SAMENVATTING
PSYCHOLOGIE
1e bachelor – sociaal werk – Layla De Moor
, DEEL 2: CONTACT MAKEN
HOOFDSTUK 4: vooroordelen, stereotypen en discriminatie
In elk contact vormen mensen spontaan oordelen over elkaar. Die oordelen zijn nt altijd
gebaseerd op feitelijke kennis, maar vaak op stereotypen en veronderstellingen. Omdat
iedereen de behoefte heeft om als individu gezien en gelijk behandeld te worden, vormen
vooroordelen, stereotypering en discriminatie een bedreiging voor goed sociaal functioneren.
In het sociaal werk is het daarom essentieel om uitsluiting tegen te gaan. Het meest
effectieve middel om vooroordelen te verminderen is daadwerkelijk contact tussen mensen.
1. Wat zijn vooroordelen, stereotypen en discriminatie?
Waarom oordelen we zo snel?
w wnr we mensen ontmoeten, vormen we razendsnel een beeld van hen
w dit doen we via schema’s: mentale categorieën die ons helpen situaties en personen
snel in te schatten (=denkcategoriën) (mensen in hokjes plaatsen)
w die schema's besparen denkwerk, geven ons voorspelbaarheid en helpen ons sociaal
gedrag aan te passen of onszelf te beschermen
w nadeel: we maken hierdoor denkfouten, vooral wnr we te weinig over iemand weten,
we kunnen ten onrechte denken dat iedereen hetzelfde is
1.1. Stereotypen => GEDACHTE
w een stereotype is het toeschrijven van kenmerken aan een individu puur omdat die
tot een bepaalde groep behoort
w het gaat om generalisaties: “alle leden van die groep zijn hetzelfde.” (veralgemenen)
w stereotypen kunnen een kern van waarheid bevatten, maar kloppen vaak nt voor elk
individu
w hoe minder je iemand kent, hoe sterker stereotypen het denken bepalen
w door stereotypen:
o worden mensen onterecht beoordeeld
o denken we “we kennen ze al”
o => negatieve & vijandige houding
w confirmation bias versterkt stereotypen: we zoeken vooral info die onze
overtuigingen bevestigt en negeren tegengestelde info
à sociale media-algoritmes versterken dit effect
1.2. Vooroordelen => GEVOEL
• zijn negatieve gevoelens, houdingen en overtuigingen gericht op iemand
vanwege zijn/haar groepslidmaatschap
• ze ontstaan wnr een stereotype gepaard gaat met negatieve emoties
• ze leiden vaak tot vijandigheid tegenover bepaalde groepen (bv. etnische
minderheden, vrouwen, LHBTQ+ personen)
1.3. Discriminatie => GEDRAG
• discriminatie is gedrag: iemand benadelen tov anderen obv groepskenmerken
• vb’n: uitsluiting, vernedering, geweld, ongelijke behandeling
• GE laat zien hoe discriminatie kan uitgroeien tot onderdrukking, apartheid en genocide
• tegenwoordig komt discriminatie nog steeds voor, ondanks wettelijke verboden (bv.
weigeren van toegang, geweld tegen LHBTQ+ mensen, loonkloof)
,1.4. Dehumanisering
• een extreem gevaarlijke vorm van discriminatie
• hierbij w mensen als minder dan mens gezien (bv. vgl met dieren zoals “ratten”)
• dehumanisering verzwakt empathie en morele remmingen, wat ernstige vormen van
geweld mogelijk maakt
1.5. Waarom houden mensen vooroordelen in stand?
• vooroordelen en stereotypen kunnen het zelfbeeld versterken:
o mensen voelen zich “beter” door neer te kijken op een andere groep (in-group
vs. out-group)
