Basiskennis aardrijkskunde
Hoofdstuk 1 waar gaat het over bij
aardrijkskunde?
Geografische werkwijze aanhouden
Bij het beschrijven gaan we na over welk deel van de aarde we het hebben (waar
is het?). Daarnaast aan we na welke belangrijke verschijnselen er te zien zijn (wat
zie je?). Factoren die om het landschap te zien zijn:
- Bodem
- Klimaat
- Mens
- Flora
- Fauna
- Reliëf
- Water
Na het besluiten kan je ook gaan herkennen (heb ik dit al eens eerder gezien?
Waar zie je dit nog meer?). herkennen is eigenlijk een speciaal onderdeel van
beschrijven, waarbij je de leerstof toepast.
Bij het verklaren gaat het erom dat je kunt aangeven waarom die verschijnselen
daar te zien zijn (waarom daar?). de verklaring kun je geven door een verband te
leggen tussen twee of meer factoren. Aansluitend op het verklaren kan je ook
gaan voorspellen (wat zal er gebeuren als..?)
Verdeling van het vakgebied
Het eerste deel van schoolaardrijkskunde gaat over fysische geografie of
natuurkundige aardrijkskunde, dit gaat dus over de natuurlijke verschinselen in
het landschap. Het tweede gedeelte gaat over de mensen en noemen we het
sociale geografische of mens-aardrijkskunde. Enerzijds kijken we dan naar de
bevolking. Het gaat dan vooral om de spreiding van de bevolking en de mate
waarin daarin veranderingen komen door bijvoorbeeld natuurlijke groei en
migratie. Anderzijds kijken we naar de manier waarop mensen in het landshap
porberen te voorzien in hun levensonderhoud (landbouw, industrie en diensten)
en waarvoor ze dat landschap gebruiken.
,Hoofdstuk 2 de aarde
De aarde in het zonnestelsel
De aarde draait rond en neemt met haar maan een plaats in ons zonnestelsel. In
ons zonnestelsel draaien acht planeten, waaronder de aarde, om de zon. De
aardbaan wordt in bijna één jaar voltooid. Veel planeten hebben een of meer
manen. De aarde heeft één maan, die in ruim 27 dagen om de aarde heen draait.
Het landoppervlak van de aarde bestaat uit 7 continenten Europa, Azië, Afrika,
Noord-Amerika. Zuid-Amerika, Australië en Antarctica. Oceanen liggen tussen de
continenten, bestaat uit zout water, heeft op veel plaatsen een reliëfrijke bodem
en is op de vlakke gedeelten veelal ongeveer 5km diep, behalve het diepste punt
in de stille oceaan vlak bij Japan waar het 12 km diep is. De Grote of de Stille
Oceaan is de grootste oceaan. Aan de randen van de continenten liggen
gebieden die ondergelopen zijn met oceaanwater. Een dergelijk gebied noemen
we een zee. Een zee bevat zout water, heeft meestal een vrij vlakke bodem en is
veelal hooguit enkele honderden meters diep. Op continenten ligt water in de
vorm van sneeuw en (land)ijs, in meren, rivieren en in grondwater. Dit water
wordt zoet water genoemd.
Geografische coördinaten en tijdzones
Geografische coördinaten worden gebruikt om een bepaald punt op de aarde aan
te geven.
De evenaar verdeelt de aarde in twee delen; noordelijk en zuidelijk halfrond.
Lijnen die parallel aan de evenaar lopen heten breedtecirkels of paralellen. Als
een plek dichtbij de evenaar ligt spreek je van lage breedte. Wanneer je ten
noorden van de evenaar komt spreek je van noorderbreedte en zuiden idem. De
evenaar is de 0 graden lijn, de polen zijn 90 graden noorder- of zuiderbreedte,
Lijnen die van pool tot pool lopen heten meridianen en snijden elkaar in de polen.
Bij de evenaar liggen ze het verst uit elkaar. Er zijn in totaal 360 meridianen
,(cirkel is onderverdeeld in 360 graden). De zogenaamde nulmeridiaan ligt bij
Greenwich in Londen en verdeelt de aarde in het westelijk en oostelijk halfrond.
Om tussen de graden in te kunnen meten, wordt nog een onderverdeling
gemaakt: één graad is verdeeld in 60 minuten en één minuut is weer onder
verdeeld in 60 seconde.
