedingsstoffen worden niet geabsorbeerd. De symptomen zijn afhankelijk van de specifieke
tekorten.
Malabsorptie van … Leidt tot …
Albumine Pittige oedeem
Vetoplosbare vitamine (ADEK) Stollingstoornissen (vit. K), stoornissen botvorming (vit. D),
nachtblindheid (vit. A), neurlogische stoornissen (vit. E)
Ijzer, foliumzuur, vit. B12 Anemie, glossitis, …
Vocht, elektrolyten Hartritmestoornissen, shock, …
1) Vetmalabsorptie
Steatorree, bevestiging met fecale vettest. 72u stoelgangcollectie na een vetrijk dieet van 70-120g
voedingsvet per dag. Positief indien > 6g vet in de stoelgang.
Vetoplosbare vitaminen zullen automatisch ook niet geabsorbeerd worden (ADEK).
2) Eiwit malabsorptie
Rottingsdiarree en pittige oedeem door gedaalde COW (colloïd-osmotische druk) in het bloed en
spieratrofie. Testen op hypoalbuminemie en lage totale hoeveelheid proteïne in het bloed.
3) Koolhydraat malabsorptie
Gistingsdiarree, flatulentie en/of opgeblazen gevoel. Testen via D-xylose test: patiënt vast voor een
nacht en eet daarna 25g D-xylose. Na 1 uur bloed trekken, positief indien < 20mg/dl (↓
darmopname -> ↓ bloedconcentratie). Ook urine collectie, waarbij < 4,5g d-xylose in de urine ook
wijst op malabsorptie (↓ bloedconcentratie -> ↓ nierfiltratie). Niet geabsorbeerde resten worden
uitgescheiden via de stoelgang.
Bij pancreatitis is er sprake van
maldigestie, maar D-xylose hoeft
niet verteert te worden (enkel
absorptie). De darmwand is intact
dus opname van D-xylose gebeurt
normaal. Maar door maldigestie
kan malabsorptie van vs ontstaan.
1.5 Diagnose
- Bloedonderzoek: tekort aan vs
- Fecesvetcollectie
- Endoscopie
1.6 Therapie
- Causale behandeling van de onderliggende ziekte
- Aangepast dieet:
-Lact° dieet bij lactase deficiëntie
-Glu° dieet bij coeliakie
-Pancreasenzymen bij pancreasinsufficiëntie (Creon®)
- Substitutie tekorten
- TPN3 bij onvoldoende absorptie door dunne darm
2
Te weinig afgifte van pancreasenzymen aan het lumen van de dunne darm.
3
TPN wordt in eerste instantie continu toegediend. Na enige tijd wordt de TPN-toediening gecycliseerd. Dit wil zeggen
dat periodes van toediening worden afgewisseld met periodes zonder toediening.
10