• dit bevordert verdeeldheid in de samenleving
2. Waarom is het belangrijk dat een sociaal werker deze kennis heeft?
2.1. Kern van het sociaal werk: participatie & gelijkwaardigheid
• een centrale doelstelling in het SW is participatie: iedereen moet kunnen, mogen en
willen meedoen in de samenleving
• stereotypen, vooroordelen en discriminatie veroorzaken uitsluiting, waardoor mensen
gn gelijke kansen krijgen
• omdat SW’ers het sociaal functioneren van mensen én hun omgeving willen
verbeteren, moeten zij uitsluiting actief tegengaan
2.2. Sociaal werkers moeten vooroordelen herkennen – ook bij zichzelf
• iedereen heeft stereotypen en vooroordelen, ook SW’ers
• drm begint professioneel handelen bij zelfreflectie
à (“starting with the man in the mirror”)
• bewustzijn van eigen denkfouten is nodig om ze te corrigeren en om te voorkomen
dat ze leiden tot discriminatie
2.3. Contact als krachtig tegengif
• contact tss mensen, vooral obv gelijkwaardigheid, vermindert stereotypen en
vooroordelen (het is het tegengif van stereotypes & vooroordelen)
• Het mere exposure effect: hoe vaker je iemand of een groep ontmoet, hoe positiever
je gevoelens worden (= louter blootstellingseffect)
• open en nieuwsgierig luisteren helpt om de werkelijkheid achter een stereotype te
ontdekken
2.4. Sociaal werkers vertegenwoordigen vaak kwetsbare groepen
• veel cliënten behoren tot groepen die regelmatig geconfronteerd w met vooroordelen &
discriminatie (bv. etnische minderheden, vluchtelingen, vrouwen, LHBTQ+ personen)
• SW’ers moeten hen beschermen, steunen, empoweren en soms opkomen voor
hun rechten (meso- en macroniveau)
• dat betekent ook: onrecht zichtbaar maken, kansenongelijkheid benoemen en
machtsverschillen erkennen
2.5. In-group vs out-group denken doorbreken
• mensen zien leden van hun eigen in-groep als allemaal verschillend, maar leden van
een out-groep als “allemaal hetzelfde”
• door mensen als individu te leren kennen, stort dit denkpatroon in
, • het is de taak vd sociaal werker om bruggen te slaan, contact te stimuleren en
gelijkwaardigheid te versterken
2.6. Kritisch omgaan met stereotypen
• stereotypen kunnen een kern van waarheid bevatten, maar mogen nooit automatisch
op individuen worden toegepast
• het doel is nt om stereotypes blind te negeren, maar om er kritisch en bewust mee
om te gaan
• een goede houding is: “Misschien klopt mijn inschatting, maar misschien ook niet – ik
blijf open.”
3. Hoe past een sociaal werker deze kennis toe?
3.1. Sociale cohesie versterken
• een kerntaak vd SW is het bevorderen van sociale cohesie en inbedding in
buurten en gemeenschappen
• door activiteiten te organiseren (bv. buurtfeesten, gezamenlijke projecten) komen
mensen met elkaar in contact
• dit contact zorgt voor vermindering van stereotypen en vooroordelen → ook wel
de contacthypothese: meer positieve interactie leidt tot minder negatieve aannames
3.2. Contact creëren om vooroordelen te verminderen
• door mensen van verschillende achtergronden op een gelijkwaardige manier samen
te brengen, ontstaat begrip
• wnr bewoners elkaar leren kennen, zien ze elkaar nt langer als “in-group vs. out-
group”, maar als individuen
• dit zorgt voor minder conflicten en meer onderlinge steun
3.3. Signaalfunctie van de sociaal werker
• SW’ers zijn nt alleen begeleiders, maar ook vertegenwoordigers van cliënten
• ze moeten signaleren wnr groepen of individuen slachtoffer zijn van:
o stereotypering
o vooroordelen
o discriminatie
o ongelijke behandeling (bv. leeftijdsdiscriminatie, etnische vooroordelen)
• wnr dit gebeurt, moet de sociaal werker actie ondernemen:
o het probleem bespreekbaar maken
o opkomen voor de doelgroep
o onrecht in organisaties of de buurt aankaarten
o beleidsniveau beïnvloeden wnr nodig
3.4. Praktijkvoorbeeld (Gerard)
• in een diverse en spanningsvolle wijk organiseert Gerard gezamenlijke activiteiten
• Resultaat: bewoners leren elkaar kennen → vooroordelen worden bijgesteld →
conflicten nemen af
• hij let ook op discriminatie of uitsluiting, zoals:
o ouderen uitsluiten van scholing (leeftijdsdiscriminatie)
o asielzoekers die door vooroordelen minder kansen krijgen
• hij treedt dan op, omdat dit bij zijn professionele opdracht hoort
PSYCHOLOGIE
1e bachelor – sociaal werk – Layla De Moor
, DEEL 2: CONTACT MAKEN
HOOFDSTUK 4: vooroordelen, stereotypen en discriminatie
In elk contact vormen mensen spontaan oordelen over elkaar. Die oordelen zijn nt altijd
gebaseerd op feitelijke kennis, maar vaak op stereotypen en veronderstellingen. Omdat
iedereen de behoefte heeft om als individu gezien en gelijk behandeld te worden, vormen
vooroordelen, stereotypering en discriminatie een bedreiging voor goed sociaal functioneren.
