ECONOMIE
Inhoudsopgave
1 Hoofdstuk 1- visies op economie....................................................................................4
1.1 Definitie van economie................................................................................................................... 4
1.2 Behoeften, goederen/diensten en productiefactoren......................................................................5
1.2.1 behoeften.................................................................................................................................. 5
1.2.2 Goederen en diensten............................................................................................................... 6
1.2.3 productiefactoren...................................................................................................................... 6
1.3 Het allocatievraagstuk.................................................................................................................... 6
1.4 Economische huisdoudingen........................................................................................................... 7
1.5 Soorten economieën....................................................................................................................... 7
1.5.1 Vrije markteconomie (Adam Smith)........................................................................................... 7
1.5.2 protectionisme.......................................................................................................................... 7
2 hoofdstuk 2 – kapitalistische vrijemarkteconomie............................................................7
2.1 Vrije markteconomie....................................................................................................................... 8
2.2 kapitalisme...................................................................................................................................... 8
2.3 Het concept van groei..................................................................................................................... 8
2.4 Grenzen aan de groei?.................................................................................................................... 9
3 hoofdstuk 3 – economische theorieën.............................................................................9
3.1 Economische theorieËn................................................................................................................... 9
3.2 grondleggers................................................................................................................................... 9
3.2.1 De klassieke school: Adam Smith.............................................................................................. 9
3.2.2 De klassieke school: David Ricardo.........................................................................................10
3.2.3 Het Keynesianisme.................................................................................................................. 10
3.2.4 Het monetarisme..................................................................................................................... 11
3.2.5 marxisme................................................................................................................................ 11
3.3 Recente visies............................................................................................................................... 12
3.3.1 Tim jackson............................................................................................................................. 12
3.3.2 Thomas piketty........................................................................................................................ 12
3.3.3 Kate raworth............................................................................................................................ 12
4 Hoofdstuk 4 – de bewegingen van de economie.............................................................13
4.1 Wat is macro-economie?............................................................................................................... 13
4.2 De economische kringloop............................................................................................................ 13
4.2.1 De eenvoudige economische kringloop...................................................................................13
4.2.2 De volledige krinkloop............................................................................................................. 13
4.3 Nationale rekeningen.................................................................................................................... 15
4.3.1 Het bruto binnenlands product (bbp)......................................................................................15
4.3.2 Bruto nationaal product (bnp).................................................................................................15
4.3.3 koopkrachtpariteit................................................................................................................... 15
4.3.4 Problemen bij het berekenen van de nationale rekeningen.....................................................16
4.3.5 indicatoren.............................................................................................................................. 16
1
, 4.4 De economische golfbewegingen.................................................................................................. 16
4.4.1 seizoensbeweging................................................................................................................... 17
4.4.2 trend....................................................................................................................................... 17
4.4.3 conjunctuurbeweging.............................................................................................................. 17
4.4.4 Lange golf of kondratieffcyclus................................................................................................ 18
5 Hoofdstuk 5 – rol van de overheid.................................................................................18
5.1 Moet de overheid de economie met rust laten?............................................................................18
5.2 Waarom de overheid de economie niet met rust moet laten?.......................................................18
5.2.1 Marktfalen als reden voor overheidsingrijpen..........................................................................18
5.2.2 Andere redenen voor overheidsingrijpen.................................................................................19
5.3 De economische rol van de verzorgingsstaat................................................................................19
5.4 Economische politiek..................................................................................................................... 19
5.5 De overheidsfinanciën................................................................................................................... 20