De aarde draait in 24 uur (een etmaal tegen de klok in rond haar ras. De
aardrotatie zorgt voor dag en nacht. Door de draaiing van ed aarde komt de zon
op in het oosten en gaat het onder in het westen.
Seizoenen: zomer herfst, winter en lente
De aardas staat altijd schuin en dezelfde kant op. Dat veroorzaakt tijdens het
ronddraaien om de zon het ontstaan van seizoenen. Wanneer de aardas recht zou
staan, zouden er helemaal geen seizoenen zijn. Op 21 september en 21 maart
zijn de dagen en nachten overal op aarde precies even lang. Op het
zuidelijkhalfrond zijn de seizoenen precies omgekeerd aan het noordelijkhalfrond.
de getijden: vloed en eb
de maan draait n ruim 27 dagen om de aarde, waarbij steeds dezelfde kant van
de maan naar de aarde toegekeerd staat. Het oceaan- en zeewater is onder
invloed van de aantrekkingskracht van de maan, de zon en een kracht die
ontstaat door de draaiing van de aarde. De totale aantrekkingskracht is de
optelsom van deze krachten.
De vloed- en ebgebieden blijven steeds op dezelfde plek liggen ten opzichte van
de maan. Maar er is wel een andere beweging die veel sneller is: de draaiing van
de aarde om haar has. Daardoor osntaat er voortdurend opgaand tij (vloed) en
dan weer afgaand tij (eb). Omdat er dus twee gebieden met vloed en twee
gebieden met eb zijn, wordt het dus 2x vloed en 2x eb in 24 uur. Tussen
maximale vloed en maximale eb zit ongeveer 6 klokuren.
Endogene krachten
Krachten die van binnenuit op de aardkorst inwerken noemen we endogene
krachten. Die veroorzaken verschijnselen op aarde die voor een belangrijk deel
bepalen hoe de aarde eruitziet.
1. Continentbewegingen
Wanneer je een dwarsdoorsnede van de aarde bekijkt zie je dat deze aan de
buitenkant bestaat uit een dunne aardkorst. Bij continenten is de dikte ongeveer
25/30km terwijl bij oceaanbodem de dikte niet meer is dan 5/10km. Onder de
aardkorst bevindt zich de zogenaamde mantel. Die bestaat voor een groot deel
uit magma, vloeibaar gesteente met een temperatuur van meer dan 1200
graden. In het midden van de aarde bevindt zich een vaste kern.
Op bepaalde plaatsen op de aarde, zoals op de bodem van de Atlantische
Oceaan, bewegen de platen uit elkaar en komt er magma naar boven door de
stroming. Als gevolg daarvan liggen hier over de hele oceaanbodem vulkanen in
de vorm van een langgerekte rug, de oceanische rug. Op sommige plaatsen zijn
de vulkanen zo hoog dat ze boven het water uitkomen, zoals bij IJsland. Een plaat
kan per jaar wel 8 cm verplaatsen
, Daar waar de aardplaten naar elkaar toe bewegen verdwijnt er weer aardkorst. Er
zijn drie manieren waarop dit kan en bij elke manier kan ook gebergtevorming
optreden:
- Als een oceaanplaat en een continentplaat naar elkaar toe bewegen de
dunne oceaankorst schuift door de zijwaartse druk onder de dikkere
continentkorst door. Dat proces wordt subductie genoemd. In de
subductie zone ontstaat aan de rand van het continent een grote diepte,
een trog. Wanneer de oceaankorst zich steeds dieper onder de
continentkorst bevindt, smelt deze door de hoge temperatuur en druk, en
ontstaat er magma, die via vulkanen weer deels op het aardoppervlak
komen. Dit is een manier waarop een gebergte gevormd wordt (bijv.
Andesgebergte in Zuid-Amerika)
- Als twee continentplaten uiteindelijk tegen elkaar botsen gebeurt bij
Himalayagebergte. Hierdoor ontstaan er plooiingsgebergte. Ook gebeurt
bij de Alpen.
- Als twee oceaanplaatsen naar elkaar toe bewegen de ene oceaanbodem
schuift dan onder de ander door. Daarbij ontstaat er eveneens een
subductiezone met verderop vulkanisch gebergte. De eilanden van
Indonesië zijn hier een voorbeeld va.
Daar waar de aardplaten langs elkaar bewegen zoals bij de San Andreasbreuklijn
bij San Francisco, komen vooral aardbevingen en verschillende vulkanische
verschijnselen voor.
