Geschiedenis van opvoeding, onderwijs en vorming
Pedagogisering: een schoolvoorbeeld (verkeersopvoeding)
Geschiedenis: manier van kijken naar het verleden en hoe je dat verleden tot een verhaal kan maken,
niet gewoon data en mensen die je met elkaar kan verbinden
Verleden: blijft hetzelfde (geschiedenis niet)
Pedagogisering: verhaal vormen
Voorbeeld van verkeer
We leren leren kinderen omgaan met verkeer, ook uit boekjes
Er komen heel veel verkeersongevallen voor en mensen willen hier iets aan doen
—> snel kijken in de richting van school, want: ‘gaat probleem oplossen’
Tendens dat vaak terug komt in onze geschiedenis: er is een probleem en school moet het oplossen,
stukje van realiteit —> vormt probleem: school als oplossing
Bv. Hoe proberen kinderen aan te leren hoe ze veilig moeten leven op straat (zie bovenstaand gedicht)
Gedicht interessant want: het leert ons dat een maatschappelijk probleem moet opgelost worden
door te kijken naar de school en de nieuwe generatie die zich veilig gaat moeten bewegen
➔ Gaan niet zeggen dat er bv minder auto’s moeten zijn, maar kijken naar jongeren, … om
probleem op te lossen, terwijl er ook andere manieren zijn om problemen op te lossen
Gender bias hier in gedicht: ook rode draad door geschiedenis —> jongens en meisjes niet op dezelfde
manier behandeld (‘corrie zou dood geweest zijn’)
De teksten die wij gebruiken creëren ook voor een stuk de wereld waarin ze leven, bv. Meisjes denken
dat ze slap zijn, want dat staat daar vast op papier
Tekst is geen exacte kopie van de werkelijkheid, het doet iets met de mens, het creërt mee de wereld
waarin we leven, zorgen ervoor dat wij op een bepaalde manier gaan kijken naar de wereld en ons op
een bepaalde manier gaan gedragen
Wat is pedagogisering?
= pedagogisering is een historisch concept waarmee een bepaalde historische evolutie wordt
beschreven (we brengen dus de tijd in kaart)
,Kwantitatief en kwalitatief proces
Kwantitatief:
• Proces waarbij steeds meer pedagogische instituten (bv. School) ontstaan en van steeds meer
mensen verwacht wordt dat ze hier een deel van hun leven (levenslang) spenderen
• Sinds een aantal eeuwen zijn er steeds meer mensen in de richting van de school gestuurd. Eerst is het begonnen
bij kinderen, beetje later ook jongere mensen en later ook nog adoloscenten die naar school gaan
o 1914: aan de vooravond van de eerste wereldoorlog
o 1918: effectieve leerplicht?
o Wij hebben in onze maatschappij nog niet zo lang een school, ongeveer 150 jaar, al de jaren daarvoor
leerden we zonder aan de schoolbanken te zitten
▪ Dus als een kind op school geen 8uur kan stil zitten, is dat heel normaal. Want al die jaren
daarvoor (voor die 150 jaar) leerden we nooit aan schoolbanken
• Dus kwantitatief: steeds meer mensen gaan naar school en steeds meer mensen volgen ook cursussen. Dus ook
de verwachting van leren eindigd niet na het middelbaar onderwijs, leren wort code woord binnen onze
maatschappij
Kwalitatief:
• Proces waarbij het tijdpaden van sociale problemen steeds meer een verantwoordelijkheid
wordt van de school of met andere woorden:
o Proces waarbij sociale problemen hertaald worden in termen van pedagogische
verantwoordelijkheid
o Proces waarbij fysieke straffen worden vervangen door subtielere vormen van
(psychologische) beïnvloeding
• Pedagogisering wijst op een proces waarbij we bepaalde delen van de werkelijkheid steeds meer vertalen naar
pedagogische verantwoordelijkheid
• We zetten in eeste instantie in op straffen om dingen te bereiken in de opvoeding
o Na verloop van tijd, door psychologische invloed, meer gaan inzetten op subtiele vormen van
beïnvloeding, zoals puntensysteem (proefjes afnemen en kinderen krijgen punten)
o Ook dit behoort tot het concept van pedagogisering.
o We leren zeggen dat pedagogisering heeft gemanifesteerd in een subtiele vorm?
Voorbeelden:
• Ongelijkheid tussen mannen en vrouwen/genderongelijkheid of raciale ongelijkheid
• Spoetnik & de koude oorlos
• Duurzaamheidseducatie
• ’50: raket lanceren naar de maan —> rusland als overwinnaar, amerikanen denken dat ze die
race hebben verloren om als eerste een raket naar de maan te sturen
o Ze denken dat dat komt door het wiskundeonderwijs, dus ’60 grote hervorming in
onderwijs
o Dit kwam dus door maatschappelijke context, de bredere maatschappelijke context
heeft een impact op wat er gebeurt in onze scholen!