In het sociaal werk is het daarom essentieel om uitsluiting tegen te gaan. Het meest
effectieve middel om vooroordelen te verminderen is daadwerkelijk contact tussen mensen.
1. Wat zijn vooroordelen, stereotypen en discriminatie?
Waarom oordelen we zo snel?
w wnr we mensen ontmoeten, vormen we razendsnel een beeld van hen
w dit doen we via schema’s: mentale categorieën die ons helpen situaties en personen
snel in te schatten (=denkcategoriën) (mensen in hokjes plaatsen)
w die schema's besparen denkwerk, geven ons voorspelbaarheid en helpen ons sociaal
gedrag aan te passen of onszelf te beschermen
w nadeel: we maken hierdoor denkfouten, vooral wnr we te weinig over iemand weten,
we kunnen ten onrechte denken dat iedereen hetzelfde is
1.1. Stereotypen => GEDACHTE
w een stereotype is het toeschrijven van kenmerken aan een individu puur omdat die
tot een bepaalde groep behoort
w het gaat om generalisaties: “alle leden van die groep zijn hetzelfde.” (veralgemenen)
w stereotypen kunnen een kern van waarheid bevatten, maar kloppen vaak nt voor elk
individu
w hoe minder je iemand kent, hoe sterker stereotypen het denken bepalen
w door stereotypen:
o worden mensen onterecht beoordeeld
o denken we “we kennen ze al”
o => negatieve & vijandige houding
w confirmation bias versterkt stereotypen: we zoeken vooral info die onze
overtuigingen bevestigt en negeren tegengestelde info
à sociale media-algoritmes versterken dit effect
1.2. Vooroordelen => GEVOEL
• zijn negatieve gevoelens, houdingen en overtuigingen gericht op iemand
vanwege zijn/haar groepslidmaatschap
• ze ontstaan wnr een stereotype gepaard gaat met negatieve emoties
• ze leiden vaak tot vijandigheid tegenover bepaalde groepen (bv. etnische
minderheden, vrouwen, LHBTQ+ personen)
1.3. Discriminatie => GEDRAG
• discriminatie is gedrag: iemand benadelen tov anderen obv groepskenmerken
• vb’n: uitsluiting, vernedering, geweld, ongelijke behandeling
• GE laat zien hoe discriminatie kan uitgroeien tot onderdrukking, apartheid en genocide
• tegenwoordig komt discriminatie nog steeds voor, ondanks wettelijke verboden (bv.
weigeren van toegang, geweld tegen LHBTQ+ mensen, loonkloof)
,1.4. Dehumanisering
• een extreem gevaarlijke vorm van discriminatie
• hierbij w mensen als minder dan mens gezien (bv. vgl met dieren zoals “ratten”)
• dehumanisering verzwakt empathie en morele remmingen, wat ernstige vormen van
geweld mogelijk maakt
1.5. Waarom houden mensen vooroordelen in stand?
• vooroordelen en stereotypen kunnen het zelfbeeld versterken:
o mensen voelen zich “beter” door neer te kijken op een andere groep (in-group
vs. out-group)