Hoofdstuk 1 waar gaat het over bij
aardrijkskunde?
Geografische werkwijze aanhouden
Bij het beschrijven gaan we na over welk deel van de aarde we het hebben (waar
is het?). Daarnaast aan we na welke belangrijke verschijnselen er te zien zijn (wat
zie je?). Factoren die om het landschap te zien zijn:
- Bodem
- Klimaat
- Mens
- Flora
- Fauna
- Reliëf
- Water
Na het besluiten kan je ook gaan herkennen (heb ik dit al eens eerder gezien?
Waar zie je dit nog meer?). herkennen is eigenlijk een speciaal onderdeel van
beschrijven, waarbij je de leerstof toepast.
Bij het verklaren gaat het erom dat je kunt aangeven waarom die verschijnselen
daar te zien zijn (waarom daar?). de verklaring kun je geven door een verband te
leggen tussen twee of meer factoren. Aansluitend op het verklaren kan je ook
gaan voorspellen (wat zal er gebeuren als..?)
Verdeling van het vakgebied
Het eerste deel van schoolaardrijkskunde gaat over fysische geografie of
natuurkundige aardrijkskunde, dit gaat dus over de natuurlijke verschinselen in
het landschap. Het tweede gedeelte gaat over de mensen en noemen we het
sociale geografische of mens-aardrijkskunde. Enerzijds kijken we dan naar de
bevolking. Het gaat dan vooral om de spreiding van de bevolking en de mate
waarin daarin veranderingen komen door bijvoorbeeld natuurlijke groei en
migratie. Anderzijds kijken we naar de manier waarop mensen in het landshap
porberen te voorzien in hun levensonderhoud (landbouw, industrie en diensten)
en waarvoor ze dat landschap gebruiken.
,Hoofdstuk 2 de aarde
De aarde in het zonnestelsel
De aarde draait rond en neemt met haar maan een plaats in ons zonnestelsel. In
ons zonnestelsel draaien acht planeten, waaronder de aarde, om de zon. De
aardbaan wordt in bijna één jaar voltooid. Veel planeten hebben een of meer
manen. De aarde heeft één maan, die in ruim 27 dagen om de aarde heen draait.
Het landoppervlak van de aarde bestaat uit 7 continenten Europa, Azië, Afrika,
Noord-Amerika. Zuid-Amerika, Australië en Antarctica. Oceanen liggen tussen de
continenten, bestaat uit zout water, heeft op veel plaatsen een reliëfrijke bodem
en is op de vlakke gedeelten veelal ongeveer 5km diep, behalve het diepste punt
in de stille oceaan vlak bij Japan waar het 12 km diep is. De Grote of de Stille
Oceaan is de grootste oceaan. Aan de randen van de continenten liggen
gebieden die ondergelopen zijn met oceaanwater. Een dergelijk gebied noemen
we een zee. Een zee bevat zout water, heeft meestal een vrij vlakke bodem en is
veelal hooguit enkele honderden meters diep. Op continenten ligt water in de
vorm van sneeuw en (land)ijs, in meren, rivieren en in grondwater. Dit water
wordt zoet water genoemd.
Geografische coördinaten en tijdzones
Geografische coördinaten worden gebruikt om een bepaald punt op de aarde aan
te geven.
De evenaar verdeelt de aarde in twee delen; noordelijk en zuidelijk halfrond.
Lijnen die parallel aan de evenaar lopen heten breedtecirkels of paralellen. Als
een plek dichtbij de evenaar ligt spreek je van lage breedte. Wanneer je ten
noorden van de evenaar komt spreek je van noorderbreedte en zuiden idem. De
evenaar is de 0 graden lijn, de polen zijn 90 graden noorder- of zuiderbreedte,
Lijnen die van pool tot pool lopen heten meridianen en snijden elkaar in de polen.
Bij de evenaar liggen ze het verst uit elkaar. Er zijn in totaal 360 meridianen
,(cirkel is onderverdeeld in 360 graden). De zogenaamde nulmeridiaan ligt bij
Greenwich in Londen en verdeelt de aarde in het westelijk en oostelijk halfrond.
Om tussen de graden in te kunnen meten, wordt nog een onderverdeling
gemaakt: één graad is verdeeld in 60 minuten en één minuut is weer onder
verdeeld in 60 seconde.