• Vak seksuologie: ’60: vrouwen eisen recht op eigen lichaam, soa’s —> aids —> ’80 (1979)
o Om dit te voorkomen hebben ze op scholen een vak aangepast dat hier dus mensen
bewust van maakte
• Vak in sovjet uni: militaire voorbereiding
, • Zwangerschap: eeuwenlang waren vrouwen ‘gewoon’ zwagner, nu kan dat niet meer, nu is er
heel veel materiaal om te leren hoe je best zwanger kan zijn
• Auto rijden
Pedagogisering: er is een probleem, grootmachten zijn tegen elkaar aan het vechten
Voorbeeld pedagogisering: doomsday klok —> probleem van aarde —> wordt weer doorgeschoven
naar onze kinderen, want kinderen leren op school dat die planeet belangrijk is
Een totaal gepedagogiseerde maatschappij (Bernstein)
Voor een aantal auteurs is de toaal gepedagogiseerde maatschappij het culminatiepunt van het
proces van pedagogisering
Pedagogisering stelt ons in staat om tussen de lijnen door te zeggen, ‘oke dit heeft zich voorgedaan,
maar we zijn het er niet mee eens’
Volwassenen kunnen misschien ook op een andere manier verantwoordelijkheid opnemen
In alle domeinen van het leven (ook de meest intieme) is een pedagogische reflex voelbaar
Niet alleen in alle domeinen van het leven: over de gehele duur van het leven -cf. levenslang leren
Context: kennismaatschappij/knowledge economy – mensen opvoeden = hen in staat stellen om een
antwoord te bieden op veranderende arbeidsomstandigheden
Reductie van pedagogiek tot een puur technische aangelegenheid
Wat hier over het hoofd wordt gezien: het zingevende aspect!
Pedagogisering & pedagogische historiografie
Pedagogisering is het resultaat van kritische reflecties over en commentaren op vroegere manieren
van geschiedschrijving
Pedagogisering is er niet altijd geweest, het is een begrip dat nu vaak wordt gehanteerd om te kijken
naar het verleden, maar 100 jaar geleden keken ze anders naar het verleden
De geschiedenis moet zich ook bijsturen
Pedagogische historiografief: de geschiedenis wijzigt doorheen de tijd? Manier van kijken naar het
verleden aanpassen
, 3 niveaus:
1. Niveau van verleden – hoewel datgene wat zich ooit in het verleden afspeelde nooit verandert,
wijzigt de manier waarop we naar dat verleden kijken continu
• Kunnen we niet meer aan, enkel via een omweg. Bv. Opname van de les, we kunnen niet
terugkeren naar de les, maar er is wel een opname om de les te bekijken
2. Niveau van geschiedenis – verleden/geschiedenis/historiografie of geschiedschrijving
• Andere weg dan verleden
• Verhaal dat resulteert uit onderzoekswerk van historisch pedagoog, bronnen
verzamelen uit archieven, allerlei bronnenmateriaal samenhangen en op basis hiervan
verhaal maken
• Hangt van heel veel factoren af (bv. Welk materiaal, wat is er mee gebeurt, van wie is
het, …) dat kan je nooit allemaal in een artikel zetten dus je moet selecteren
3. Niveau van historiografische – wat kan er door de tijd heen allemaal wijzigen?
• De verantwoording voor onze interesse in het verleden
• De keuzes die we maken m.b.t. de thema’s die we interessant en belangwekkend vinden
• De bronnen die we gebruiken om de geschiedenis te re-construeren
• De wijze waarop we onze historishce verhalen vormgeven
• Hoe kunnen wij nu onze geschiedenis een kans geven, waar moeten wij op letten en wat
zijn de consequenties. Die teksen doen iets, die staan voor iets, die willlen een aantal
dingen gaan promoten
Voorbeelden van historisch pedagogische zaken:
1ste boek: allereerste pedagogisch handboek: maakte deel uit van de opleiding pedagogische
wetenschappen.
