ANTROPOLOGIE
HOOFDSTUK I: WAT IS ANTROPOLOGIE?
1.1 WAT IS ANTROPOLOGIE?
Definitie:
● Antropologie is de studie van mensen in al hun facetten (sociaal, religieus, dagelijks)
Interesse in ‘De Ander’
● Is er tijdens de hele wereldgeschiedenis geweest
● Eerste acceleratie vanaf de 2e helft van de 15e eeuw met de ontdekkingsreizigers
● Marco Polo’s expeditie naar China in de late ME had de toon gezet
● Tweede acceleratie vanaf de late 18e eeuw met de kolonisatie en handel
-> Naast interesse, ook onderdrukking van ‘De Ander’ om zo toegang te
krijgen tot de grondstoffen.
De antropologie, een wit discipline
● Onderdeel van de witte kennisproductie/wereld met o.a. de filosofie, literatuur
en kunstgeschiedenis.
● De westerse geschiedschrijving heeft een dominante plaats ingenomen en is
de enige versie van ‘een wereldgeschiedenis’ in het Westen.
-> Veel rijke, lokale kennis uit Afrika en Azië tellen niet mee in het officiële
verhaal van de wereld.
-> Deze rijkdom aan kennis gaat hier dus verloren.
De kijk van de antropologen
● Antropologen proberen zich in te leven in andere perspectieven. Ze willen
‘mensen zonder geschiedenis’ (De Ander) een stem geven.
● Antropologen krijgen hier de rol van een mediator, bemiddelaar of
intercultureel vertaler.
Poging tot omkering
● ‘Het Westen’ als concept is een constructie om de ‘dominantie over de rest van
de wereld’ te consolideren.
LAURA NADER ‘What the Rest Think of the West’
- Vertrekt vanuit lokale verhalen en geschriften, ze keert de blik van de geschiedenis om.
1
,Roots van de antropologie
● Antropologie als discipline is ontstaan in Duitsland, Engeland, Frankrijk en de VS
● De roots liggen in de klassieke oudheid met o.a. Herodotus, Buddha,
Confucius en Lao-Tze. (enkel Herodotus wordt benadrukt)
-> Deze laatste vier blijven grotendeels onbekend. (niet-westers)
-> Khaldun, soortvan voorloper van Durkheim, benadrukte de verwantschap en de
rol van religie in sociale solidariteit en van samenleven binnen eenzelfde groep.
Positionaliteit
● Positie innemen is een belangrijk deel van het werk van een antropoloog.
● Op zoek gaan naar de vergeten/verhulde stukken geschiedenis, a.d.h.v. lokale
kennis, verhalen en geschriften.
1.2 METHODOLOGIE
Het principe van participerende observatie
● In het veld gaan om zich onder te dompelen in de lokale gebruiken en tradities
Pionier BRONISLAW MALINOWSKI ‘Argonauts of the Western Pacific’ 1922
● Ontdekte deze methode toevallig wegens vast te zitten op de Trobriand-eilanden (WOI)
● Malinowski ontdekte de meerwaarde van een lange periode ter plaatse blijven.
● Hij stelt dat de antropoloog lang in het veld moet blijven om allereerst de taal te leren,
maar ook om de gebruiken en gewoontes te leren kennen. (en aan deel te nemen)
Malinowski’s nieuwe manier van werken
● De antropoloog gaat alleen en voor een lange tijd leven in een cultuur.
● Hij leert de taal, gebruiken en gewoontes, participeert en observeert.
● De etnografische data zal hij gebruiken om de cultuur te analyseren en er
conclusies uit te trekken.
-> De etnografische data wordt geabstraheerd en in modellen gegoten die de
werkelijkheid pogen te verklaren.
-> Etnografische data wordt neergeschreven in de vorm van veldwerknotities
van interviews in notitieboekjes of audio- en filmopnames.
● Veldwerknotities moeten alle informatie en rijkdom bevatten waarmee een
cultuur omschreven kan worden.
● Veldwerk en het beschrijven van culturen staan centraal in de antropologie,
maar zijn ook het meest onderhevig aan constante kritiek en bijsturing.
