De zorgontvanger met een oncologische of hematologische
problematiek
Hoofdstuk 1 : Epidemiologie
1. Volwassenen
Incidentie
Incidentie kanker : mannen > vrouwen
Meest voorkomende kankerdiagnoses
Mannen
1) Prostaatkanker
2) Longkanker
3) Colorectale kanker
4) Blaaskanker
5) Melanoom (huid)
Vrouwen
1) Borstkanker
2) Colorectale kanker
3) Longkanker
4) Melanoom
België
Hoogste incidentie in Wallonië.
Belangrijkste oorzaken van kankersterfte (2021):
- Longkanker
- Colorectale kanker
- Borstkanker
Door betere preventie en behandelingen: dalende sterfte.
2. Kinderen
Meest voorkomende kinderkankers
- Leukemie
- Lymfekanker
- Kanker in de hersenen en het centrale zenuwstelsel
- Nierkanker
Situatie België
Hogere incidentie dan EU-gemiddelde
OCEAN-project
1
,Europees project (SIOPE) – 7 Belgische instellingen.
Doel: optimaliseren van complexe kinderkankerzorg.
Voorwaarden voor deelnemende centra:
- Normen voor toezicht
- Juiste infrastructuur
- Activiteitenniveaus
Extra: mogelijkheid tot thuiszorg
3. Adults en Young Adults (AYA’s)
Kenmerken
Kanker bij AYA’s = relatief zeldzaam.
Meest voorkomende:
- Hematologische kankers
- Borstkanker
- Melanoom
- Teelbalkanker
Epidemiologie
AYA’s: vrouwen > mannen.
Sterfterisico neemt af (betere diagnose & behandeling).
4. Risicofactoren
4.1. Roken
Bevat stoffen die DNA beschadigen.
Oorzaak van vele kankers:
- Long, keel, pancreas, maag, lever, nier, blaas, mond, slokdarm.
Rokende vrouwen: ↑ risico op baarmoederhals- en vulvakanker (HPV +
verminderde immuniteit).
Stoppen verlaagt risico op long- en andere kankers.
4.2. Alcohol
Overmatig gebruik → mond-, keel-, slokdarm-, borst- en darmkanker.
Door ethanol = carcinogeen. (=> stof die een kanker kan veroorzaken)
Type alcoholische drank → geen verschil in risico.
2
, 4.3. Voeding
Belangrijk :
gezonde voeding + beweging + gezond gewicht → lager kankerrisico.
4.3.1. Groenten en fruit
Beschermend effect door antioxidanten.
Vrije radicalen → celveroudering → ↑ risico op chronische ziekten.
Antioxidanten in voeding helpen oxidatieve schade beperken.
Voorbeelden antioxidanten
- Vitamine C: citrus, kiwi, aardbei, broccoli, pepers…
- Vitamine E: noten, granen, olie…
- B-caroteen: gele/oranje/donkergroene groenten
- Selenium: graan, vlees, gevogelte, vis
- Zink: lever, vlees, peulgewassen, melk, noten, granen
4.3.2. Vetten
Verzadigde vetten → ↑ risico op borst- en darmkanker.
4.3.3. Rood vlees en bereide vleeswaren
↑ risico op colon-, slokdarm-, pancreas-, long-, maag-, endometrium- en
prostaatkanker.
4.4. Overgewicht
2e belangrijkste leefstijlfactor (na roken).
Duidelijk verband met:
- Baarmoederslijmvlieskanker
- Borstkanker na menopauze
- Nierkanker
- Colonkanker
Onduidelijk of risico komt door vetinname of zwaarlijvigheid zelf.
3
, 4.5. Lichaamsbeweging
3e belangrijkste preventieve factor.
Beschermend tegen:
- Colonkanker
- Borstkanker bij premenopauzale vrouwen
4.6. Biologische factoren
Verband tussen diverse micro-organismen en carcinogenese is aangetoond
Carcinogenese komt voor bij parasieten en bacteriën, maar vooral bij virussen
Biologische oorzaak Type kanker
Parasieten
Schistomaosa Plaveiselcelcarcinoom van de blaas
haematobium
Bacteriën
Helicobacter pylori Maagcarcinoom, maaglymfoom
Virussen
Humaanpapillomavirus Baarmoederhals-, nasofarynxcarcinoom, lymfoom
Epstein-barrvirus Lymfoom
Hepatitisvirus (B, C) Levercarcinoom
Humaan herpesvirus Kaposi-sarcoom
4.7. Blootstelling aan uv-straling (ultraviolette straling)
Melanomen nemen snel toe.
Risicofactoren:
- Huidtype (licht verbrand snel)
- Ernst/frequentie zonnebrand
- Blootstelling in kinderjaren → meest bepalend (-16 jaar)
ABCDE-regel
- Asymmetrie
- Boord onregelmatig
- Color variatie (verkleuring
- Diameter ↑
- Evolutie (verandering)
4.8. Hormonen
Hormoongevoelige kankers:
- Vrouwen: borst-, baarmoeder-, ovariumkanker
- Mannen: prostaatkanker
Discussie: hormoonsubstitutietherapie en borstkankerrisico.