‘Goede geschiedenis is zoals een elektrische lamp’, leerkrachten in opleiding weten nog niet zo geod
hoe ze dat moeten doen
Wat moet een goede gescheidenis doen??: toekomstige leerkrachten concrete handvaten geven
zodanig dat ze problemen in het klaslokaal kunnen oplossen
2de boek: ’30, Rombouts, was katholiek, historisch pedagoog, bedoeling van historisch pedagogiek
wordt anders
‘Waarde historische pedagogie: doet grote betekenis van opvoeding en van ropeing beter beseffen’
Pedagogisering: een schoolvoorbeeld (verkeersopvoeding)
Geschiedenis: manier van kijken naar het verleden en hoe je dat verleden tot een verhaal kan maken,
niet gewoon data en mensen die je met elkaar kan verbinden
Verleden: blijft hetzelfde (geschiedenis niet)
Pedagogisering: verhaal vormen
Voorbeeld van verkeer
We leren leren kinderen omgaan met verkeer, ook uit boekjes
Er komen heel veel verkeersongevallen voor en mensen willen hier iets aan doen
—> snel kijken in de richting van school, want: ‘gaat probleem oplossen’
Tendens dat vaak terug komt in onze geschiedenis: er is een probleem en school moet het oplossen,
stukje van realiteit —> vormt probleem: school als oplossing
Bv. Hoe proberen kinderen aan te leren hoe ze veilig moeten leven op straat (zie bovenstaand gedicht)
Gedicht interessant want: het leert ons dat een maatschappelijk probleem moet opgelost worden
door te kijken naar de school en de nieuwe generatie die zich veilig gaat moeten bewegen
➔ Gaan niet zeggen dat er bv minder auto’s moeten zijn, maar kijken naar jongeren, … om
probleem op te lossen, terwijl er ook andere manieren zijn om problemen op te lossen
Gender bias hier in gedicht: ook rode draad door geschiedenis —> jongens en meisjes niet op dezelfde
manier behandeld (‘corrie zou dood geweest zijn’)
De teksten die wij gebruiken creëren ook voor een stuk de wereld waarin ze leven, bv. Meisjes denken
dat ze slap zijn, want dat staat daar vast op papier
Tekst is geen exacte kopie van de werkelijkheid, het doet iets met de mens, het creërt mee de wereld
waarin we leven, zorgen ervoor dat wij op een bepaalde manier gaan kijken naar de wereld en ons op
een bepaalde manier gaan gedragen
Wat is pedagogisering?
= pedagogisering is een historisch concept waarmee een bepaalde historische evolutie wordt
beschreven (we brengen dus de tijd in kaart)
,Kwantitatief en kwalitatief proces
Kwantitatief:
• Proces waarbij steeds meer pedagogische instituten (bv. School) ontstaan en van steeds meer
mensen verwacht wordt dat ze hier een deel van hun leven (levenslang) spenderen
• Sinds een aantal eeuwen zijn er steeds meer mensen in de richting van de school gestuurd. Eerst is het begonnen
bij kinderen, beetje later ook jongere mensen en later ook nog adoloscenten die naar school gaan
o 1914: aan de vooravond van de eerste wereldoorlog
o 1918: effectieve leerplicht?
o Wij hebben in onze maatschappij nog niet zo lang een school, ongeveer 150 jaar, al de jaren daarvoor
leerden we zonder aan de schoolbanken te zitten
▪ Dus als een kind op school geen 8uur kan stil zitten, is dat heel normaal. Want al die jaren
daarvoor (voor die 150 jaar) leerden we nooit aan schoolbanken
• Dus kwantitatief: steeds meer mensen gaan naar school en steeds meer mensen volgen ook cursussen. Dus ook
de verwachting van leren eindigd niet na het middelbaar onderwijs, leren wort code woord binnen onze
maatschappij
Kwalitatief:
• Proces waarbij het tijdpaden van sociale problemen steeds meer een verantwoordelijkheid
wordt van de school of met andere woorden:
o Proces waarbij sociale problemen hertaald worden in termen van pedagogische
verantwoordelijkheid
o Proces waarbij fysieke straffen worden vervangen door subtielere vormen van
(psychologische) beïnvloeding
• Pedagogisering wijst op een proces waarbij we bepaalde delen van de werkelijkheid steeds meer vertalen naar
pedagogische verantwoordelijkheid
• We zetten in eeste instantie in op straffen om dingen te bereiken in de opvoeding
o Na verloop van tijd, door psychologische invloed, meer gaan inzetten op subtiele vormen van
beïnvloeding, zoals puntensysteem (proefjes afnemen en kinderen krijgen punten)
o Ook dit behoort tot het concept van pedagogisering.
o We leren zeggen dat pedagogisering heeft gemanifesteerd in een subtiele vorm?
Voorbeelden:
• Ongelijkheid tussen mannen en vrouwen/genderongelijkheid of raciale ongelijkheid
• Spoetnik & de koude oorlos
• Duurzaamheidseducatie
• ’50: raket lanceren naar de maan —> rusland als overwinnaar, amerikanen denken dat ze die
race hebben verloren om als eerste een raket naar de maan te sturen
o Ze denken dat dat komt door het wiskundeonderwijs, dus ’60 grote hervorming in
onderwijs
o Dit kwam dus door maatschappelijke context, de bredere maatschappelijke context
heeft een impact op wat er gebeurt in onze scholen!