• dit bevordert verdeeldheid in de samenleving
2. Waarom is het belangrijk dat een sociaal werker deze kennis heeft?
2.1. Kern van het sociaal werk: participatie & gelijkwaardigheid
• een centrale doelstelling in het SW is participatie: iedereen moet kunnen, mogen en
willen meedoen in de samenleving
• stereotypen, vooroordelen en discriminatie veroorzaken uitsluiting, waardoor mensen
gn gelijke kansen krijgen
• omdat SW’ers het sociaal functioneren van mensen én hun omgeving willen
verbeteren, moeten zij uitsluiting actief tegengaan
2.2. Sociaal werkers moeten vooroordelen herkennen – ook bij zichzelf
• iedereen heeft stereotypen en vooroordelen, ook SW’ers
• drm begint professioneel handelen bij zelfreflectie
à (“starting with the man in the mirror”)
• bewustzijn van eigen denkfouten is nodig om ze te corrigeren en om te voorkomen
dat ze leiden tot discriminatie
2.3. Contact als krachtig tegengif
• contact tss mensen, vooral obv gelijkwaardigheid, vermindert stereotypen en
vooroordelen (het is het tegengif van stereotypes & vooroordelen)
• Het mere exposure effect: hoe vaker je iemand of een groep ontmoet, hoe positiever
je gevoelens worden (= louter blootstellingseffect)
• open en nieuwsgierig luisteren helpt om de werkelijkheid achter een stereotype te
ontdekken
2.4. Sociaal werkers vertegenwoordigen vaak kwetsbare groepen
• veel cliënten behoren tot groepen die regelmatig geconfronteerd w met vooroordelen &
discriminatie (bv. etnische minderheden, vluchtelingen, vrouwen, LHBTQ+ personen)
• SW’ers moeten hen beschermen, steunen, empoweren en soms opkomen voor
hun rechten (meso- en macroniveau)
• dat betekent ook: onrecht zichtbaar maken, kansenongelijkheid benoemen en
machtsverschillen erkennen
2.5. In-group vs out-group denken doorbreken
• mensen zien leden van hun eigen in-groep als allemaal verschillend, maar leden van
een out-groep als “allemaal hetzelfde”
• door mensen als individu te leren kennen, stort dit denkpatroon in
, • het is de taak vd sociaal werker om bruggen te slaan, contact te stimuleren en
gelijkwaardigheid te versterken
2.6. Kritisch omgaan met stereotypen
• stereotypen kunnen een kern van waarheid bevatten, maar mogen nooit automatisch
op individuen worden toegepast
• het doel is nt om stereotypes blind te negeren, maar om er kritisch en bewust mee
om te gaan
• een goede houding is: “Misschien klopt mijn inschatting, maar misschien ook niet – ik
blijf open.”
3. Hoe past een sociaal werker deze kennis toe?
3.1. Sociale cohesie versterken
• een kerntaak vd SW is het bevorderen van sociale cohesie en inbedding in
buurten en gemeenschappen
• door activiteiten te organiseren (bv. buurtfeesten, gezamenlijke projecten) komen
mensen met elkaar in contact
• dit contact zorgt voor vermindering van stereotypen en vooroordelen → ook wel
de contacthypothese: meer positieve interactie leidt tot minder negatieve aannames
3.2. Contact creëren om vooroordelen te verminderen
• door mensen van verschillende achtergronden op een gelijkwaardige manier samen
te brengen, ontstaat begrip
• wnr bewoners elkaar leren kennen, zien ze elkaar nt langer als “in-group vs. out-
group”, maar als individuen
• dit zorgt voor minder conflicten en meer onderlinge steun
3.3. Signaalfunctie van de sociaal werker
• SW’ers zijn nt alleen begeleiders, maar ook vertegenwoordigers van cliënten
• ze moeten signaleren wnr groepen of individuen slachtoffer zijn van:
o stereotypering
o vooroordelen
o discriminatie
o ongelijke behandeling (bv. leeftijdsdiscriminatie, etnische vooroordelen)
• wnr dit gebeurt, moet de sociaal werker actie ondernemen:
o het probleem bespreekbaar maken
o opkomen voor de doelgroep
o onrecht in organisaties of de buurt aankaarten
o beleidsniveau beïnvloeden wnr nodig
3.4. Praktijkvoorbeeld (Gerard)
• in een diverse en spanningsvolle wijk organiseert Gerard gezamenlijke activiteiten
• Resultaat: bewoners leren elkaar kennen → vooroordelen worden bijgesteld →
conflicten nemen af
• hij let ook op discriminatie of uitsluiting, zoals:
o ouderen uitsluiten van scholing (leeftijdsdiscriminatie)
o asielzoekers die door vooroordelen minder kansen krijgen
• hij treedt dan op, omdat dit bij zijn professionele opdracht hoort