De aarde draait in 24 uur (een etmaal tegen de klok in rond haar ras. De
aardrotatie zorgt voor dag en nacht. Door de draaiing van ed aarde komt de zon
op in het oosten en gaat het onder in het westen.
Seizoenen: zomer herfst, winter en lente
De aardas staat altijd schuin en dezelfde kant op. Dat veroorzaakt tijdens het
ronddraaien om de zon het ontstaan van seizoenen. Wanneer de aardas recht zou
staan, zouden er helemaal geen seizoenen zijn. Op 21 september en 21 maart
zijn de dagen en nachten overal op aarde precies even lang. Op het
zuidelijkhalfrond zijn de seizoenen precies omgekeerd aan het noordelijkhalfrond.
de getijden: vloed en eb
de maan draait n ruim 27 dagen om de aarde, waarbij steeds dezelfde kant van
de maan naar de aarde toegekeerd staat. Het oceaan- en zeewater is onder
invloed van de aantrekkingskracht van de maan, de zon en een kracht die
ontstaat door de draaiing van de aarde. De totale aantrekkingskracht is de
optelsom van deze krachten.
De vloed- en ebgebieden blijven steeds op dezelfde plek liggen ten opzichte van
de maan. Maar er is wel een andere beweging die veel sneller is: de draaiing van
de aarde om haar has. Daardoor osntaat er voortdurend opgaand tij (vloed) en
dan weer afgaand tij (eb). Omdat er dus twee gebieden met vloed en twee
gebieden met eb zijn, wordt het dus 2x vloed en 2x eb in 24 uur. Tussen
maximale vloed en maximale eb zit ongeveer 6 klokuren.
Endogene krachten
Krachten die van binnenuit op de aardkorst inwerken noemen we endogene
krachten. Die veroorzaken verschijnselen op aarde die voor een belangrijk deel
bepalen hoe de aarde eruitziet.
1. Continentbewegingen
Wanneer je een dwarsdoorsnede van de aarde bekijkt zie je dat deze aan de
buitenkant bestaat uit een dunne aardkorst. Bij continenten is de dikte ongeveer
25/30km terwijl bij oceaanbodem de dikte niet meer is dan 5/10km. Onder de
aardkorst bevindt zich de zogenaamde mantel. Die bestaat voor een groot deel
uit magma, vloeibaar gesteente met een temperatuur van meer dan 1200
graden. In het midden van de aarde bevindt zich een vaste kern.
Op bepaalde plaatsen op de aarde, zoals op de bodem van de Atlantische
Oceaan, bewegen de platen uit elkaar en komt er magma naar boven door de
stroming. Als gevolg daarvan liggen hier over de hele oceaanbodem vulkanen in
de vorm van een langgerekte rug, de oceanische rug. Op sommige plaatsen zijn
de vulkanen zo hoog dat ze boven het water uitkomen, zoals bij IJsland. Een plaat
kan per jaar wel 8 cm verplaatsen
, Daar waar de aardplaten naar elkaar toe bewegen verdwijnt er weer aardkorst. Er
zijn drie manieren waarop dit kan en bij elke manier kan ook gebergtevorming
optreden:
- Als een oceaanplaat en een continentplaat naar elkaar toe bewegen de
dunne oceaankorst schuift door de zijwaartse druk onder de dikkere
continentkorst door. Dat proces wordt subductie genoemd. In de
subductie zone ontstaat aan de rand van het continent een grote diepte,
een trog. Wanneer de oceaankorst zich steeds dieper onder de
continentkorst bevindt, smelt deze door de hoge temperatuur en druk, en
ontstaat er magma, die via vulkanen weer deels op het aardoppervlak
komen. Dit is een manier waarop een gebergte gevormd wordt (bijv.
Andesgebergte in Zuid-Amerika)
- Als twee continentplaten uiteindelijk tegen elkaar botsen gebeurt bij
Himalayagebergte. Hierdoor ontstaan er plooiingsgebergte. Ook gebeurt
bij de Alpen.
- Als twee oceaanplaatsen naar elkaar toe bewegen de ene oceaanbodem
schuift dan onder de ander door. Daarbij ontstaat er eveneens een
subductiezone met verderop vulkanisch gebergte. De eilanden van
Indonesië zijn hier een voorbeeld va.
Daar waar de aardplaten langs elkaar bewegen zoals bij de San Andreasbreuklijn
bij San Francisco, komen vooral aardbevingen en verschillende vulkanische
verschijnselen voor.