6 hoofdstuk 6 – het inkomen...........................................................................................21
6.1 Wat is inkomen en vermogen........................................................................................................ 21
6.2 Hoe ontstaat inkomen?................................................................................................................. 21
6.3 Belastingen en herverdeling van inkomen....................................................................................22
6.3.1 Directe belastingen................................................................................................................. 22
6.3.2 Indirecte belastingen............................................................................................................... 23
6.3.3 Belastingontduiking en -ontwijking..........................................................................................24
6.4 Hoe wordt het inkomen uit arbeid bepaald?..................................................................................24
6.4.1 Arbeidsmarkt........................................................................................................................... 24
6.4.2 Loonberekening en loonwig..................................................................................................... 26
7 Hoofdstuk 7 - inkomensongelijkheid.............................................................................26
7.1 Van inkomen naar ongelijkheid..................................................................................................... 26
7.2 Hoe meten we inkomensongelijkheid?.......................................................................................... 26
7.2.1 Lorenzcurve............................................................................................................................. 26
7.2.2 Gini-coëfficiënt........................................................................................................................ 26
7.3 Waarom is inkomensgelijkheid een probleem? En tot welke mate goed?......................................27
7.4 vermogensongelijkheid................................................................................................................. 27
7.5 Ongelijkheid terugdringen in België.............................................................................................. 27
7.5.1 Welke instrumenten gebruikt de overheid?.............................................................................27
7.5.2 Loonvorming in België............................................................................................................. 28
7.5.3 Nuance.................................................................................................................................... 28
8 Hoofdstuk 8 – de consument.........................................................................................28
8.1 De rationele consument................................................................................................................ 28
8.1.1 Het rationele keuzeproces....................................................................................................... 28
8.2 De niet altijd rationele consument................................................................................................ 28
8.2.1 Sociale en psychologische invloeden.......................................................................................29
8.2.2 Sociale effecten op consumentengedrag.................................................................................29
8.2.3 De specifieke invloed van nieuwe producten..........................................................................29
8.2.4 Gedragseconomie – waarom we irrationeel zijn......................................................................29
8.3 Het nut en het keuzeproces.......................................................................................................... 30
8.4 De vraagcurve............................................................................................................................... 30
2
, 8.4.1 Wat bedoelen we met ‘vraag’?................................................................................................30
8.4.2 Waardoor wordt de individuele vraag beïnvloed?....................................................................31
8.4.3 Waardoor wordt de individuele vraag beïnvloed?....................................................................31
8.4.4 Effect van een prijsverandering...............................................................................................32
8.4.5 Verschuiving op de vraacurve.................................................................................................33
8.4.6 Verschuiving van de vraagcurve............................................................................................. 33
8.5 Elasticiteit..................................................................................................................................... 33
8.5.1 Prijselasticiteit van de vraag (Ev)............................................................................................. 34
8.5.2 Kruiselingse elasticiteit van de vraag (Ek)................................................................................35
8.5.3 Inkomenselasticiteit (Ey).......................................................................................................... 36
9 Hoofdstuk 9 – de producent..........................................................................................36
9.1 De producent van de toekomst..................................................................................................... 36
9.2 Wat is produceren?....................................................................................................................... 37
9.2.1 4 economische sectoren.......................................................................................................... 37
9.3 Investeren en productiviteit.......................................................................................................... 37
9.3.1 Produceren vraagt investeringen............................................................................................37
9.3.2 productiviteit........................................................................................................................... 38
9.4 Kosten van de producent.............................................................................................................. 38
9.4.1 Vaste kosten............................................................................................................................ 38
9.4.2 Variabele kosten...................................................................................................................... 38
9.4.3 Totale kosten........................................................................................................................... 39
9.5 Opbrengsten, winst en break-even............................................................................................... 39