2
,Tekortkomingen van etnografisch veldwerk en participerende observatie
● Doel: een zo volledig mogelijk verslag maken van de bestudeerde cultuur.
-> niets mag over het hoofd gezien worden
● Malinowski worstelde tijdens zijn veldwerk met eenzaamheid en niet alles
verliep even vlotjes (dit verzweeg hij)
● MARGARET MEADS, student van Franz Boas, de stichter van de Amerikaanse antropologie,
stelde gerichte vragen tijdens haar veldwerk.
-> Cultuur presenteert zichzelf na een tijdje, al met gerichte vragen in het veldwerk
stappen is een foute aanpak.
‘informant’
● = degene waarvan je als antropoloog informatie inwint.
● Dit kan je familie zijn, vrienden, leiders, gifmengers of gewone kinderen, vrouwen of mannen
● Hedendaagse benamingen in de etnografie. Informant -> respondenten, co-researchers
● Co-researchers, lokale mee-onderzoekers, zijn een actief deel van het werk van antropologen
● Etnografisch vignet: grote stukken tekst rechtstreeks van de informant afkomstig
-> transcriptie van een opgenomen gesprek of accuraat neergeschreven ter plaatse
1.3 OBJECTEN VAN STUDIE
● Kinship studies = verwantschapsstudies
● Deze gaan over manieren van samenleven, van kleine families tot grote sociale
structuren en leiderschap/macht.
● Exchange = uitwisseling (in de hoop van goed contact te onderhouden)
Bv. Kula, een systeem van uitwisseling tussen de Trobriand-eilanden van arm- en
halssieraden. In het proces vermeerderen ze in waarde, waardoor de status van de
eigenaar meteen mee verhoogt.
-> vorm van handel, economie en politiek
-> religie, politiek en ritueel zijn dikwijls nauw aan elkaar verbonden
3
, De grondslag voor de kinship studies
● LEWIS H. MORGAN ‘Systems of Consanguinity and Affinity of the Human Family’
● 6 verschillende verwantschapssystemen werden onderzocht
● Onderscheid tussen descriptieve verwantschap en verwantschap volgens classificatie
● Descriptieve verwantschap: mijn vader is mijn vader, mijn moeder is mijn moeder
● Verwantschap volgens classificatie
Bv. in matrilineaire samenlevingen (afstamming via moederlijke lijn) kan je oom je
classificatorische vader zijn omdat jij als individu nauwer verwant bent aan je moeders
broer dan je echte vader. Je kreeg bij je geboorte je oom’s bloed mee via je moeder.
● Vanuit dergelijke ordenende conventies wordt de cultuur gecreëerd.
● Hawaiaans systeem = prototype van de classificatie
-> tantes/ooms zijn je vaders/moeders en al je neven/nichten zijn je broers/zussen
● Morgan beschouwde de kinship studies als het centrale onderwerp, de antropologie
werd soms herdoopt als kinshipology. (Claude Levi-Strauss = grote kinshipologist)
Materiële cultuur en kunststudie
● Eind 19e eeuw was dit de leidraad bij uitstek voor het bestuderen van culturen.
-> informatie over mensen werd afgeleid uit wat ze materieel voortbrachten
● Dit wordt ook wel de museumperiode van de antropologie genoemd
-> museumetnologen en vroege antropologen die objecten verzamelden of kochten,
legden op basis van die objecten culturen uit. (meestal gestolen objecten)
● Deze periode loopt parallel met de periode wanneer westerse musea overstelpt werden
met etnografische specimens.
● Bronislaw Malinowski wist reeds dat er een geurtje hing aan het ongebreidelde
verzamelen door kolonisten en keerde zich ervan af. Materiële cultuur en kunst
verdween als topic.
● Pas vanaf de jaren 1980 werd het weer een onderwerp van onderzoek. Vanaf deze
periode kunnen we spreken van een subdiscipline van de kunstantropologie die
kritisch kijkt naar verzamelgeschiedenissen in machtscontexten (koloniaal).
GEORG W. STOCKING ‘Objects and Others’
● Over de geschiedenis van museums en collectioneren
● De kunstantropologie verplicht ons te kijken naar de koloniale geschiedenis van wat
‘het Westen’ allemaal heeft gestolen.
