H1: Inleiding
1.1 Wat is Kinder- en Jeugdpsychiatrie?
Kinder- en jeugdpsychiatrie ontfermt zich over psychiatrische (Y) beelden bij kinderen en
jongeren van 0-18 jaar.
Meer en meer neemt men hier ook nog de transitieleeftijd (-23 jaar) in op. Maar of het beter
is om aparte afdelingen te voorzien voor deze transitieleeftijd is nog ter discussie.
Kinderpsychiatrie is per definitie gezinspsychiatrie. De ouders moeten betrokken worden!
Er is natuurlijk wel beroepsgeheim, maar tenzij het kind volledig wilsbekwaam is (= alle
consequenties kunnen overzien en als zodanig beslissingen nemen) moeten de ouders in meer
of mindere mate betrokken worden bij het therapeutisch proces.
Gedeelde domeinen (met volwassenenpsychiatrie):
- Transitieleeftijd (-23 jaar).
- KOPP (“Kinderen v. Ouders met Psychiatrische Problemen”).
-> “Kinderreflex” = i/d volwassenenpsychiatrie moet standaard de gezinssituatie
worden bevraagd.
- Peripartale- / Infant Y (0-5 jaar).
Kinderpsychiatrie heeft vaak te maken met problematieken die nog in ontwikkeling zijn, vaak
nog flexibel, terwijl de volwassenenpsychiatrie vaak moet werken met problematieken die al
gevormd zijn of zaken die in het verleden liggen.
ONTWIKKELING CENTRAAL
- Hersenontwikkeling (-> wat is mogelijk / te verwachten in dit OW-stadium?)
- Nature X Nurture
-> “Use it or lose it” (vb. aanbod / benutting v. leermogelijkheden)
-> Gen X Omgeving (vb. ¯ impulscontrole erven X alcoholverslaafde vader)
AANPAK
1
, 1.2 Geschiedenis
GRIEKEN - Kinderen hebben bescherming nodig.
- Plato: belang v. inspelen o/d nieuwsgierigheid v/h kind.
-> Verwenning -> prikkelbaarheid.
-> Tirannie -> somberheid.
MIDDELEEUWEN - Ambivalentie.
- “Kleine volwassenen” met economische waarde maar ook
spel en tucht.
VERLICHTING - Rousseau: belang v. ontwikkelingsgerichte opvoeding en
onderwijs.
- 1e “Kinderpsychiatrische behandeling”: Victor de
l’Aveyron (-> wel enige socialisatie, maar geen taal
~kritieke periodes).
19e EEUW - 1e Beschrijvingen: Freud beschreef de casus v. ‘Hansje’ en
een behandeling gebaseerd op adviezen a/d vader (1e
mediatietherapie).
20e EEUW - 1e Leerboeken en hulpverleningscentra (vanaf de jaren ’60-
’70 in België).
CLASSIFICATIE
DSM-IV 1 hoofdstuk specifiek over kinderen. Meerassige beoordeling.
(o.a. omgeving)
DSM-V Alle hoofdstukken zijn Geen meerassige beoordeling!
ontwikkelingschronologisch geordend As IV (omgeving) is vervangen
(zowel binnen als tussen de door “V-codes”
hoofdstukken) + enkele nieuwe (-> worden vaak over het hoofd
hoofdstukken. gezien).
DC 0-5 Deels specifiek voor de vroege kindertijd. Wel nog een meerassige
beoordeling.
1.3 Ontwikkeling
Normale OW = bepaalde ijkingspunten in fysieke / cognitieve / sociaal-emotionele /
linguïstische ontwikkeling bereiken rond bepaalde tijdstippen.
OW wordt gedreven door genen en omgeving + de interactie hiertussen.
NEUROBIOLOGISCHE OW
Bij de geboorte zijn alle neuronen reeds aangemaakt (100-200 miljard). Na de geboorte wordt
de productie stilgelegd, en het neuronennetwerk verfijnd:
- ↑ Verbindingen
- ↑ Gliacellen (= steuncellen)
2
, - Arborisatie (= het vertakken v. dendrieten / zenuwuitlopers)
- Myelinisatie v. Axonen (-> betere geleiding)
- Pruning / “snoeien” v. overbodige neuronen en verbindingen.
Neuronen groeperen zich steeds meer naar functie. -> functionele differentiatie (sensorisch,
motorisch,…).
De hersenontwikkeling verloopt grotendeels
automatisch (= genetisch), maar er is op veel
gebieden ook een zeer sterk effect v.
omgevingsinvloeden.
- Zintuiglijke stimulatie bevordert
hersenontwikkeling.
- Zintuiglijke deprivatie belemmert
hersenontwikkeling.
(“Use it or lose it.”)
De hersengebieden ontwikkelen in een bepaalde vaste volgorde, al is er wel overlap:
- Autonoom ZS.
- Zintuiglijk.
- Motorisch.
- Emotioneel.
- Cognitief (-> ontwikkelt nog het langst verder)
KRITISCHE & SENSITIEVE PERIODES
Kritische Periode Sensitieve Periode
= periode waarin bepaalde leerprocessen = periodes waarin vaardigheden makkelijker
moeten gebeuren, anders worden ze zijn om aan te leren, maar ze blijven
onmogelijk. mogelijk.
Vb. lui oog, taalontwikkeling. Vb. muziekinstrument leren.