9.5.1 Totale opbrengsten................................................................................................................. 39
9.5.2 winstvorming........................................................................................................................... 39
9.5.3 Break-evenanalyse.................................................................................................................. 39
9.6 Het aanbod van de producent....................................................................................................... 40
9.6.1 Hoe reageert een producent op de prijs?................................................................................40
9.6.2 De aanbodcurve...................................................................................................................... 40
9.6.3 Beweging op de aanbodcurve.................................................................................................40
9.6.4 verschuiving van de aanbodcurve...........................................................................................41
9.7 Elasticiteit van het aanbod............................................................................................................ 41
9.7.1 Prijselasticiteit van het aanbod (EA)......................................................................................... 41
10 Hoofdstuk 10-11 – de markt en marktmacht................................................................42
10.1 Wat is een markt?....................................................................................................................... 42
10.2 markt.......................................................................................................................................... 42
10.2.1 prijsvorming.......................................................................................................................... 43
10.3 Competitieve vs. Niet-competitieve markt..................................................................................43
10.3.1 Competitieve markt............................................................................................................... 44
10.3.2 Niet-competitieve markt........................................................................................................ 44
10.3.3 stellingen............................................................................................................................... 44
10.4 Wat is marktmacht?.................................................................................................................... 44
10.5 marktstructuren.......................................................................................................................... 45
10.5.1 Volkomen concurrentie.......................................................................................................... 45
10.5.2 Monopolistische concurrentie................................................................................................ 46
10.5.3 oligopolie............................................................................................................................... 46
10.5.4 monopolie............................................................................................................................. 46
10.5.5 monopsonie........................................................................................................................... 47
10.6 Misbruik van marktmacht............................................................................................................ 47
3
, 10.7 Misbruik van marktmacht en de rol van de overheid..................................................................47
11 Hoofdstuk 12-13 – Inflatie...........................................................................................47
11.1 Hoe ontstond geld?..................................................................................................................... 47
11.2 Wat is geld?................................................................................................................................. 48
11.3 Hoe werkt een bank?................................................................................................................... 48
11.4 inflatie......................................................................................................................................... 48
11.5 Inflatie en index.......................................................................................................................... 49
11.6 Automatische indexering............................................................................................................. 50
12 Hoofdstuk 14 – Internationale economie......................................................................50
12.1 globalisering................................................................................................................................ 50
12.2 Vrije internationale handel.......................................................................................................... 50
12.2.1 protectionisme...................................................................................................................... 50
12.3 betalingsbalans........................................................................................................................... 51
12.4 Economische competitiviteit....................................................................................................... 51
13 Hoofdstuk 15 – Internationale economische organisaties.............................................51
Examen.......................................................................................................................... 52
1 HOOFDSTUK 1- VISIES OP ECONOMIE
1.1 DEFINITIE VAN ECONOMIE
Uitgangspunten:
Mens is een wezen met een onbeperkt aantal verlangens (beloften)
De middelen om die behoeften te bevredigen, zijn in beperkte mate voorhanden (schaarste)
De economische handelende mens zal de schaarse middelen zodanig aanwenden, dat hij in
zo veel mogelijke behoeften kan voorzien
Definitie van economie = wetenschap die het menselijk gedrag bestudeert als relatie tussen doelen en
schaarse middelen die op verschillende manieren kunnen worden aangewend.
Schaarse ontstaat door de confrontatie van:
Beperkte hoeveelheid middelen die alternatief aanwendbaar zijn
Veelheid aan behoeften waarvoor die middelen kunnen gebruikt worden
Schaarste dwingt ons tot afwegen wat we het belangrijkste vinden om zo te bepalen voor welke
behoeften we de beperkte middelen inzetten (prioriteiten stellen en keuzes maken)
Schaarse middelen:
Tijd, geld, arbeid, grondstoffen … zijn beperkt => je kan niet al je behoeften vervullen
= middelen waarvan de verlangde hoeveelheid groter is dan de beschikbare hoeveelheid indien
het gratis zou zijn
Schaarsheid ≠ zeldzaamheid!
o Zeldzaam: iets wat amper voorkomt (bv. Maansteen)
o Schaars: zelfs al is er veel van, het is niet genoeg voor iedereen die het wil (bv.