4
HOOFDSTUK I: WAT IS ANTROPOLOGIE?
1.1 WAT IS ANTROPOLOGIE?
Definitie:
● Antropologie is de studie van mensen in al hun facetten (sociaal, religieus, dagelijks)
Interesse in ‘De Ander’
● Is er tijdens de hele wereldgeschiedenis geweest
● Eerste acceleratie vanaf de 2e helft van de 15e eeuw met de ontdekkingsreizigers
● Marco Polo’s expeditie naar China in de late ME had de toon gezet
● Tweede acceleratie vanaf de late 18e eeuw met de kolonisatie en handel
-> Naast interesse, ook onderdrukking van ‘De Ander’ om zo toegang te
krijgen tot de grondstoffen.
De antropologie, een wit discipline
● Onderdeel van de witte kennisproductie/wereld met o.a. de filosofie, literatuur
en kunstgeschiedenis.
● De westerse geschiedschrijving heeft een dominante plaats ingenomen en is
de enige versie van ‘een wereldgeschiedenis’ in het Westen.
-> Veel rijke, lokale kennis uit Afrika en Azië tellen niet mee in het officiële
verhaal van de wereld.
-> Deze rijkdom aan kennis gaat hier dus verloren.
De kijk van de antropologen
● Antropologen proberen zich in te leven in andere perspectieven. Ze willen
‘mensen zonder geschiedenis’ (De Ander) een stem geven.
● Antropologen krijgen hier de rol van een mediator, bemiddelaar of
intercultureel vertaler.
Poging tot omkering
● ‘Het Westen’ als concept is een constructie om de ‘dominantie over de rest van
de wereld’ te consolideren.
LAURA NADER ‘What the Rest Think of the West’
- Vertrekt vanuit lokale verhalen en geschriften, ze keert de blik van de geschiedenis om.
1
,Roots van de antropologie
● Antropologie als discipline is ontstaan in Duitsland, Engeland, Frankrijk en de VS
● De roots liggen in de klassieke oudheid met o.a. Herodotus, Buddha,
Confucius en Lao-Tze. (enkel Herodotus wordt benadrukt)
-> Deze laatste vier blijven grotendeels onbekend. (niet-westers)
-> Khaldun, soortvan voorloper van Durkheim, benadrukte de verwantschap en de
rol van religie in sociale solidariteit en van samenleven binnen eenzelfde groep.
Positionaliteit
● Positie innemen is een belangrijk deel van het werk van een antropoloog.
● Op zoek gaan naar de vergeten/verhulde stukken geschiedenis, a.d.h.v. lokale
kennis, verhalen en geschriften.
1.2 METHODOLOGIE
Het principe van participerende observatie
● In het veld gaan om zich onder te dompelen in de lokale gebruiken en tradities
Pionier BRONISLAW MALINOWSKI ‘Argonauts of the Western Pacific’ 1922
● Ontdekte deze methode toevallig wegens vast te zitten op de Trobriand-eilanden (WOI)
● Malinowski ontdekte de meerwaarde van een lange periode ter plaatse blijven.
● Hij stelt dat de antropoloog lang in het veld moet blijven om allereerst de taal te leren,
maar ook om de gebruiken en gewoontes te leren kennen. (en aan deel te nemen)
Malinowski’s nieuwe manier van werken
● De antropoloog gaat alleen en voor een lange tijd leven in een cultuur.
● Hij leert de taal, gebruiken en gewoontes, participeert en observeert.
● De etnografische data zal hij gebruiken om de cultuur te analyseren en er
conclusies uit te trekken.
-> De etnografische data wordt geabstraheerd en in modellen gegoten die de
werkelijkheid pogen te verklaren.
-> Etnografische data wordt neergeschreven in de vorm van veldwerknotities
van interviews in notitieboekjes of audio- en filmopnames.
● Veldwerknotities moeten alle informatie en rijkdom bevatten waarmee een
cultuur omschreven kan worden.
● Veldwerk en het beschrijven van culturen staan centraal in de antropologie,
maar zijn ook het meest onderhevig aan constante kritiek en bijsturing.