3
1.1 Wat is Kinder- en Jeugdpsychiatrie?
Kinder- en jeugdpsychiatrie ontfermt zich over psychiatrische (Y) beelden bij kinderen en
jongeren van 0-18 jaar.
Meer en meer neemt men hier ook nog de transitieleeftijd (-23 jaar) in op. Maar of het beter
is om aparte afdelingen te voorzien voor deze transitieleeftijd is nog ter discussie.
Kinderpsychiatrie is per definitie gezinspsychiatrie. De ouders moeten betrokken worden!
Er is natuurlijk wel beroepsgeheim, maar tenzij het kind volledig wilsbekwaam is (= alle
consequenties kunnen overzien en als zodanig beslissingen nemen) moeten de ouders in meer
of mindere mate betrokken worden bij het therapeutisch proces.
Gedeelde domeinen (met volwassenenpsychiatrie):
- Transitieleeftijd (-23 jaar).
- KOPP (“Kinderen v. Ouders met Psychiatrische Problemen”).
-> “Kinderreflex” = i/d volwassenenpsychiatrie moet standaard de gezinssituatie
worden bevraagd.
- Peripartale- / Infant Y (0-5 jaar).
Kinderpsychiatrie heeft vaak te maken met problematieken die nog in ontwikkeling zijn, vaak
nog flexibel, terwijl de volwassenenpsychiatrie vaak moet werken met problematieken die al
gevormd zijn of zaken die in het verleden liggen.
ONTWIKKELING CENTRAAL
- Hersenontwikkeling (-> wat is mogelijk / te verwachten in dit OW-stadium?)
- Nature X Nurture
-> “Use it or lose it” (vb. aanbod / benutting v. leermogelijkheden)
-> Gen X Omgeving (vb. ¯ impulscontrole erven X alcoholverslaafde vader)
AANPAK
1
, 1.2 Geschiedenis
GRIEKEN - Kinderen hebben bescherming nodig.
- Plato: belang v. inspelen o/d nieuwsgierigheid v/h kind.
-> Verwenning -> prikkelbaarheid.
-> Tirannie -> somberheid.
MIDDELEEUWEN - Ambivalentie.
- “Kleine volwassenen” met economische waarde maar ook
spel en tucht.
VERLICHTING - Rousseau: belang v. ontwikkelingsgerichte opvoeding en
onderwijs.
- 1e “Kinderpsychiatrische behandeling”: Victor de
l’Aveyron (-> wel enige socialisatie, maar geen taal
~kritieke periodes).
19e EEUW - 1e Beschrijvingen: Freud beschreef de casus v. ‘Hansje’ en
een behandeling gebaseerd op adviezen a/d vader (1e
mediatietherapie).
20e EEUW - 1e Leerboeken en hulpverleningscentra (vanaf de jaren ’60-
’70 in België).
CLASSIFICATIE
DSM-IV 1 hoofdstuk specifiek over kinderen. Meerassige beoordeling.
(o.a. omgeving)
DSM-V Alle hoofdstukken zijn Geen meerassige beoordeling!
ontwikkelingschronologisch geordend As IV (omgeving) is vervangen
(zowel binnen als tussen de door “V-codes”
hoofdstukken) + enkele nieuwe (-> worden vaak over het hoofd
hoofdstukken. gezien).
DC 0-5 Deels specifiek voor de vroege kindertijd. Wel nog een meerassige
beoordeling.
1.3 Ontwikkeling
Normale OW = bepaalde ijkingspunten in fysieke / cognitieve / sociaal-emotionele /
linguïstische ontwikkeling bereiken rond bepaalde tijdstippen.
OW wordt gedreven door genen en omgeving + de interactie hiertussen.
NEUROBIOLOGISCHE OW
Bij de geboorte zijn alle neuronen reeds aangemaakt (100-200 miljard). Na de geboorte wordt
de productie stilgelegd, en het neuronennetwerk verfijnd:
- ↑ Verbindingen
- ↑ Gliacellen (= steuncellen)
2
, - Arborisatie (= het vertakken v. dendrieten / zenuwuitlopers)
- Myelinisatie v. Axonen (-> betere geleiding)
- Pruning / “snoeien” v. overbodige neuronen en verbindingen.
Neuronen groeperen zich steeds meer naar functie. -> functionele differentiatie (sensorisch,
motorisch,…).
De hersenontwikkeling verloopt grotendeels
automatisch (= genetisch), maar er is op veel
gebieden ook een zeer sterk effect v.
omgevingsinvloeden.
- Zintuiglijke stimulatie bevordert
hersenontwikkeling.
- Zintuiglijke deprivatie belemmert
hersenontwikkeling.
(“Use it or lose it.”)
De hersengebieden ontwikkelen in een bepaalde vaste volgorde, al is er wel overlap:
- Autonoom ZS.
- Zintuiglijk.
- Motorisch.
- Emotioneel.
- Cognitief (-> ontwikkelt nog het langst verder)
KRITISCHE & SENSITIEVE PERIODES
Kritische Periode Sensitieve Periode
= periode waarin bepaalde leerprocessen = periodes waarin vaardigheden makkelijker
moeten gebeuren, anders worden ze zijn om aan te leren, maar ze blijven
onmogelijk. mogelijk.
Vb. lui oog, taalontwikkeling. Vb. muziekinstrument leren.
3