Festivalkaartjes)
Schaarsheid => waardverschijnsel
Rationaliteit
Een rationele mens voldoet zo goed mogelijk in zijn behoeften in volgorde van
belangrijkheid via de schaarse middelen die hij ter beschikking heeft
4
Inhoudsopgave
1 Hoofdstuk 1- visies op economie....................................................................................4
1.1 Definitie van economie................................................................................................................... 4
1.2 Behoeften, goederen/diensten en productiefactoren......................................................................5
1.2.1 behoeften.................................................................................................................................. 5
1.2.2 Goederen en diensten............................................................................................................... 6
1.2.3 productiefactoren...................................................................................................................... 6
1.3 Het allocatievraagstuk.................................................................................................................... 6
1.4 Economische huisdoudingen........................................................................................................... 7
1.5 Soorten economieën....................................................................................................................... 7
1.5.1 Vrije markteconomie (Adam Smith)........................................................................................... 7
1.5.2 protectionisme.......................................................................................................................... 7
2 hoofdstuk 2 – kapitalistische vrijemarkteconomie............................................................7
2.1 Vrije markteconomie....................................................................................................................... 8
2.2 kapitalisme...................................................................................................................................... 8
2.3 Het concept van groei..................................................................................................................... 8
2.4 Grenzen aan de groei?.................................................................................................................... 9
3 hoofdstuk 3 – economische theorieën.............................................................................9
3.1 Economische theorieËn................................................................................................................... 9
3.2 grondleggers................................................................................................................................... 9
3.2.1 De klassieke school: Adam Smith.............................................................................................. 9
3.2.2 De klassieke school: David Ricardo.........................................................................................10
3.2.3 Het Keynesianisme.................................................................................................................. 10
3.2.4 Het monetarisme..................................................................................................................... 11
3.2.5 marxisme................................................................................................................................ 11
3.3 Recente visies............................................................................................................................... 12
3.3.1 Tim jackson............................................................................................................................. 12
3.3.2 Thomas piketty........................................................................................................................ 12
3.3.3 Kate raworth............................................................................................................................ 12
4 Hoofdstuk 4 – de bewegingen van de economie.............................................................13
4.1 Wat is macro-economie?............................................................................................................... 13
4.2 De economische kringloop............................................................................................................ 13
4.2.1 De eenvoudige economische kringloop...................................................................................13
4.2.2 De volledige krinkloop............................................................................................................. 13
4.3 Nationale rekeningen.................................................................................................................... 15
4.3.1 Het bruto binnenlands product (bbp)......................................................................................15
4.3.2 Bruto nationaal product (bnp).................................................................................................15
4.3.3 koopkrachtpariteit................................................................................................................... 15
4.3.4 Problemen bij het berekenen van de nationale rekeningen.....................................................16
4.3.5 indicatoren.............................................................................................................................. 16
1
, 4.4 De economische golfbewegingen.................................................................................................. 16
4.4.1 seizoensbeweging................................................................................................................... 17
4.4.2 trend....................................................................................................................................... 17
4.4.3 conjunctuurbeweging.............................................................................................................. 17
4.4.4 Lange golf of kondratieffcyclus................................................................................................ 18
5 Hoofdstuk 5 – rol van de overheid.................................................................................18
5.1 Moet de overheid de economie met rust laten?............................................................................18
5.2 Waarom de overheid de economie niet met rust moet laten?.......................................................18
5.2.1 Marktfalen als reden voor overheidsingrijpen..........................................................................18
5.2.2 Andere redenen voor overheidsingrijpen.................................................................................19
5.3 De economische rol van de verzorgingsstaat................................................................................19
5.4 Economische politiek..................................................................................................................... 19
5.5 De overheidsfinanciën................................................................................................................... 20