2
,Tekortkomingen van etnografisch veldwerk en participerende observatie
● Doel: een zo volledig mogelijk verslag maken van de bestudeerde cultuur.
-> niets mag over het hoofd gezien worden
● Malinowski worstelde tijdens zijn veldwerk met eenzaamheid en niet alles
verliep even vlotjes (dit verzweeg hij)
● MARGARET MEADS, student van Franz Boas, de stichter van de Amerikaanse antropologie,
stelde gerichte vragen tijdens haar veldwerk.
-> Cultuur presenteert zichzelf na een tijdje, al met gerichte vragen in het veldwerk
stappen is een foute aanpak.
‘informant’
● = degene waarvan je als antropoloog informatie inwint.
● Dit kan je familie zijn, vrienden, leiders, gifmengers of gewone kinderen, vrouwen of mannen
● Hedendaagse benamingen in de etnografie. Informant -> respondenten, co-researchers
● Co-researchers, lokale mee-onderzoekers, zijn een actief deel van het werk van antropologen
● Etnografisch vignet: grote stukken tekst rechtstreeks van de informant afkomstig
-> transcriptie van een opgenomen gesprek of accuraat neergeschreven ter plaatse
1.3 OBJECTEN VAN STUDIE
● Kinship studies = verwantschapsstudies
● Deze gaan over manieren van samenleven, van kleine families tot grote sociale
structuren en leiderschap/macht.
● Exchange = uitwisseling (in de hoop van goed contact te onderhouden)
Bv. Kula, een systeem van uitwisseling tussen de Trobriand-eilanden van arm- en
halssieraden. In het proces vermeerderen ze in waarde, waardoor de status van de
eigenaar meteen mee verhoogt.
-> vorm van handel, economie en politiek
-> religie, politiek en ritueel zijn dikwijls nauw aan elkaar verbonden
3
, De grondslag voor de kinship studies
● LEWIS H. MORGAN ‘Systems of Consanguinity and Affinity of the Human Family’
● 6 verschillende verwantschapssystemen werden onderzocht
● Onderscheid tussen descriptieve verwantschap en verwantschap volgens classificatie
● Descriptieve verwantschap: mijn vader is mijn vader, mijn moeder is mijn moeder
● Verwantschap volgens classificatie
Bv. in matrilineaire samenlevingen (afstamming via moederlijke lijn) kan je oom je
classificatorische vader zijn omdat jij als individu nauwer verwant bent aan je moeders
broer dan je echte vader. Je kreeg bij je geboorte je oom’s bloed mee via je moeder.
● Vanuit dergelijke ordenende conventies wordt de cultuur gecreëerd.
● Hawaiaans systeem = prototype van de classificatie
-> tantes/ooms zijn je vaders/moeders en al je neven/nichten zijn je broers/zussen
● Morgan beschouwde de kinship studies als het centrale onderwerp, de antropologie
werd soms herdoopt als kinshipology. (Claude Levi-Strauss = grote kinshipologist)
Materiële cultuur en kunststudie
● Eind 19e eeuw was dit de leidraad bij uitstek voor het bestuderen van culturen.
-> informatie over mensen werd afgeleid uit wat ze materieel voortbrachten
● Dit wordt ook wel de museumperiode van de antropologie genoemd
-> museumetnologen en vroege antropologen die objecten verzamelden of kochten,
legden op basis van die objecten culturen uit. (meestal gestolen objecten)
● Deze periode loopt parallel met de periode wanneer westerse musea overstelpt werden
met etnografische specimens.
● Bronislaw Malinowski wist reeds dat er een geurtje hing aan het ongebreidelde
verzamelen door kolonisten en keerde zich ervan af. Materiële cultuur en kunst
verdween als topic.
● Pas vanaf de jaren 1980 werd het weer een onderwerp van onderzoek. Vanaf deze
periode kunnen we spreken van een subdiscipline van de kunstantropologie die
kritisch kijkt naar verzamelgeschiedenissen in machtscontexten (koloniaal).
GEORG W. STOCKING ‘Objects and Others’
● Over de geschiedenis van museums en collectioneren
● De kunstantropologie verplicht ons te kijken naar de koloniale geschiedenis van wat
‘het Westen’ allemaal heeft gestolen.
4