4
problematiek
Hoofdstuk 1 : Epidemiologie
1. Volwassenen
Incidentie
Incidentie kanker : mannen > vrouwen
Meest voorkomende kankerdiagnoses
Mannen
1) Prostaatkanker
2) Longkanker
3) Colorectale kanker
4) Blaaskanker
5) Melanoom (huid)
Vrouwen
1) Borstkanker
2) Colorectale kanker
3) Longkanker
4) Melanoom
België
Hoogste incidentie in Wallonië.
Belangrijkste oorzaken van kankersterfte (2021):
- Longkanker
- Colorectale kanker
- Borstkanker
Door betere preventie en behandelingen: dalende sterfte.
2. Kinderen
Meest voorkomende kinderkankers
- Leukemie
- Lymfekanker
- Kanker in de hersenen en het centrale zenuwstelsel
- Nierkanker
Situatie België
Hogere incidentie dan EU-gemiddelde
OCEAN-project
1
,Europees project (SIOPE) – 7 Belgische instellingen.
Doel: optimaliseren van complexe kinderkankerzorg.
Voorwaarden voor deelnemende centra:
- Normen voor toezicht
- Juiste infrastructuur
- Activiteitenniveaus
Extra: mogelijkheid tot thuiszorg
3. Adults en Young Adults (AYA’s)
Kenmerken
Kanker bij AYA’s = relatief zeldzaam.
Meest voorkomende:
- Hematologische kankers
- Borstkanker
- Melanoom
- Teelbalkanker
Epidemiologie
AYA’s: vrouwen > mannen.
Sterfterisico neemt af (betere diagnose & behandeling).
4. Risicofactoren
4.1. Roken
Bevat stoffen die DNA beschadigen.
Oorzaak van vele kankers:
- Long, keel, pancreas, maag, lever, nier, blaas, mond, slokdarm.
Rokende vrouwen: ↑ risico op baarmoederhals- en vulvakanker (HPV +
verminderde immuniteit).
Stoppen verlaagt risico op long- en andere kankers.
4.2. Alcohol
Overmatig gebruik → mond-, keel-, slokdarm-, borst- en darmkanker.
Door ethanol = carcinogeen. (=> stof die een kanker kan veroorzaken)
Type alcoholische drank → geen verschil in risico.
2
, 4.3. Voeding
Belangrijk :
gezonde voeding + beweging + gezond gewicht → lager kankerrisico.
4.3.1. Groenten en fruit
Beschermend effect door antioxidanten.
Vrije radicalen → celveroudering → ↑ risico op chronische ziekten.
Antioxidanten in voeding helpen oxidatieve schade beperken.
Voorbeelden antioxidanten
- Vitamine C: citrus, kiwi, aardbei, broccoli, pepers…
- Vitamine E: noten, granen, olie…
- B-caroteen: gele/oranje/donkergroene groenten
- Selenium: graan, vlees, gevogelte, vis
- Zink: lever, vlees, peulgewassen, melk, noten, granen
4.3.2. Vetten
Verzadigde vetten → ↑ risico op borst- en darmkanker.
4.3.3. Rood vlees en bereide vleeswaren
↑ risico op colon-, slokdarm-, pancreas-, long-, maag-, endometrium- en
prostaatkanker.
4.4. Overgewicht
2e belangrijkste leefstijlfactor (na roken).
Duidelijk verband met:
- Baarmoederslijmvlieskanker
- Borstkanker na menopauze
- Nierkanker
- Colonkanker
Onduidelijk of risico komt door vetinname of zwaarlijvigheid zelf.
3
, 4.5. Lichaamsbeweging
3e belangrijkste preventieve factor.
Beschermend tegen:
- Colonkanker
- Borstkanker bij premenopauzale vrouwen
4.6. Biologische factoren
Verband tussen diverse micro-organismen en carcinogenese is aangetoond
Carcinogenese komt voor bij parasieten en bacteriën, maar vooral bij virussen
Biologische oorzaak Type kanker
Parasieten
Schistomaosa Plaveiselcelcarcinoom van de blaas
haematobium
Bacteriën
Helicobacter pylori Maagcarcinoom, maaglymfoom
Virussen
Humaanpapillomavirus Baarmoederhals-, nasofarynxcarcinoom, lymfoom
Epstein-barrvirus Lymfoom
Hepatitisvirus (B, C) Levercarcinoom
Humaan herpesvirus Kaposi-sarcoom
4.7. Blootstelling aan uv-straling (ultraviolette straling)
Melanomen nemen snel toe.
Risicofactoren:
- Huidtype (licht verbrand snel)
- Ernst/frequentie zonnebrand
- Blootstelling in kinderjaren → meest bepalend (-16 jaar)
ABCDE-regel
- Asymmetrie
- Boord onregelmatig
- Color variatie (verkleuring
- Diameter ↑
- Evolutie (verandering)
4.8. Hormonen
Hormoongevoelige kankers:
- Vrouwen: borst-, baarmoeder-, ovariumkanker
- Mannen: prostaatkanker
Discussie: hormoonsubstitutietherapie en borstkankerrisico.
4