6 hoofdstuk 6 – het inkomen...........................................................................................21
6.1 Wat is inkomen en vermogen........................................................................................................ 21
6.2 Hoe ontstaat inkomen?................................................................................................................. 21
6.3 Belastingen en herverdeling van inkomen....................................................................................22
6.3.1 Directe belastingen................................................................................................................. 22
6.3.2 Indirecte belastingen............................................................................................................... 23
6.3.3 Belastingontduiking en -ontwijking..........................................................................................24
6.4 Hoe wordt het inkomen uit arbeid bepaald?..................................................................................24
6.4.1 Arbeidsmarkt........................................................................................................................... 24
6.4.2 Loonberekening en loonwig..................................................................................................... 26
7 Hoofdstuk 7 - inkomensongelijkheid.............................................................................26
7.1 Van inkomen naar ongelijkheid..................................................................................................... 26
7.2 Hoe meten we inkomensongelijkheid?.......................................................................................... 26
7.2.1 Lorenzcurve............................................................................................................................. 26
7.2.2 Gini-coëfficiënt........................................................................................................................ 26
7.3 Waarom is inkomensgelijkheid een probleem? En tot welke mate goed?......................................27
7.4 vermogensongelijkheid................................................................................................................. 27
7.5 Ongelijkheid terugdringen in België.............................................................................................. 27
7.5.1 Welke instrumenten gebruikt de overheid?.............................................................................27
7.5.2 Loonvorming in België............................................................................................................. 28
7.5.3 Nuance.................................................................................................................................... 28
8 Hoofdstuk 8 – de consument.........................................................................................28
8.1 De rationele consument................................................................................................................ 28
8.1.1 Het rationele keuzeproces....................................................................................................... 28
8.2 De niet altijd rationele consument................................................................................................ 28
8.2.1 Sociale en psychologische invloeden.......................................................................................29
8.2.2 Sociale effecten op consumentengedrag.................................................................................29
8.2.3 De specifieke invloed van nieuwe producten..........................................................................29
8.2.4 Gedragseconomie – waarom we irrationeel zijn......................................................................29
8.3 Het nut en het keuzeproces.......................................................................................................... 30
8.4 De vraagcurve............................................................................................................................... 30
2
, 8.4.1 Wat bedoelen we met ‘vraag’?................................................................................................30
8.4.2 Waardoor wordt de individuele vraag beïnvloed?....................................................................31
8.4.3 Waardoor wordt de individuele vraag beïnvloed?....................................................................31
8.4.4 Effect van een prijsverandering...............................................................................................32
8.4.5 Verschuiving op de vraacurve.................................................................................................33
8.4.6 Verschuiving van de vraagcurve............................................................................................. 33
8.5 Elasticiteit..................................................................................................................................... 33
8.5.1 Prijselasticiteit van de vraag (Ev)............................................................................................. 34
8.5.2 Kruiselingse elasticiteit van de vraag (Ek)................................................................................35
8.5.3 Inkomenselasticiteit (Ey).......................................................................................................... 36
9 Hoofdstuk 9 – de producent..........................................................................................36
9.1 De producent van de toekomst..................................................................................................... 36
9.2 Wat is produceren?....................................................................................................................... 37
9.2.1 4 economische sectoren.......................................................................................................... 37
9.3 Investeren en productiviteit.......................................................................................................... 37
9.3.1 Produceren vraagt investeringen............................................................................................37
9.3.2 productiviteit........................................................................................................................... 38
9.4 Kosten van de producent.............................................................................................................. 38
9.4.1 Vaste kosten............................................................................................................................ 38
9.4.2 Variabele kosten...................................................................................................................... 38
9.4.3 Totale kosten........................................................................................................................... 39
9.5 Opbrengsten, winst en break-even............................................................................................... 39