• Vak seksuologie: ’60: vrouwen eisen recht op eigen lichaam, soa’s —> aids —> ’80 (1979)
o Om dit te voorkomen hebben ze op scholen een vak aangepast dat hier dus mensen
bewust van maakte
• Vak in sovjet uni: militaire voorbereiding
, • Zwangerschap: eeuwenlang waren vrouwen ‘gewoon’ zwagner, nu kan dat niet meer, nu is er
heel veel materiaal om te leren hoe je best zwanger kan zijn
• Auto rijden
Pedagogisering: er is een probleem, grootmachten zijn tegen elkaar aan het vechten
Voorbeeld pedagogisering: doomsday klok —> probleem van aarde —> wordt weer doorgeschoven
naar onze kinderen, want kinderen leren op school dat die planeet belangrijk is
Een totaal gepedagogiseerde maatschappij (Bernstein)
Voor een aantal auteurs is de toaal gepedagogiseerde maatschappij het culminatiepunt van het
proces van pedagogisering
Pedagogisering stelt ons in staat om tussen de lijnen door te zeggen, ‘oke dit heeft zich voorgedaan,
maar we zijn het er niet mee eens’
Volwassenen kunnen misschien ook op een andere manier verantwoordelijkheid opnemen
In alle domeinen van het leven (ook de meest intieme) is een pedagogische reflex voelbaar
Niet alleen in alle domeinen van het leven: over de gehele duur van het leven -cf. levenslang leren
Context: kennismaatschappij/knowledge economy – mensen opvoeden = hen in staat stellen om een
antwoord te bieden op veranderende arbeidsomstandigheden
Reductie van pedagogiek tot een puur technische aangelegenheid
Wat hier over het hoofd wordt gezien: het zingevende aspect!
Pedagogisering & pedagogische historiografie
Pedagogisering is het resultaat van kritische reflecties over en commentaren op vroegere manieren
van geschiedschrijving
Pedagogisering is er niet altijd geweest, het is een begrip dat nu vaak wordt gehanteerd om te kijken
naar het verleden, maar 100 jaar geleden keken ze anders naar het verleden
De geschiedenis moet zich ook bijsturen
Pedagogische historiografief: de geschiedenis wijzigt doorheen de tijd? Manier van kijken naar het
verleden aanpassen
, 3 niveaus:
1. Niveau van verleden – hoewel datgene wat zich ooit in het verleden afspeelde nooit verandert,
wijzigt de manier waarop we naar dat verleden kijken continu
• Kunnen we niet meer aan, enkel via een omweg. Bv. Opname van de les, we kunnen niet
terugkeren naar de les, maar er is wel een opname om de les te bekijken
2. Niveau van geschiedenis – verleden/geschiedenis/historiografie of geschiedschrijving
• Andere weg dan verleden
• Verhaal dat resulteert uit onderzoekswerk van historisch pedagoog, bronnen
verzamelen uit archieven, allerlei bronnenmateriaal samenhangen en op basis hiervan
verhaal maken
• Hangt van heel veel factoren af (bv. Welk materiaal, wat is er mee gebeurt, van wie is
het, …) dat kan je nooit allemaal in een artikel zetten dus je moet selecteren
3. Niveau van historiografische – wat kan er door de tijd heen allemaal wijzigen?
• De verantwoording voor onze interesse in het verleden
• De keuzes die we maken m.b.t. de thema’s die we interessant en belangwekkend vinden
• De bronnen die we gebruiken om de geschiedenis te re-construeren
• De wijze waarop we onze historishce verhalen vormgeven
• Hoe kunnen wij nu onze geschiedenis een kans geven, waar moeten wij op letten en wat
zijn de consequenties. Die teksen doen iets, die staan voor iets, die willlen een aantal
dingen gaan promoten
Voorbeelden van historisch pedagogische zaken:
1ste boek: allereerste pedagogisch handboek: maakte deel uit van de opleiding pedagogische
wetenschappen.
‘Goede geschiedenis is zoals een elektrische lamp’, leerkrachten in opleiding weten nog niet zo geod
hoe ze dat moeten doen
Wat moet een goede gescheidenis doen??: toekomstige leerkrachten concrete handvaten geven
zodanig dat ze problemen in het klaslokaal kunnen oplossen
2de boek: ’30, Rombouts, was katholiek, historisch pedagoog, bedoeling van historisch pedagogiek
wordt anders
‘Waarde historische pedagogie: doet grote betekenis van opvoeding en van ropeing beter beseffen’