9.5.1 Totale opbrengsten................................................................................................................. 39
9.5.2 winstvorming........................................................................................................................... 39
9.5.3 Break-evenanalyse.................................................................................................................. 39
9.6 Het aanbod van de producent....................................................................................................... 40
9.6.1 Hoe reageert een producent op de prijs?................................................................................40
9.6.2 De aanbodcurve...................................................................................................................... 40
9.6.3 Beweging op de aanbodcurve.................................................................................................40
9.6.4 verschuiving van de aanbodcurve...........................................................................................41
9.7 Elasticiteit van het aanbod............................................................................................................ 41
9.7.1 Prijselasticiteit van het aanbod (EA)......................................................................................... 41
10 Hoofdstuk 10-11 – de markt en marktmacht................................................................42
10.1 Wat is een markt?....................................................................................................................... 42
10.2 markt.......................................................................................................................................... 42
10.2.1 prijsvorming.......................................................................................................................... 43
10.3 Competitieve vs. Niet-competitieve markt..................................................................................43
10.3.1 Competitieve markt............................................................................................................... 44
10.3.2 Niet-competitieve markt........................................................................................................ 44
10.3.3 stellingen............................................................................................................................... 44
10.4 Wat is marktmacht?.................................................................................................................... 44
10.5 marktstructuren.......................................................................................................................... 45
10.5.1 Volkomen concurrentie.......................................................................................................... 45
10.5.2 Monopolistische concurrentie................................................................................................ 46
10.5.3 oligopolie............................................................................................................................... 46
10.5.4 monopolie............................................................................................................................. 46
10.5.5 monopsonie........................................................................................................................... 47
10.6 Misbruik van marktmacht............................................................................................................ 47
3
, 10.7 Misbruik van marktmacht en de rol van de overheid..................................................................47
11 Hoofdstuk 12-13 – Inflatie...........................................................................................47
11.1 Hoe ontstond geld?..................................................................................................................... 47
11.2 Wat is geld?................................................................................................................................. 48
11.3 Hoe werkt een bank?................................................................................................................... 48
11.4 inflatie......................................................................................................................................... 48
11.5 Inflatie en index.......................................................................................................................... 49
11.6 Automatische indexering............................................................................................................. 50
12 Hoofdstuk 14 – Internationale economie......................................................................50
12.1 globalisering................................................................................................................................ 50
12.2 Vrije internationale handel.......................................................................................................... 50
12.2.1 protectionisme...................................................................................................................... 50
12.3 betalingsbalans........................................................................................................................... 51
12.4 Economische competitiviteit....................................................................................................... 51
13 Hoofdstuk 15 – Internationale economische organisaties.............................................51
Examen.......................................................................................................................... 52
1 HOOFDSTUK 1- VISIES OP ECONOMIE
1.1 DEFINITIE VAN ECONOMIE
Uitgangspunten:
Mens is een wezen met een onbeperkt aantal verlangens (beloften)
De middelen om die behoeften te bevredigen, zijn in beperkte mate voorhanden (schaarste)
De economische handelende mens zal de schaarse middelen zodanig aanwenden, dat hij in
zo veel mogelijke behoeften kan voorzien
Definitie van economie = wetenschap die het menselijk gedrag bestudeert als relatie tussen doelen en
schaarse middelen die op verschillende manieren kunnen worden aangewend.
Schaarse ontstaat door de confrontatie van:
Beperkte hoeveelheid middelen die alternatief aanwendbaar zijn
Veelheid aan behoeften waarvoor die middelen kunnen gebruikt worden
Schaarste dwingt ons tot afwegen wat we het belangrijkste vinden om zo te bepalen voor welke
behoeften we de beperkte middelen inzetten (prioriteiten stellen en keuzes maken)
Schaarse middelen:
Tijd, geld, arbeid, grondstoffen … zijn beperkt => je kan niet al je behoeften vervullen
= middelen waarvan de verlangde hoeveelheid groter is dan de beschikbare hoeveelheid indien
het gratis zou zijn
Schaarsheid ≠ zeldzaamheid!
o Zeldzaam: iets wat amper voorkomt (bv. Maansteen)
o Schaars: zelfs al is er veel van, het is niet genoeg voor iedereen die het wil (bv.
Festivalkaartjes)
Schaarsheid => waardverschijnsel
Rationaliteit
Een rationele mens voldoet zo goed mogelijk in zijn behoeften in volgorde van
belangrijkheid via de schaarse middelen die hij ter beschikking heeft
4
